(อ่าน : PAR ภาค 1 เจ้าหน้าที่ และ ภาค 2 เกษตรกร)

     ขั้นที่ 3  ประเมินและสรุปผลการจัดกระบวนการเรียนรู้ 

                หลังจากที่ใช้เวลา ประมาณ 1.30 ชั่วโมง ในการจัดกระบวนการกลุ่มเพื่อรวบรวมข้อมูลและสถานการณ์ของกลุ่มเกษตรกรผู้ปลูกข้าวเสร็จแล้ว  ทีมงานก็เลยมาประชุมหารือร่วมกันเกี่ยวกับผลการปฏิบัติเห็นเป็นอย่างไรบ้าง? และงานที่จะทำต่อไปของ วิจัยชุมชน...มีอะไรบ้าง?"

           

          คำตอบที่เกิดขึ้นก็คือ                 

     1.  บรรยากาศของการจัดกระบวนการเรียนรู้ เกษตรกรได้เข้ามามีส่วนร่วม ไม่ต่ำกว่า 70 %                

     2.  ในการทำงานเกี่ยวกับ วิจัยชุมชนเจ้าหน้าที่จะต้องจัดกระบวนการกับเกษตรกร                

     3.  การทำงานเราจะทำร่วมกันเป็นทีมระหว่างกรม เขต จังหวัด และพื้นที่             

              

          แต่ปัญหาที่ทีมงานต้องการได้รับการเสริมหนุนก็คือ                

     1.  การฝึกตนเองในเรื่องการจัดกระบวนการแบบมีส่วนร่วม                

     2.  การใช้เครื่องมือต่าง ๆ เพื่อชวนชาวบ้านคุย  เก็บและประมวลข้อมูล                

     3.  กำลังใจที่อยากให้ทำงานช่วยกันเป็นทีม                  

          ส่วนงานที่จะดำเนินการต่อไป คือ                

     เรื่องที่ 1  การพัฒนาทีมงาน เรื่อง  การวิจัยชุมชน ที่จะจัดขึ้นระหว่างวันที่ 19 21  มีนาคม  2550    กรมส่งเสริมการเกษตร                

     เรื่องที่ 2  การชี้แจงและทำความเข้าใจกับจังหวัดนำร่องที่เหลือ ประมาณ 5 จังหวัด / 5 เขต  เรื่อง  การวิจัยชุมชน                

     เรื่องที่ 3  การคัดเลือกพื้นที่และทีมนักวิจัยของจังหวัดที่จะเข้าร่วมปฏิบัติการได้แก่  ระดับจังหวัด  ระดับอำเภอ  และระดับเกษตรกร                

     เรื่องที่ 4  การสนับสนุนงานวิจัยชุมชน  ได้แก่  งบประมาณดำเนินการต่อจังหวัด  ทีมงานของแต่ละจังหวัด (คณะทำงาน)  การเสริมหนุนความรู้  และการจัดเวทีสรุปผลการวิจัยชุมชน

     เรื่องที่ 5  บทบาทการทำงานร่วมกัน  ได้แก่  ระดับกรม  ระดับเขต  ระดับจังหวัด/อำเภอ  และระดับเกษตรกร

         

      ดังนั้น  การทำงานส่งเสริมการเกษตรเพื่อปรับเปลี่ยนการทำงานกับชุมชนโดยใช้ วิธีการวิจัยชุมชน   เข้าไปนั้น  เป็นหนทางของการค้นหาคำตอบที่เป็นเหตุและเป็นผล ซึ่งสิ่งดังกล่าวจะเกิดขึ้นได้ก็ต่อเมื่อ เจ้าหน้าที่ได้รับการพัฒนาให้เท่าทันเกษตรกร และยังเป็นการผลิกโฉมหน้าของงานส่งเสริมการเกษตรในพื้นที่ให้กับองค์กรได้อย่างแน่แท้  

     ฉะนั้น จึงอยู่ที่ตัวเราเองว่า พร้อมหรือไม่? ... กับการเรียนรู้เพื่อทำงานชิ้นนี้ให้กับเกษตรกรและกรมส่งเสริมการเกษตร.