[ อ่าน : หมู่บ้านเศรษฐกิจพอเพียง จุดที่ 5 บ้านหนองกระอิฐ จ. สุพรรณบุรี]
การดำรงชีวิตของทุกชุมชนต่างมีวิถีชีวิตที่เป็นเอกลักษณ์ของตนเอง "เศรษฐกิจพอเพียง" เป็นองค์ความรู้ที่เกิดจากการปฏิบัติของเกษตรกรที่สรุปออกมาเป็นบทเรียนเพื่อการเรียนรู้ และอีกบทเรียนหนึ่งก็คือ จุดที่ 6 หมู่ที่ 2 ตำบลบ้านสระ อำเภอสามชุก จังหวัดสุพรรณบุรี จากการจัดเก็บข้อมูลจะเห็นได้ว่า
1) กระบวนการสร้างชุมชน เป็นหมู่บ้านที่มีสมาชิก ประมาณ 1,000 กว่าคน อยู่กันเป็นคุ้ม ประมาณ 5 คุ้ม เป็นพื้นที่จัดรูปที่ดิน ปัจจุบันทำอาชีพการเกษตรโดยใช้ปุ๋ยชีวภาพ มีทรัพยากรที่อุดมสมบูรณ์ที่สามารถจัดการน้ำและดินได้ อาชีพที่ทำ ได้แก่ ทำนา (หว่านน้ำตม) ไม้ดอกไม้ประดับ (ดอกรัก/กุหลาบ/ดาวเรือง) และจักรสานหวาย ความเป็นอยู่ของครัวเรือนจะลดรายจ่ายโดยปลูกข้าว/ผัก/เลี้ยงสัตว์ไว้กินเองเป็นหลักเหลือจึงขาย ส่วนรายได้หลักของชาวบ้านจะมาจากไม้ดอก มีการสืบทอดอาชีพต่อ ๆ กันมาและอยู่กันแบบเครือญาติ มีความสัมพันธ์ในครัวเรือนโดยใช้กิจกรรมไม้ดอกเป็นสื่อเชื่อมโยงพ่อ แม่ ลูก ปู่ย่าตายาย ทางด้านความเป็นอยู่ของชุมชนจะมีการช่วยเหลือกัน มีการพึ่งพาอาศัยระหว่างกัน (การจ้างงานเป็นชิ้น ๆ) มีสวัสดิการดูแลคนในชุมชนตั้งแต่เกิดจนถึงตายและคนที่ช่วยเหลือตนเองไม่ได้ มีภูมิปัญญาชาวบ้าน (การทำนา ปลูกพืชหมุนเวียน ไม้ดอกไม้ประดับ และจักรสานหวาย) และอยู่ร่วมกันอย่างมีสัจจะภายใต้กฎระเบียบและนโยบายของหมู่บ้าน “คนดีศรีสุพรรณ” นอกจากนี้ยังให้ความสำคัญและทำบุญร่วมกันในวันสำคัญต่าง ๆ และมีการสืบทอดประเพณีวัฒนธรรมจากบรรพบุรุษ ซึ่งความเป็นอยู่ของชาวบ้านนั้นพออยู่ได้ เพราะจะปลูกกินเองเป็นหลักจะซื้อก็เฉพาะของใช้ในครัวเรือน
2) กระบวนการเป็นหมู่บ้านเศรษฐกิจพอเพียง ชาวบ้านส่วนใหญ่และทำและปลูกกินเองเป็นหลัก มีการลดรายจ่ายแต่สร้างรายได้เพิ่มขึ้นในครัวเรือน อยู่กันอย่างมีสัจจะภายใต้กฎกติกาของชุมชน มีการช่วยเหลือพึ่งพาระหว่างกัน มีกองทุนหมุนเวียนคอยช่วยเหลือชาวบ้านและคนที่ช่วยเหลือตนเองไม่ได้ และยึดความสัมพันธ์ในครอบครัวที่อบอุ่น ซึ่งจุดเด่นของหมู่บ้านก็คือ มีการลดรายจ่ายและเพิ่มรายได้ มีเงินออมทรัพย์ มีความเอื้ออารีและช่วยงานกัน มีการแบ่งปัน และยึดวัฒนาธรรมประเพณี ดังนั้น จึงสรุปเป็นหมู่บ้านเศรษฐกิจพอเพียง ได้ว่า
(1) ความพอประมาณ ได้แก่ มีทรัพยากรที่เหมาะสม ทำงานด้วยใจไม่หวังค่าตอบแทนและไม่เอาเปรียบกัน สืบทอดกรดำรงชีวิตจากบรรพบุรุษ มีจิตสำนึกในการใช้จ่ายโดยการลดรายจ่ายและเพิ่มรายได้ให้กับครอบครัว (ประกอบอาชีพไว้กินเองเหลือก็นำไปขาย) มีการออม และมีการเอาแรงทำงาน
(2) ความมีเหตุมีผล ได้แก่ สร้างและพัฒนาที่จิตใจคน ยึดหลัก “คนดีศรีสุพรรณ” เพื่อปฏิบัติและอยู่ร่วมกัน มีวิธีคิดและแนวความคิดในการดำรงชีวิต ปฏิบัติตามกฎระเบียบ และมีจิตสำนักในการใช้จ่ายเงิน
(3) มีภูมิคุ้มกัน ได้แก่ เป็นหมู่บ้านคนดีศรีสุพรรณ มีความสามัคคี (ร่วมกันทำกิจกรรม) มีกลุ่มองค์กร มีการสร้างความสัมพันธ์ในครัวเรือน มีสัจจะและทำด้วยใจ อยู่กันแบบเครือญาติ คนมีระเบียบวินัย และมีการออมทรัพย์
(4) มีความรู้ ได้แก่ มีภูมิปัญญาชาวบ้าน (การทำนา การปลูกพืชหมุนเวียน การจักรสานหวาย และไม้ดอกไม้ประดับ) การประชาสัมพันธ์และสื่อต่าง ๆ จากการพูดคุยหรือสนทนา และมีการคิดค้นเทคโนโลยี (การดัดแปลงรูปแบบการจักรสานหวาย)
(5) มีคุณธรรม ได้แก่ มีการช่วยเหลือกัน (สวัสดิการ/กองทุน) พึ่งพากันได้ ไม่เอาเปรียบกัน ปฏิบัติตามประเพณีและวัฒนธรรม และมีการแบ่งปันกัน
ส่วนแนวทางการเผยแพร่และขยายเศรษฐกิจพอเพียงที่เป็นบทเรียนให้กับบุคคลอื่นก็คือ
1) สร้างค่านิยมในการ “ออม” เพื่อเป็นภูมิคุ้มกันตั้งแต่เด็ก
2) ผู้นำต้องเริ่มก่อนหรือทำให้ดูเป็นตัวอย่างก่อน
3) ต้องสร้างเครือข่าย
4) ต้องปฏิบัติ/ประพฤติที่เห็นอกเห็นใจกัน
5) ประชุมปรึกษาหารือร่วมกัน/แก้ปัญหาร่วมกัน โดยเปิดใจกว้างไม่แบ่งแยก
6) ทำอะไรก็ทำอย่างพอดี อย่าให้เหลือไปทิ้งขว้าง
7) อยู่อย่างมีความสุข
3) กระบวนการถอดบทเรียน
ในการถอดบทเรียนได้มีกระบวนการปฏิบัติ คือ
ขั้นที่ 1 เล่าความเป็นมา คือที่โครงที่จัดทำนั้น เป็นผลมาจากสภาพัฒน์ฯ ได้ ค้นหาหมู่บ้านเศรษฐกิจพอเพียงทั่วประเทศนั้นมีอยู่ที่ไหนบ้าง? แล้วคัดเลือกมา จำนวน 40 หมู่บ้าน ซึ่งภาคกลางได้พิจารณาคัดเลือกมาจำนวน 10 หมู่บ้าน หลังจากนั้นทีมงานก็จะมาทำหน้าที่ในการจัดเก็บข้อมูลถอดบทเรียนและเนื้อหาสาระที่เป็นรูปธรรม ซึ่งมหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราชได้รับมอบหมายภารกิจดังกล่าว
ขั้นที่ 2 แนะทำทีมงาน การทำงานครั้งนี้จะมีหลายฝ่ายเข้ามาเกี่ยวข้องและทำบทบาท ได้แก่
1) ทีมงานจากมหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช ทำหน้าที่ ประมวลเนื้อหาสาระและสรุปบทเรียน
2) วุฒิอาสา ทำหน้าที่ ดึงประเด็นถอดบทเรียน แลกเปลี่ยนประสบการณ์และสะท้อนข้อมูล และสรุปบทเรียน
3) กรมส่งเสริมการเกษตร ทำหน้าที่ ร่วมแลกเปลี่ยนประสบการณ์และร่วมเรียนรู้
4) แกนนำเกษตรกร ทำหน้าที่ ร่วมให้ข้อมูล และตรวจสอบข้อมูล
ขั้นที่ 3 ชี้แจงเป้าหมาย ได้แก่
1) เป้าหมายงาน ในการปฏิบัติงานของวันนี้เพื่อร่วมรับฟังข้อมูล แล้วข้อมูลที่เกิดขึ้นเหล่านี้จะสะท้อนและนำกลับคืนให้ชุมชน
2) เป้าหมายเนื้อหาสาระ วัตถุประสงค์ของเนื้อหาสาระ คือ เพื่ออธิบายคำว่า “เศรษฐกิจพอเพียง”
3) เป้าหมายคน กลุ่มบุคคลเป้าหมาย ได้แก่ ชุมชนและรายครัวเรือน
ขั้นที่ 4 ซักถามและสนทนากลุ่ม โดยแกนนำเกษตรกรร่วมให้ข้อมูล ได้แก่ สภาพหมู่บ้าน วิถีชีวิต และความเป็นอยู่ของชุมชน
ขั้นที่ 5 บันทึกและจัดเก็บข้อมูล โดยจำแนกข้อมูลตาม 3 ห่วง 2 เงื่อน
ขั้นที่ 6 ประมวลผลและสะท้อนข้อมูลกลับสู่กลุ่มแกนนำเกษตรกร
ขั้นที่ 7 แลกเปลี่ยนประสบการณ์ โดยวุฒิอาสา (ลุงทองเหมาะ จ. สุพรรณบุรี) ได้เล่าประสบการณ์ของตนเองเพื่อแลกเปลี่ยนกับแกนนำเกษตรกร
ขั้นที่ 8 สรุปบทเรียน โดยวุฒิอาสา (ดร. สินธุ์) ได้สรุปบทเรียนเกี่ยวกับ ประวัติความเป็นมาของหมู่บ้าน การอยู่ได้ของชุมชนนั้นมาจากอะไรบ้าง? การสร้างกฎระเบียบเพื่อมาใช้เป็นสายใยถักทอของวิชีวิต “คนดีศรีสุพรรณ” การดำรงชีวิตอยู่อย่างภาคภูมิใจ การสร้างเครือข่ายที่เกิดขึ้น (การอยู่ร่วมกัน) การปรับเปลี่ยนอาชีพจากเกษตรไม่ประณีตเป็นเกษตรประณีตขึ้น (ทำนาสู่ไม้ดอกไม้ประดับ) และการดำรงชีวิตที่มีข้าวกินเองและทำอาชีพแล้วไม่ขาดทุน (ตามปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง)
สายใยของการอยู่ร่วมกันอาจจะมาจากโครงสร้างและกลวิธีเพื่อให้คนในชุมชนยึดถือปฏิบัติและมีความเป็นเจ้าของดั่งเช่น "คนดีศรีสุพรรณ" ก็ได้.
[ อ่าน : หมู่บ้านเศรษฐกิจพอเพียง จุดที่ 7 บ้านสายเพชร จ. ประจวบฯ]
[ อ่าน : หมู่บ้านเศรษฐกิจพอเพียง 7 กรณีตัวอย่าง]
สวัสดีครับอ.ศิริวรรณครับ ขอขอบคุณที่แบ่งปันแต่สิ่งที่ดีฯฯฯครับ