สวดถอน

เมื่ออาทิตย์ก่อน ผู้เขียนอยู่วัดคอหงส์ หาดใหญ่ ได้ยินเสียงประกาศกิจนิมนต์ว่าไปสวดถอนที่..... ทำให้ผู้เขียนคิดย้อนหลังไปว่า ยังไม่หมดอีกหรือ ? เมื่อสอบถามเพื่อนๆ จึงได้ความรู้เรื่องนี้ เพราะผู้เขียนบวชมายี่สิบกว่าปียังไม่เคยมีประสบการณ์กิจนิมนต์งานสวดถอนเลย....

คำว่า สวดถอน ตามนัยเดิม เป็นสังฆกรรมเกี่ยวกับการกำหนดสมานสังวาสสีมา และ ติจีวราวิปปวาสสีมา... ซึ่งผู้อ่านอาจไม่เข้าใจ แต่ถ้าบอกว่าเป็นพิธีกรรมเกี่ยวกับการสร้างโบสถ์ คิดว่าหลายคนคงพอจะจินตนาการได้ แม้ว่าจะไม่เข้าใจ....

ตามพระวินัย เมื่อจะกำหนดสถานที่สร้างโบสถ์ ก็ต้องสวดถอนติจีวราวิปปวาสสีมาและสมานสังวาสสีมาพื้นที่นั้นเสียก่อน.. แล้วจึงจะสวดสมมุติเป็นสมานสังวาสสีมาและติจีวราวิปปวาสสีมาอีกครั้ง.... เพื่อไม่ให้สถานที่นั้นเกิดความคาบเกี่ยวกันของสีมา... 

พิธีกรรมสวดถอนตามพระวินัยทำนองนี้ ผู้เขียนเคยเข้าร่วมหลายครั้ง... ซึ่งรายละเอียดมีอีกเยอะ ผู้สนใจอาจค้นหาอ่านได้ในอินเทอร์เน็ต...

.............

จากตามพระวินัยข้างต้น มีการประยุกต์นำมาใช้ในพิธีปัดรังควานตามความเชื่อของคนบางกลุ่ม ซึ่งเรียกว่า การสวดถอน เหมือนกัน เพียงแต่มิใช่การสวดถอนในการสร้างโบสถ์ตามพระวินัยเท่านั้น....

บางคนต้องการสร้างบ้านใหม่ จำเป็นต้องตัดไม้ใหญ่ข้างบ้าน แต่มีความเกรงกลัวต่อรุกขเทวดาหรือนางไม้ที่ประจำอยู่กับต้นไม้นี้ จึงไปปรึกษาหลวงพ่อหรือหลวงตาที่ตนนับถือ...  ท่านจึงแนะนำว่า ต้องสวดถอนเสียก่อนจะตัดต้นไม้.... นี้คือ การสวดถอน ที่ต้องการจะนำมาเล่า

วิธีการก็คือ ใช้ตาปู ๘ ดอก ตอกไปที่พื้นดินรอบๆ ต้นไม้ที่จะตัด... แล้วก็เอาด้ายสายสิญจน์เวียนรอบต้นไม้... โดยใช้สายสิญจน์ผูกโยงไว้กับตาปูแต่ละดอก... หลังจากนั้นพระคุณเจ้า ๔ รูป ก็จะยืนล้อมต้นไม้ข้างสายสิญจน์ประจำที่... ต่อจากนั้น พระคุณเจ้ารูปหนึ่งก็สวดถอนติจีวราวิปปวาสสีมา และสวดถอนสมานสังวาสสีมาจนจบ... เมื่อจบรอบหนึ่งก็ถอนตาปูออกดอกหนึ่ง... จนครบหมดทั้ง ๘ ดอก จึงเป็นอันว่าเสร็จพิธี....

พิธีกรรมการสวดถอนทำนองนี้ เป็นความเชื่อของคนบางกลุ่มว่าสามารถแก้อุปัทวะ หรือเสนียดจัญไร ที่จะพึงบังเกิดจากรุกขเทวดาหรือนางไม้นั้นได้... ประมาณนี้

.....

การสวดถอนปัดรังควานทำนองนี้ มิใช่ใช้เฉพาะต้นไม้ใหญ่เท่านั้น... ถ้าบางบ้านรู้สึกว่าไม่สบายใจ มีเภทภัย หรือคนในบ้านเจ็บป่วยอยู่เรื่อยๆ... ก็จะค้นหาดูว่ามีอะไรบ้างในบ้านหรือข้างบ้านที่อาจให้โทษได้ ก็มักจะทำพิธีสวดถอน เช่น... ตอไม้เก่า บ่อน้ำเก่า ศาลพระภูมิเจ้าที่เก่า ฯลฯ

ปัจจุบันนี้ การสวดถอนทำนองนี้ ค่อนข้างเลือนหายไปจากท้องถิ่นต่างๆ เกือบหมดแล้ว แต่ที่หาดใหญ่ยังมีอยู่อีก... ทำให้ผู้เขียนรู้สึกแปลกใจว่า ยังมีอยู่อีกหรือ ?

หลังจากเพื่อนผู้เขียนเล่าให้ฟังแล้ว ก็ได้ให้ความเห็นว่า พิธีกรรมตามความเชื่อเหล่านี้ มักจะขึ้นอยู่กับหลวงพ่อหรือหลวงตาที่เราไปปรึกษา... ถ้าหลวงพ่อหลวงตาเห็นดีเห็นงามก็มักจะแนะนำให้กระทำ... แต่ถ้าหลวงพ่อหลวงตาไม่เห็นด้วยก็มักจะคัดค้าน ทำนองว่างมงาย ไร้สาระ ก็อาจทำให้ญาติโยมที่ไปปรึกษาล้มเลิกความคิดที่จะทำ... ประมาณนี้

จึงนำมาเล่าเล่นๆ โดยประการฉะนี้