โพชฌงค์

คำว่า โพชฌงค์ (โพชฌะ+องค์) แปลว่า องค์แห่งธรรมเป็นเครื่องตรัสรู้ มี ๗ ประการ คือ

  • สติ
  • ธัมมวิจยะ
  • วิริยะ
  • ปิติ
  • ปัสสัทธิ
  • สมาธิ
  • อุเปกขา

สติ แปลว่า ความระลึกได้... นั่นคือ เมื่อใจของเราระลึกได้ในขณะนั้น

ธัมมวิจยะ แปลว่า สอดส่องธรรม... นั่นคือ เมื่อใจระลึกได้ ก็สอดส่อง ตรวจสอบ พิจารณาสิ่งที่มีอยู่เป็นอยู่ในใจ หรืออารมณ์ขณะนั้น

วิริยะ แปลว่า ความเพียร... นั่นคือ เมื่อเราตรึกตรอง พิจารณาสิ่งที่มีอยู่ในใจขณะนั้นแล้ว เพียงประเดียวหนึ่ง ใจเราก็อาจจะเผลอและส่ายไปหาสิ่งอื่น... ดังนั้น เราต้องมีความเพียรเข้าไปสนับสนุนให้การสอดส่องธรรมดำเนินต่อไปได้

ปิติ แปลว่า ความอิ่มใจ... นั่นคือ เมื่อเราตรึกตรอง สอดส่องธรรมอยู่ มีความเพียรคอยประคับประคองให้อาการเช่นนี้ดำเนินไปอยู่ ความอิ่มใจก็ค่อยๆ ปรากฏขึ้นภายในใจ

ปัสสัทธิ แปลว่า ความสงบระงับ.... นั่นคือ เมื่อใจเกิดความเอิบอิ่ม แล้ว อาการสงบระงับแห่งใจก็ค่อยๆ เกิดขึ้นมา

สมาธิ แปลว่า ความตั้งมั่น .... นั่นคือ เมื่อใจสงบระงับแล้ว ใจก็จะกลับมาตั้งมั่นมากกว่าเดิม

อุเปกขา แปลว่า ความวางเฉย... นั่นคือ เมื่อใจมีความตั้งมั่นมากกว่าเดิม หรือสมาธิหยั่งรากลึกลงไปแล้ว ก็จะวางเฉยไม่ยินดียินร้ายต่ออารมณ์ที่มากระทบ...

....กระบวนการของธรรมเหล่านี้จะเป็นไปตามธรรมชาติ....

หมายเหตุ...

โพงฌงค์ ๗ นี้ มีอรรถลึกซึ้ง ผู้สนใจค้นหารายละเอียดได้จากตำราด้านอภิธรรม หรือผู้ที่ผู้เชี่ยวชาญด้านอภิธรรมได้บรรยายไว้ ซึ่งในอินเตอร์เน็ตก็มีอยู่หลายสำนวน...