หลังพิธีเปิดการประชุมวิชาการ “ใต้ร่มพระบารมี รามาธิบดี เพื่อสุขภาพของปวงชน” (อ่านที่นี่) แล้ว มีปาฐกถาอารี วัลยะเสวี ครั้งที่ ๒๑ โดยคุณมีชัย วีระไวทยะ เรื่องการคืนกำไรแก่สังคม เพื่อขจัดความยากจนและพัฒนาคุณภาพชีวิต คุณมีชัยกล่าวว่าคนไทยอย่างน้อย ๘ ล้านคน ยากจน มีรายได้ไม่เกิน ๘๐ บาทต่อวัน
การขจัดความยากจนในอดีตใช้สังคมสงเคราะห์และทำโดยหน่วยราชการ ไม่ใช่งานที่ถนัดของรัฐ โครงสร้างพื้นฐานและงานสังคมสงเคราะห์ไม่ทำให้คนหายจน เพราะไม่เสริมสร้างทักษะใหม่ๆ ไม่เสริมสร้างความเข้มแข็ง เพาะนิสัยแบมือขอ เป็นการแก้ปัญหาที่ปลายเหตุ ในระยะสั้นทำได้ แต่ไม่สามารถแก้ปัญหาในระยะยาว
คุณมีชัยกล่าวว่าควรรู้จักคนจนให้ดีก่อน พวกเขาล้วนเป็นนักธุรกิจ แต่เป็นนักธุรกิจที่ไม่เก่ง ที่จนเพราะขาดทักษะขาดโอกาสเรียนรู้ทักษะทางธุรกิจ ขาดโอกาสไม่สามารถกู้เงินในอัตราที่ปกติได้ ภาคธุรกิจสามารถที่จะลดหรือขจัดอุปสรรคทั้ง ๒ อย่างได้ สิ่งที่ภาคธุรกิจให้ได้คือทักษะและความรู้ทางธุรกิจ เครือข่ายและมิตรสหาย เงินบางส่วน เวลาของพนักงานบางส่วน
คุณมีชัยเล่าว่าตอนนี้มีเกือบ ๓๐๐ บริษัทที่เข้าร่วม บริษัทที่สนใจจะมีคณะทำงานออกเยี่ยมหมู่บ้าน หมู่บ้านจะต้องตั้งคณะกรรมการพัฒนาหมู่บ้าน ๒๔ คน (มาจากการเลือกตั้ง) แยกเป็น ๓ ฝ่ายคือธนาคารพัฒนาหมู่บ้าน องค์การบริหาร และคณะผู้อาวุโส ทั้งฝ่ายบริษัทและฝ่ายหมู่บ้านคุยกัน มีการจัดประชุมแล้วเชิญชาวบ้านมาออกความเห็น
ขั้นตอนการทำงานประกอบด้วย
๑. ประเมินความต้องการและการวางแผนระยะแรก
๒. เข้าเยี่ยมหมู่บ้านโดยพนักงานบริษัท (เข้าศึกษาและสร้างความสัมพันธ์)
๓. ทัศนศึกษาเพื่อก่อให้เกิดความคิดใหม่ (เปิดหูเปิดตา) ไปดูที่เขาทำเรื่องนั้นๆ สำเร็จ บริษัทเป็นผู้ออกค่าใช้จ่าย
๔. ปรับปรุงแผนขั้นสมบูรณ์ (กลับมาประชุมกัน)
๕. เสนอแผนและงบประมาณต่อบริษัท
๖. ดำเนินงานและติดตามผล มีการทำรายงานประจำเดือน
กิจกรรมใดที่ต้องใช้เงินในการดำเนินงาน จะไม่ยื่นเงินให้ แต่ต้องแลกเปลี่ยนกับการปลูกต้นไม้ ต้นละ ๔๐ บาท เป็นการร่วมกันระหว่างแรงงานชาวบ้านกับเงินสนับสนุนจากบริษัท เพื่อการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม
๕ กิจกรรมหลักของโครงการคือ การพัฒนาองค์กรประชาชน การพัฒนาเศรษฐกิจ การพัฒนาสิ่งแวดล้อม การดูแลสุขภาพอนามัย และการศึกษา คุณมีชัยมีตัวอย่างของงานแต่ละกิจกรรมมาเล่าให้ฟังพร้อมภาพประกอบ
การพัฒนาองค์กรประชาชน มีการฝึกฝนเยาวชนให้เรียนรู้เกี่ยวกับประชาธิปไตย ส่งเสริมกิจกรรมและบทบาทของผู้สูงอายุ
การพัฒนาเศรษฐกิจ มีตัวอย่างหลายเรื่อง เป็นงานจากเงินกู้ เช่น การปลูกผัก การเลี้ยงหมูหลุม การทำพริกแกงและเส้นบะหมี่ มีเงินกู้ให้หลานและปู่ย่าตายายทำธุรกิจด้วยกัน เช่น เลี้ยงจิ้งหรีด ตู้น้ำดื่มหยอดเหรียญ ฯลฯ พนักงานบริษัทสามารถช่วยให้คำแนะนำเพิ่มเติมในการทำธุรกิจใหม่ หมู่บ้านจะไม่มีคนจน “ไม่ใช่เพราะใส่เงิน แต่ใส่ไอเดียดีๆ” ถ้าเอาจริงเอาจัง คนจนจะลดลง คนที่มีเกินพอถ้าช่วยคนจนจะลดลง
นอกจากนี้ยังมีตัวอย่างที่น่าสนใจมาก เช่น วิทยาลัยข้าวประจำหมู่บ้าน ธนาคารปูที่เอาปูม้าขนาด ๘ ตัว/กก.มาเลี้ยงในโป๊ะตาข่ายจนตัวใหญ่ขนาด ๓ ตัว/กก. ทำให้มีรายได้เพิ่มขึ้น การย้ายกระบวนการผลิตและปัจจัยการผลิตสู่ชนบท เปลี่ยนโรงเลี้ยงไก่ไปเป็นที่ทำผลิตภัณฑ์เครื่องหนัง คนงานมาจากละแวกใกล้เคียง คนงานได้รับการสนับสนุนให้ซื้อหุ้นในโรงงานเพื่อให้มีส่วนร่วมเป็นเจ้าของ ลดการย้ายถิ่น
โครงการเงินกู้เพื่อชีวิต (เงินกู้ปาท่องโก๋) เพื่อทำธุรกิจที่มีชื่อว่า The Positive Partnership Project ผู้ติดเชื้อมีบัดดี้เป็นผู้ไม่ติดเชื้อทำธุรกิจด้วยกัน และสร้างความเข้าใจกับชุมชน เช่น บริการรับซักรีด ขายผลไม้ แกะสลักหิน ร้านอินเตอร์เน็ต
การพัฒนาสิ่งแวดล้อม มีการสร้างสวนสาธารณะ ส้วมและขยะรีไซเคิล ถังน้ำ มีระบบประปาหมู่บ้าน ซึ่งทุกบ้านต้องปลูกผัก รวมถึงผลิตดอกไม้ เป็น Best Practice ของ World Bank
ด้านสุขภาพอนามัย มีการตรวจสุขภาพและสายตาของเด็กนักเรียน ให้ความรู้เรื่องเพศศึกษา เกษตรเพื่ออาหารกลางวัน สนามเด็กเล่น
ด้านการศึกษา มีทุนการศึกษา เงินกู้เพื่อการศึกษา กำลังพยายามปฏิวัติการศึกษาเพื่อให้โอกาสคนจน คุณมีชัยเล่าเรื่องโรงเรียนลำปายมาศพัฒนา ที่เด็กจะได้เรียนรู้ผ่านประสบการณ์ นอนเมื่อง่วง รู้ว่าในน้ำต้องเลี้ยงปลา ในนาต้องปลูกข้าว ให้เด็กมีความคิดสร้างสรรค์ มั่นใจตนเอง ผู้ปกครองมีส่วนร่วม เป็นโรงเรียนระดับมาตรฐานโลก
กิจกรรมของคุณมีชัย ไม่เพียงแต่มีบริษัทต่างๆ เข้าร่วมเท่านั้น ขณะนี้มีสถาบันและครอบครัวเข้าร่วมด้วย แม้แต่เด็กตัวจิ๋ว ๒ คนก็บริจาคคนละ ๑ ล้านบาท คุณมีชัยอยากจะไปตามโรงเรียนมัธยม จะไปสอนเรื่องการช่วยคนอื่น คุณมีชัยเชื่อว่าโครงการนี้จะขจัดความจนได้หมดภายใน ๑๒ ปี
ดิฉันฟังเรื่องราวทั้งหมดด้วยความรู้สึกประทับใจ ในบ้านเมืองนี้มีเรื่องดีๆ อีกเยอะที่เรายังไม่รู้ ไอเดียดีๆ แบบนี้ก็น่าจะนำมาประยุกต์ในผู้ป่วยเบาหวานได้
วัลลา ตันตโยทัย วันที่ ๕ พฤษภาคม ๒๕๕๐
เคยได้รับฟังทรรศนะของคุณมีชัย ครั้งหนึ่งรู้สึกว่าเป็นคนที่เก่งมากๆ แต่คุณมีชัยบอกว่าพี่น้องของเค้าเป็นหมอทุกคนเลย เค้าเรียนไม่เก่งอยู่คนเดียว
คนหนึ่งคนสามารถเปลี่ยนพฤติกรรมและความเชื่อทางเพศของคนทั้งประเทศได้, สามารถตั้งศูนย์ฝึกหัดอบรมวิชาชีพ โรงเรียนทั่วทุกภาค และที่สำคัญชุมชนนั้นสามารถเลี้ยงตัวเองได้แล้ว ผมว่าคุณนั่นแหละที่เก่งที่สุด