เพื่อให้เห็นกระบวนการสืบทอดความรู้ที่เป็นรูปธรรม เราเกิดความคิดว่าน่าจะสร้างชุดความรู้ที่เหมาะสมกับเกษตรกรขึ้นมาใหม่ เพราะความรู้ที่มีอยู่ในปัจจุบัน บางเรื่องค้างเก่าจนเน่าแล้ว บางเรื่องเก้ๆกังๆ บางเรื่องไม่เอาไหนเลย

วิธีทำงานอิงระบบ การเชื่อมโยงพันธมิตรวิชาการ และการจัดการความรู้แบบKM.ธรรมชาติ เป็นแนวทางในการดำเนินงานของมหาชีวาลัย ทำให้เกิดการเรียนรู้ใหม่ๆ ทั้งตัวเราเองและทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้อง พบเห็นความจริงใหม่ๆ โดยเฉพาะช่องโหว่ของโครงการนี้ ที่เอาชาวบ้านมาอบรมแล้วให้กลับไปมือเปล่า คนที่ไม่มีศักยภาพก็กลับไปนอนเอามือก่ายหน้าผาก คนที่มีความพร้อมความสนใจก็อาจจะนำความรู้ไปทำอะไรได้บ้าง แต่ก็อ่อนแรงเต็มที  

   

ในส่วนที่เราทำงานวิจัยร่วมกับพันธมิตรวิชาการ เช่น การเลี้ยงไก่ไข่ การเลี้ยงหมูเหมายซาน การเลี้ยงโค ปลูกหญ้า การปลูกสมุนไพร ปลูกป่าไม้ ปัจจัยพื้นฐานเหล่านี้ศูนย์ฯต้องดำเนินการประสานงานเอง ต้องเก็บเล็กผสมน้อย เช่น บริษัทปูนซิเมนต์ไทย จำกัด สนับสนุนถังน้ำ เรานำมาทำแท็งค์เพื่อการส่งน้ำระบบพ่นฝอยให้กับแปลงเกษตร หรือการที่มีนักวิทยาศาสตร์ นักวิชาการ นักวิจัย (ดร.วรภัทร์ ภู่เจริญ ดร.แสวง รวยสูงเนิน ดร.สวัสดิ์ ธรรมบุตร ดร.วนิดา กำเนิดเพชร  ดร.ขจิต ฝอยทอง ดร.ศักดิ์พงศ์ หอมหวน อาจารย์บีแมน อาจารย์สมพิศ ไม้เรียน คุณทวีสิน ฉัตรเฉลิมวิทย์ และคณะจากบริษัท Sun Food) มาเยี่ยมในระหว่างที่เราฝึกอบรม ท่านเหล่านี้เราได้เรียนเชิญให้วิทยาทานแก่ผู้เข้ารับการอบรม ทำให้วิสัยทัศน์กว้างไกล เข้าข่ายร่วมด้วยช่วยกันสร้างสนามแม่เหล็กความรู้ได้อย่างมีคุณประโยชน์ต่อประเทศชาติ ตรงกับข้อเท็จจริงที่ว่า “ใครมาช่วยมหาชีวาลัยอีสาน ก็เหมือนกับท่านได้มาทำความดีถวายในหลวง” 

 

เพื่อให้เห็นกระบวนการสืบทอดความรู้ที่เป็นรูปธรรม เราเกิดความคิดว่าน่าจะสร้างชุดความรู้ที่เหมาะสมกับเกษตรกรขึ้นมาใหม่ เพราะความรู้ที่มีอยู่ในปัจจุบัน บางเรื่องค้างเก่าจนเน่าแล้ว บางเรื่องเก้ๆกังๆ บางเรื่องไม่เอาไหนเลย ควรสังเคราะห์ใหม่เพื่อที่จะตอบคำถามว่า ถ้าชาวบ้านจะประกอบการในเรื่องเหล่านี้ เขาต้องดำเนินการภายใต้ชุดความรู้อะไร ความเหมาะสม ความเป็นไปได้ เป็นอย่างไร  

เราค้นพบศักยภาพในตัวผู้นำชุมชนว่ามีอยู่มากมาย ถ้าเรารองรับได้และมีการยกเครื่องให้มีประสิทธิภาพกว่านี้  จะลดการปีนบันไดน้อยขั้นลงได้มาก การต่อยอดจากสิ่งครัวเรือนต่างๆทำอยู่แล้ว เช่น เขาเลี้ยงโค ปลูกผักสวนครัว เลี้ยงกบ เลี้ยงปลาในบ่อพลาสติก ไปดูไปเสริมว่าเขาควรจะเพิ่มเติมอะไร เราชอบพูดกันว่า หมู เห็ด เป็ด ไก่ ถ้าจะเสริมเรื่อง4ตัวนี้ลงไป ควรจะทำแค่ไหนมีวิธีให้เขาเลือกอย่างไร หรือการปลูกต้นไม้ในรูปแบบต่างๆ ที่เป็นตัวบ่งบอกความยั่งยืนอย่างเหมาะสมระดับครัวเรือน จะทำกันอย่างไร  

การใช้วัฒนธรรมประเพณี เข้ามาออกแบบการฝึกอบรมอย่างผสมกลมกลืน ทำให้ได้ศักยภาพในตัวคนมาสร้างชีวิตชีวาได้อย่างสนุกแบบมีสาระ กลอนลำ คำสอย คำผญา ความสามารถเฉพาะตัวเป็นจุดเด่นหนึ่งในกระบวนการทั้งหมด ผสานกับเทคโนโลยีการสื่อสาร ทำให้งานเผยแพร่ออกไปทั่วโลก ในระหว่างการอบรม ดร.ขจิต ฝอยทอง ทดลองถ่ายทอดภาพและเสียงขึ้นอินเตอร์เน๊ท นอกจากนี้ยังมีผู้เข้ารับการอบรมหลายรายที่เป็นโฆษกวิทยุ เป็นดีเจในรายการต่างๆ เมื่อได้รับความรู้ไปแล้วได้นำไปเผยแพร่ออกอากาศ..สมาชิกที่เป็นกำนัน ผู้ใหญ่บ้าน ครู นักศึกษา อสม. ตำรวจ ผู้นำชุมชน เกษตรตำบล อบต. ได้นำความรู้ไปถ่ายทอดปากต่อปาก เป็นการกระจายตัวความรู้อย่างเป็นรูปธรรม ตรงกับข้อกำหนดของเราที่ว่า..รู้แล้วต้องอธิบายได้ 

มหาชีวาลัยอีสานไม่เชื่อว่าจะใช้น้ำลาย มาพัฒนากระบวนการเศรษฐกิจพอเพียงให้แก่เกษตรกรได้ รัฐฯต้องการจะพัฒนาเรื่องเศรษฐกิจพอเพียง แต่ตัวโครงการตัวศูนย์เรียนรู้ยังไม่พอเพียงทั้งชุดความรู้ และความชัดเจนในระบบบริหารจัดการเท่าที่ควร ทำได้ครึ่งๆกลางๆ มันก็ไม่ต่างกับหุงข้าวแล้วใส่น้ำลงในหม้อช้อนเดียว ความอ่อนด้อยของการฝึกอบรมในโครงการต่างๆที่ทำแบบคุยอยู่บนอากาศ จะบ่มเพาะศรัทธาสีเทาให้กับชาวบ้านมากขึ้น  

คำว่า..มาเพื่อเอาเบี้ยเลี้ยง มาเพราะถูกเกณฑ์มา อบรมเพราะมีใบสั่ง อบรมเพราะอยากได้งบประมาณ ทำเล่นๆอบรมเล่นๆให้มันจบๆไป กระบวนการเหล่านี้ก็จะนำไปสู่การอบรมเศรษฐกิจพอเพียงแบบเด็กเล่นขายของ ถ้าเราไม่ตระหนักว่า งานพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ในสภาพที่ไม่พร้อมนั้นเป็นสิ่งยาก ไม่ใช่จะโมเมชั่นมาแล้ว ผนึกกำลังกันโมเมชั่นต่อไป ควรคำนึงถึงคุณภาพมากกว่าปริมาณ ถ้าคิดว่างานนี้ไม่ง่ายและไม่ใช่การโฆษณาหาเสียง ก็ควรพิจารณาอย่างจริงจัง และควรถามตัวเองว่าเรากำลังทำอะไรในปีทองที่คนไทยจะทำอะไรถวายพระประมุขของชาติ จะน้อมถวายอะไร!! ถึงจะคู่ควรกับบทบาทหน้าที่ในฐานะพสกนิกรของพระองค์