เมื่อหลายวันก่อนได้ทราบว่ามีงานสัมมนาวิชาการประเด็นน่าสนใจอยู่เรื่องห นึ่ง คือ กระบวนการสร้างสันติวิธี ซึ่งความตั้งใจเดิมๆ ของผม คือ ต้องการเขียนบทความวิชาการเพื่อนำเสนอวิธีการพัฒนาบุคคลที่ใช้สันติวิธี โดยผ่านกระบวนการ"การเรียนรู้โต๊ะกลม" หรือที่ภาษาอาหรับใช้ว่า "ฮาลาเกาะ" เนื่องจากผมเห็นหลายคนหลายเวที นำกระบวนการฮาลาเกาะไปแทนที่ของการสร้างคนของขบวนการก่อการร้ายต่างๆ ซึ่งความจริงไม่ใช่ เนื่องจากฮาลาเกาะสร้างสันติวิธีชนมาหลายยุคหลายสมัยแล้ว และเป็นวิธีการหนึ่งที่ประสบความสำเร็จมากที่สุดในประวัติศาสตร์

  แต่สุดท้ายก็ไม่ได้เริ่มเขียนสักที เพราะงานเต็มโต๊ะยังเคลียร์ไม่หมดสักที ก็เลยนั่งคุยกับท่านอาจารย์มะพลี แมกอง ผช.คณบดี ถึงเรื่องนี้ ท่านก็ฉุดประเด็นเพิ่มเติมว่า จริงๆ ผมไม่จำเป็นต้องนำเสนอภาพอะไรที่ลึกมากไปก็ได้ในเรื่องสันติวิธี ผมน่าจะนำเสนอภาพพื้นฐานของหลักการอิสลามต่อสันติวิธีจะดีกว่า

ท่านให ้ข้อสังเกตว่า กระบวนการเผยแพร่ศาสนาของอิสลามเป็นกระบวนการสันติวิธี ซึ่งความสำเร็จของการเผยแพร่ศาสนาในสมัยของท่านศาสนฑูตก็ใช้วิธีการดังกล่าว และที่ชัดเจนที่สุด คือ ที่ระบุไว้ในอัลกุรอาน ซึ่งนำเสนอเรื่องสันติวิธีมากที่สุด

พอท่านพูดถึงตรงนี้ ผมคิดถึงท่านคณบดี (ดร.สุกรี หลังปูเต๊ะ) ที่นำเสนอว่า ในอัลกุรอานมีการพูดถึงคำที่มีความหมายเกี่ยวกับความเมตตา ปราณี ความรัก ความสันติ มากกว่าคัมภีร์อื่นๆ ที่มีอยู่ในโลกใบนี้  แต่ปรากฏว่า ท่านอาจารย์มะพลีบอกว่าไม่ใช่ประเด็นนั้นครับ แต่เป็นประเด็นที่ว่า ในคัมภีร์อัลกุรอานระบุกิจกรรมในการเผยแพร่ศาสนากิจกรรมหนึ่งมากที่สุด ซึ่งนั้นก็หมายถึงเป็นกิจกรรมที่ถูกใช้ให้ท่านศาสนฑูตและผู้ที่ตามท่านทุกคน กระทำเพื่อให้ประชาชาติได้เข้าใจอิสลาม กิจกรรมนั่นก็คือ قل  قال  แปลว่า จงพูด จงบอกกล่าว

และนั่นแสดงให้เห็นถึงกระบวนการสันติวิธีในอิสลามคือ การให้พูดคุยกัน การชี้แจงสร้างความเข้าใจระหว่างกัน

  มาถึงจุดนี้ ผมก็ยอมรับโดยดุษฏีครับว่า อัลลอฮ์ทรงใช้ให้ผู้ศรัทธาพูดชี้แจง ทำความเข้าใจกับผู้ที่ไม่เข้าใจ ผู้ที่ไม่รู้ ได้เข้าใจอิสลามและมีความสัมพันธ์ที่ดีระหว่าง ในทุกบริบท

ซ ึ่งนั่นก็ต่างกับการที่อัลลอฮ์ทรงใช้ให้มุสลิมทำสงคราม เนื่องจากในอิสลามวางเงื่อนไขไว้มากมาย กว่าจะทำสงครามได้  และจะใช้เลือกใช้วิธีนี้เป็นวิธีสุดท้าย ไม่ใช่เลือกวิธีนี้เป็นอันดับแรก

แ ต่ก็น่าแปลกใจเหมือนกันครับว่า ทำไมมุสลิมบางกลุ่มจึงรีบหยิบวิธีการที่ทำยากมาใช้ก่อน ก่อนที่จะเลือกเอาิวิธีการง่ายๆ ที่อัลลอฮ์ทรงใช้ให้ทำก่อนมาทำเสียก่อน