เมื่อหลายสิบปีก่อน ผมได้ฟังอุสตาซะห์(ครูสอนศาสนาผู้หญิง) คนหนึ่งเขาเปรียบเทียบการใช้ชีวิตของคนเราที่อยู่กับสิ่งแวดล้อมได้อย่างน่าคิดมาก จนทำให้ผมจดจำเท่าทุกวันนี้ และนำหลักการการไปสอนนักศึกษาทุกรุ่น

ผมเรียกว่า ทฤษฎีปลาเป็นปลาตาย

ปลาในทะเลตอนที่มันมีชีวิตอยูแม้นว่าน้ำทะเลที่อยู่รอบๆตัวมันจะเค็มขนาดใดก็ตามเนื้อของมันก็ยังหวานอยู่เสมอ แต่เมื่อใดมันตายแล้วเนื้อมันก็จะเน่าเฟะและเค็มเหมือนน้ำทะเลที่อยู่รอบๆมันทันที

สิ่งที่เป็นตัวป้องกันไม่ให้ตัวมันเปลี่ยนแปลงไปตามสิ่งแวดล้อม คือ ชีวิต และเมื่อใดมันไม่มีชีวิตสิ่งแวดล้อมก็จะมีอิทธิพลต่อตัวมันทันที

เช่นกัน คนเราอยู่ในสังคม โดยเฉพาะสังคมที่เน่าเฟะอย่างทุกวันนี้ ถ้าอยากป้องกันตัวเราไม่ให้เน่าเฟะตามสังคม เราคือจะมีสิ่งที่สามารถมาป้องกันเราได้ สิ่งนั้น ก็คือ อิมาน(การศรัทธาในพระเจ้า) และเมื่อใดอิมานได้หายจากตัวเราไปหรือ ได้ลดระดับเมื่อมันอิทธิพลของวัฒณธรรมที่ไม่พึงประสงค์ทั้งหลายก็จะมาทำให้เราเสียคนทันที

 إِنَّ اللّهَ لاَ يُغَيِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُواْ مَا بِأَنْفُسِهِمْ
[الرعد : 11]
"แท้จริงอัลลอฮฺจะไม่เปลี่ยนแปลงชนกลุ่มหนึ่งกลุ่มใดเว้นแต่พวกเขาจะเปลี่ยนแปลงสิ่งที่อยู่ภายใน(อิมาน)ของพวกเขาเองก่อน"