ยังอยู่ที่บ้านหนองกลางดงครับ .........ความประทับใจยังมีอยู่อีกครับ เมื่อได้มองเห็น แผ่นป้ายแห่งปัญญา ครับ......ผู้ใหญ่โชคชัย เรียกว่า "กระบวนการแห่งปัญญา" เป็นแผนผัง ครับ เริ่มจากมีข้อมูล ก่อให้เกิดการรับรู้ของชุมชน ต่อไปยังการเชื่อมโยง กับฐานคิด 8-9 ฐานทำให้เกิดความรู้ครับ เช่นข้อมูลเรื่องหนี้สินก็ไปเชื่อมโยงกับเรื่องธุรกิจ กลายเป็นการทำไร่สัปรดแล้วขาดทุนต้องกู้หนี้ยืมสินมาทดแทนทุกปี วงจรหนี้สินก็ไม่หลุด ที่หลุดไปก็มีแต่โฉนดที่ดินครับ ไปอยู่ในมือนายทุนหมด.......แก้อย่างไร? ก็ไปเรียนรู้ เรื่องเกษตรอินทรีย์เพื่อนำมาลดรายจ่ายในการลงทุนทำไร่สัปรด ครับ ลองผิดลองถูก ปีเดียวเข้าใจครับว่า หนี้สินจะลดได้อย่างไร? ได้ประสบการณ์ และบทเรียนก็นำมาถ่ายทอดสู่เพื่อน สู่คนอื่น ต่อไป เป็นการเข้าใจปัญหาว่ามีทางแก้ เกิดปัญญาครับ ผู้ใหญ่โชคชัยใช้คำว่า "รู้แจ้ง" ครับ
ผมจึงนึกถึง โครงการมหาวิทยาลัยชีวิต ของสถาบันส่งเสริมวิสาหกิจชุมชน ได้สานต่อมาถึงทุกวันนี้ ปีกว่าแล้วที่ "การศึกษาทำให้เกิดการเรียนรู้" เหมือนกระบวนการแห่งปัญญา แห่งบ้านหนองกลางดง ต.ศิลาลอย อ.สามร้อยยอด จ.ประจวบคีรีขันธ์ ...
