รำบายศรีสู่ขวัญ

รำบายศรีสู่ขวัญ

วันนี้จะพาท่านมารู้จักกับการแสดงทางภาคอีสาน ที่มีชื่อเสียงอีกชุดหนึ่ง นิยมแสดงกันแทบทุกจังหวัดในภาคอีสาน แล้วยังส่งผลมาสู่ภาคต่างๆ โดยเฉพาะสถาบันการศึกษาและโรงเรียนต่างๆได้นำการแสดงชุดนี้มาใช้ในกิจกรรมสำคัญๆเสมอ การแสดงชุดที่กล่าวถึงก็คือ รำบายศรี นั่นเองครับ

“รำบายศรีสู่ขวัญ” เป็นการแสดงประกอบพิธีกรรมบายศรีสู่ขวัญ ที่ชาวบ้านทางภาคอีสานนับถือเป็นประเพณีมานาน ใช้แสดงต้อนรับหรือเลี้ยงส่ง ตลอดจนในพิธีแต่งงาน ซึ่งคำว่าบา หมายถึง ผู้ชาย และศรี หมายถึง ผู้หญิง มากระทำพิธีร่วมกันตามประเพณีกินดองผูกข้อต่อแขนกันก็ได้ มีการทำพานบายศรีเป็นพานชั้นเดียวธรรมดาเรียกว่าบายศรีปากชาม เช่น ๓ ชั้น ๕ ชั้น ๗ ชั้น ๙ ชั้น โดยเฉพาะ ๙ ชั้นเป็นบายศรีสำหรับสู่พระขวัญของพระมหากษัตริย์หรือพระราชินี โดยมีความเชื่อว่า คี่อยู่ คู่หนี เพื่อขวัญของคนที่ถูกกระทำพิธี จะมีขวัญที่อยู่กับเนื้อกับตัว บางที่ใช้บายศรีผูกเสี่ยวก็ได้ โดยมีฝ้ายผูกแขนมาผูกที่ข้อมือ พร้อมด้วยเครื่องบริวารพานบายศรี จะมีข้าวตอก ดอกไม้ ข้าวสาร กล้วย ขนม ข้าวต้ม ถ้วยฟู ที่ขาดไม่ได้คือไข่ขวัญ โดยนำไข่ต้มมาเสียบไว้บนยอดของบายศรี

ทางอุบลราชธานีได้ดัดแปลงมาใส่ทำนองเต้ย โดยกล่าวถึงการเชิญขวัญมาสู่กาย ท่ารำมักจะตีบทไปตามคำร้องก็มี รำตามทำนองของเพลงก็มี ภาควิชานาฏศิลป วิทยาลัยครูอุบลราชธานี จะเรียกว่ารำบายศรีกลองตุ้ม วิทยาลัยนาฏศิลปร้อยเอ็ดก็จะมีเนื้อร้องต่างกันไป วิทยาลัยนาฏศิลปกาฬสินธิ์ ก็มีเนื้อร้องอีกแบบหนึ่ง แต่ก็มีจุดมุ่งหมายและความหมายเดียวกัน คือเป็นพิธีกรรมเพื่อความเป็นศิริมงคลนั่นเอง