รู้สึกว่า คำนี้ ผู้เขียนเคยอธิบายไว้บ้างแล้ว แต่ค้นหาไม่เจอ จึงนำมาอธิบายอีกครั้ง เพื่อจะได้โยงไปถึงเรื่อง สัญญา ๑๐ ที่ผู้เขียนจะอธิบายต่อไป....

สํ + ญา = สัญญา

สํ เป็นอุปสัค นำหน้ารากศัพท์ บ่งชี้ความหมายว่า พร้อม กับ ดี

ญา เป็นรากศัพท์ ใช้ในความหมายว่า รู้

ดังนั้น สัญญา จึงอาจแปลตรงตัวได้ว่า รู้พร้อม รู้กับ หรือ รู้ดี .... ซึ่งต้องอธิบายต่อไปอีก...

สัญญา... ตามความหมายในภาษาไทยตรงกับคำว่า ข้อตกลง ....นั่นคือ ทั้งสองฝ่ายรู้ร่วมกันว่าเป็นอย่างไร เช่น

ชายหนุ่มและหญิงสาวมีสัญญาว่าจะรักกันชั่วฟ้าดินสลาย ...นั่นคือ ทั้งสองฝ่ายรู้พร้อมกันว่าได้ตกลงกันไว้อย่างไร มิใช่รู้เพียงฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง... หรือฝ่ายหญิงรู้กับฝ่ายชาย ฝ่ายชายก็รู้กับฝ่ายหญิงว่าจะรักกันชั่วฟ้าดินสลาย .... อีกนัยหนึ่ง ทั้งสองฝ่ายรู้ดี กล่าวคือ รู้อย่างแจ่มแจ้ง ชัดเจน ว่าได้ตกลงกันไว้อย่างไร ....ประมาณนี้

การทำสัญญาตามกฎหมาย ที่เรียกว่า นิติกรรมสัญญา ก็เช่นเดียวกัน นั่นคือ ทั้งสองฝ่าย รู้พร้อม รู้กับ และรู้ดี ว่ามีข้อตกลงกันอย่างไร ...

.....

ในขันธ์ ๕ คือ รูป เวทนา สัญญา สังขาร และวิญญาณ ...สัญญา ในขันธ์ ๕ นี้ เรามักแปลง่ายๆ ว่า ความจำ ...นี้คือ อีกความหมายหนึ่ง....

เราลองนึกถึง ธงชาติไทย ...เมื่อเรานึกถึง ธงชาติไทย ก็จะเข้ามาสู่คลองความคิด เป็น ผืนผ้ามี ๕ แถบ ๓ สี แดง ขาว น้ำเงิน.... นี้คือ สัญญา เกี่ยวกับ ธงชาติไทย ... ธงชาติไทย ที่ผุดขึ้นมาในครองความคิด จะเป็นความจำของเรา ซึ่งเราเคยรับรู้แล้วในอดีต แต่ความจำเกี่ยวกับ ธงชาติไทย มิใช่จะมาเป็นหน่วยย่อยเพียง ๕ แถบ หรือ สีแดง เท่านั้น...

แต่จะ เกาะกลุ่มกันมาทั้งหมด กล่าวคือ ผืนผ้า ๕ แถบ ๓ สี แดง ขาว น้ำเงิน มีสีแดงอยู่นอก ๒ แถบ สีขาวถัดเข้ามาด้านในอีก ๒ แถบ ตรงกลางอีกหนึ่งแถบเป็นสีน้ำเงิน ...ธงชาติไทยนี้เรียกว่า ธงไตรรงค์ สีแดงคือชาติ สีขาวคือศาสนา สีน้ำเงินคือพระมหากษัตริย์ .... สิ่งเหล่านี้จะเป็น ความจำเกาะกลุ่มกัน และค่อยๆ ผุดขึ้นมาในคลองความคิดของเรา...

อาการที่เรารู้ทั้งหมดทันทีทันใดในคลองความคิดนี้แหละ เรียกว่า สัญญา คือ รู้พร้อม รู้กับ และรู้ดี...

...

บางครั้ง สัญญา ก็อาจแปลว่า สำคัญหมาย เช่น เราลองนึกไปถึงความหมายของคำว่า รักชาติ ...ใจของเราจะค้นหาความหมายของคำนี้ภายในใจ การค้นหาความหมายที่เป็นความจำซึ่งมีอยู่ภายในใจของเราให้ผุดขึ้นมาทำนองนี้ เราใช้ว่า สำคัญหมาย ได้เช่นเดียวกัน...

สรุป... สัญญา แม้จะแปลว่า รู้พร้อม รู้กับ และ รู้ดี ตามรากศัพท์ แต่ความหมายที่ใช้ตามสำนวนภาษาไทย นอกจากจะเป็น ข้อตกลง ความจำ สำคัญหมาย แล้ว... ก็อาจยักเยื้องไปอย่างอื่นได้ตามความเหมาะสม...