แปลก....ทำไมภาพคลื่นที่ได้จากการวัดคาร์บอนไดออกไซด์ (capnograph)จึงแปลกไป...แทนที่จะขึ้นภาพที่เป็น คลื่นกว้าง... กลายเป็นแคบๆ....

เมื่อวานนี้ฉันเข้าช่วย พชท.พจบ.ดมยาสลบในผู้ป่วยหู  คอ  จมูก......

ไม่ค่อยได้เข้าห้องเหล่านี้นานแล้ว..ดูออกจะแปลกๆไปในการวางเครื่องมือเครื่องไม้ขณะใช้งาน  เพราะ เป็นการทำผ่าตัดแถวๆศีรษะ.....เครื่องมือต่างๆของดมยาต้องปรับย้าย...เพื่อ ความเหมาะสมกับการผ่าตัด  การส่งเครื่องมือและการดมยาสลบค่ะ....

ฉันเองปรับตัวไม่นาน...ของมันเคยๆ...แป๊บเดียวค่ะ....แป๊บเดียวก็เห็นแล้วว่าอะไรเป็นอะไร......แล้วก็ได้เห็นอะไร?ที่มันแปลกไป.....

เป็นผู้ป่วยชายหนุ่มอายุ  15  ปีวินิจฉัยว่าแก้วหูทะลุ  เข้ามาทำผ่าตัดตบแต่งแก้วหู……. หลังใส่ท่อช่วยหายใจ (endotracheal intubation)  และตรวจสอบตำแหน่งของท่อว่าอยู่ถูกที่โดยการใช้มือบีบถุงลม(reservoir bag)..(ดังภาพที่1.) เพื่อช่วยหายใจผู้ป่วย  จากนั้นก็ปรับเปลี่ยนเป็นการควบคุมการหายใจโดยใช้เครื่องช่วยหายใจ(ventilator)...(ดังภาพที่2.)

 
ภาพที่ 1...reservior bag

                          ภาพที่ 2. ventilator

 จากนั้นเราตรวจสอบความเรียบร้อยในขั้นตอนสุดท้าย....เราสังเกตเห็นว่า....แปลก....ทำไมภาพคลื่นที่ได้จากการวัดคาร์บอนไดออกไซด์ (capnograph)จึงแปลกไป...แทนที่จะขึ้นภาพที่เป็น คลื่นกว้าง...(ดังภาพที่3.) กลายเป็นแคบๆ.....(ดังภาพที่ 4.)

 

             ภาพที่ 3. กร๊าฟ capnograph (เส้นสีขาว) ปกติ

 

ภาพที่ 4. ภาพกร๊าฟที่ผิดปกติจาก "หางปลา"อยู่ไม่ตรงตำแหน่งที่ถูกต้อง

Capnograph เป็นเครื่องมือที่ทำหน้าที่ตรวจวัดค่าคาร์บอนไดออกไซด์ในลมหายใจออกของผู้ป่วย...ลักษณะ ของเส้นกร๊าฟที่แสดง  บ่งบอกความปกติของรายละเอียดการหายใจ....นั่นก็แปลว่าถ้ามันไม่มีคลื่นหมาย ถึงเครื่องตรวจไม่พบลมหายใจ(ที่มีคาร์บอนไดออกไซด์ปน)ออกมา...อาจจากมีอะไร หลวม หลุดออกของระบบการช่วยหายใจ

เป็น ที่น่าแปลกใจ....อะไรที่เป็นสาเหตุ....ที่ทำให้เครื่องมันบ่งบอกว่าผิดปกติ ไป...มันไม่ได้หายไปหมดจนราบเรียบ....แต่มันมาแค่ครึ่งเดียว....

สุดท้ายฉันก็หันไปเห็น...valve…พวกเราชอบเรียกมันว่า “หางปลา” (ดังรูปที่5.)..มันอยู่ในตำแหน่งที่แปลกไป...เฉียงๆ....

โดยปกติเราใช้ "หางปลา" ทำหน้าที่หลักอยู่  3 อย่างได้แก่ 

1.     หันขึ้นด้านบนเพื่ออยู่ใน mode manual ventilation...ใช้มือช่วยหายใจ

2.     หันขวางเพื่ออยู่ใน mode controlled ventilation...ใช้เครื่องช่วยหายใจ

 

3.     หันลงเพื่ออยู่ใน mode spontaneous ventilation ..ผู้ป่วยหายใจด้วยตนเอง...

แต่ตอนนั้น..ที่ฉันเห็น...มันทำหน้าที่ mode ไหนกัน...เพราะมันเฉียงๆชอบกล......ฉันเอามือไปโยกให้มันลงล็อค...

 

"กึ๊ก..." เป็นความรู้สึกที่นิ้วมือฉันสัมผัสได้ว่า...มันลงล็อคแล้ว....

นั่นก็หมายถึง...การโยกหางปลาไม่ลงตำแหน่งที่ต้องการ  ทำให้ปริมาตรก๊าซที่เราเปิดให้คนไข้หายไปบางส่วน...จึงเป็นเหตุให้คลื่นดูออกจะผอมๆ...

...เอา ละ....รู้ต้นสายปลายเหตุแล้วก็เลยแอบเก็บภาพมาไว้ให้เพื่อนๆดู...เผื่อสัก วันนึง....ใครเกิดพบพา....จะได้แก้ไขได้ทัน...ไม่มองข้ามไปเพื่อความ ปลอดภัยของผู้ป่วย

...ผู้ป่วยรายนี้ปลอดภัยค่ะ....เพราะทีมงานเราตรวจสอบซ้ำเสมอเพื่อป้องกันความผิดพลาดที่อาจจะเกิดขึ้น.....

ฉันกลับมาทบทวนดู...เรื่องราวของ Capnograph เพิ่มเติม...

การเกิดปัญหาของเครื่องมือ(Equipment problems )จากรายงานใน Anesthesia 2003; 58: 856-63 พบว่า 39% ของอุบัติการณ์งานบริการวิสัญญีมาจากปัญหาของอุปกรณ์ เครื่องมือที่ให้บริการ

การเฝ้าระวังภาวะแทรกซ้อนทางวิสัญญีในประเทศไทย และ การค้นหาปัจจัยเพื่อพัฒนาแนวทางป้องกันเชิงระบบ โดย... ราชวิทยาลัยวิสัญญีแพทย์แห่งประเทศไทย พบว่าAnesthesia related death from equipment problems 

  • Inadequate equipment = 8.5 %
  • Malfunction of equipment = 6.4 %
ปัญหาจากเครื่องมือ ได้แก่   
  • เครื่องมือมีไม่เพียงพอ(Inadequate equipment )
    • Pulse oximetry
    • Capnograph
  • ไม่มีระบบร้องเตือนของระบบเฝ้าระวัง(No alarm in monitoring system)
  • ไม่มีระบบดูแลที่ต่อเนื่องสม่ำเสมอ(No maintenance system)
  • ไม่มีระบบควบคุมคุณภาพหลังบริการขาย(No quality control after services)
  • ขาดความรู้(Lack of knowledge)
  • เครื่องมือทำงานบกพร่อง(Malfunction of equipment)
 (ขอขอบคุณ รศ.พญ.วรรณา  ศรีโรจนกุล. ใน  http://home.kku.ac.th/mdconf/km/anesth1.pdf.   ค่ะ