สืบเนื่องจากบันทึก http://gotoknow.org/blog/thaikm/84584 และข้อคิดเห็นที่ได้รับ และจากการอ่าน นสพ. เดอะเนชั่น ฉบับวันที่ ๘ เม.ย. ๕๐ เรื่องหมอกควันจากการเผาป่าในภาคเหนือ ทำให้ผมเข้าใจชัดขึ้น ว่าคนเรามองมักจะไม่มอง IC - Intellectual Capital แต่มองที่การแก้ปัญหา เราไม่มีนิสัยมองปัญหาเป็นโอกาส ซึ่งในกรณีนี้คือโอกาสสร้างความรู้ที่ไม่เคยมีมาก่อน เพราะเหตุการณ์ในสภาพแวดล้อมแบบนี้มันไม่เคยมี หรือมีก็ต่างบริบทกัน เราจึงต้องหาทางเอาตัวปัญหานั้นเป็นโอกาสสร้างความรู้ใหม่ที่ยิ่งใหญ่
มองแบบ "มุ่งแก้ปัญหา" เน้นที่การเอาความรู้ที่มีอยู่แล้ว มาแก้ปัญหา ตัวกระบวนทัศน์เน้นที่การใช้ความรู้ เน้นความเชื่อว่ามีความรู้อยู่แล้วในเรื่องนั้นๆ เน้นที่การบริโภคความรู้ เน้นการปรับความรู้เดิมเอามาใช้ในสถานการณ์ใหม่ เน้นที่ความเชื่อหรือศรัทธาต่อความรู้เดิม
มองแบบ IC เน้นที่การใช้ปัญหาเป็นโอกาสในการสร้างความรู้ใหม่ จากสถานการณ์ปัญหาที่เกิดขึ้น เชื่อว่าปัญหาที่เกิดขึ้นนั้นมีลักษณะบางอย่างที่จำเพาะ ไม่เคยมีการสร้างความรู้จากสถานการณ์ที่จำเพาะอย่างนั้นมาก่อน เป็นกระบวนทัศน์ของ "ผู้ไม่เชื่อ" ต่อความรู้เก่า ที่จริงเป็นกระบวนทัศน์ทั้งเชื่อและไม่เชื่อต่อความรู้เดิมที่มีอยู่ ส่วนที่ไม่เชื่อก็คือไม่เชื่อว่าความรู้ที่มีอยู่แล้วจะครบถ้วน
ผมชื่นชมต่อความเห็นของ ดร. จริยา บุณยวัฒน์ แห่ง แห่ง Southeast Asia Regional Center for Global Change System Analysis, Research and Training ซึ่งเข้าใจว่าอยู่ที่จุฬาฯ เดอะ เนชั่น เอาความเห็นที่ยอดเยี่ยมของเธอมาลง ทำให้ผมเห็นชัดว่า คนเรามองหมอกควันที่ปกคลุมภาคเหนือในตอนนี้ด้วยมุมมองแบบที่ไม่ตรงกับความเป็นจริง เรามองว่าหมอกควันก็คือควันไฟที่มีอนุภาคเล็กๆ แขวนลอยอยู่ ไม่ได้มองว่าหลายส่วนของอนุภาคมันสามารถมีปฏิกริยาเคมีกันในอากาศ การเอาน้ำไปพ่นก็ไม่ใช่ว่าจะชะอนุภาคทุกชนิดได้เหมือนๆ กัน เพราะอนุภาคนั้นมันอาจจะมีเป็นร้อยชนิด การเผาไม้ต่างชนิดก็ให้ควันที่มีอนุภาคที่เป็นสารเคมีชนิดต่างๆ กัน นี่คือมุมมองตามความเป็นจริงที่ทำให้เราเห็น IC ต่อการสร้างความรู้ใหม่จากปัญหาหมอกควันในภาคเหนือ
ผมจึงเห็นด้วยกับ ดร. จริยา ว่าประเทศไทยไม่ควรปล่อยให้โอกาสนี้สูญเสียไป น่าจัดงบประมาณวิจัยสัก ๑๐๐ ล้านบาทเพื่อสร้างความรู้จาก IC นี้ โดยต้องมีการจัดการโจทย์วิจัย และจัดการกระบวนการวิจัยอย่างดี
วิจารณ์ พานิช
๘ เม.ย. ๕๐
