หากพูดถึงการท่องเที่ยวในเขตดุสิต หลายคนอาจนึกถึงวัดวาอารามเก่าแก่ พระราชวัง ถนนสายประวัติศาสตร์ หรือชุมชนริมแม่น้ำเจ้าพระยา แต่ยังมีอีกมุมหนึ่งของดุสิตที่น่าค้นหาไม่แพ้กัน นั่นคือ “ตลาดบ้านญวน สามเสน” ตลาดเช้าเล็ก ๆ ในซอยสามเสน 13 หรือซอยพระอรรถ ที่ยังคงเก็บกลิ่นอายของชุมชนเก่าไว้ผ่านอาหาร ผู้คน และวิถีชีวิตยามเช้า
ตลาดแห่งนี้ไม่ได้เป็นเพียงพื้นที่ซื้อขายอาหารเท่านั้น แต่เป็นเหมือนพื้นที่ความทรงจำของชุมชน เป็นจุดนัดพบของผู้คนหลายเชื้อชาติ หลายวัฒนธรรม และเป็นแหล่งรวมอาหารญวนต้นตำรับที่ยังคงมีเสน่ห์เฉพาะตัว
สำหรับคนที่ชอบเดินตลาด ชอบชิมอาหารพื้นถิ่น หรือสนใจเรื่องราวของชุมชนเก่าในกรุงเทพฯ ตลาดบ้านญวนคือหนึ่งในจุดหมายที่ควรแวะไปสัมผัสด้วยตัวเอง
จากชุมชนเก่าแก่สู่แหล่งรวมวัฒนธรรม
พื้นที่บริเวณซอยสามเสน 11 และซอยสามเสน 13 ถือเป็นชุมชนเก่าแห่งหนึ่งของเขตดุสิต มีประวัติความเป็นมายาวนานตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา โดยเริ่มจากชาวโปรตุเกสที่เข้ามาบุกเบิกตั้งถิ่นฐานในพื้นที่นี้ ก่อนที่คริสตังชาวเขมรและชาวญวนจะเข้ามาสมทบในช่วงต้นกรุงรัตนโกสินทร์
ต่อมาเมื่อความเจริญค่อย ๆ ขยายเข้ามาถึงย่านสามเสนมากขึ้น ชาวไทยและชาวจีนก็ทยอยเข้ามาประกอบอาชีพและตั้งรกรากอยู่ใกล้เคียงกัน จนพื้นที่แห่งนี้กลายเป็นชุมชนที่มีความหลากหลายทางเชื้อชาติ ศาสนา และวัฒนธรรม
ความหลากหลายนี้ไม่ได้อยู่เพียงในหน้าประวัติศาสตร์ แต่อยู่ในชีวิตจริงของผู้คน อยู่ในบ้านเรือน อยู่ในความสัมพันธ์ของคนในชุมชน และที่สำคัญคืออยู่ใน อาหาร ที่คนต่างวัฒนธรรมได้เรียนรู้ แลกเปลี่ยน และลิ้มรสร่วมกันมาอย่างยาวนาน
บ้านญวน: เมื่ออาหารกลายเป็นภาษาของชุมชน
เสน่ห์สำคัญของตลาดบ้านญวนคือ อาหารญวนสูตรดั้งเดิมที่ยังมีให้ลิ้มลอง แม้ปัจจุบันครอบครัวชาวญวนที่ทำอาหารสูตรต้นตำรับเป็นอาชีพจะเหลือไม่มากเหมือนในอดีต แต่รสชาติและเมนูที่สืบทอดกันมาก็ยังสะท้อนอัตลักษณ์ของชุมชนได้อย่างชัดเจน
อาหารญวนในตลาดแห่งนี้จึงไม่ใช่เพียงของกินอร่อย ๆ แต่เป็นเหมือนภาษาที่เล่าเรื่องการอพยพ การตั้งถิ่นฐาน การปรับตัว และการอยู่ร่วมกันของผู้คนต่างวัฒนธรรม จึงไม่ใช่เรื่องแปลกที่คนในชุมชน ไม่ว่าจะเป็นชาวเขมร ชาวไทย หรือชาวจีน จะคุ้นเคยกับการมาซื้ออาหารญวนจากตลาดบ้านญวนกลับไปรับประทานที่บ้าน หรือแวะมานั่งกินที่ร้านในบรรยากาศเรียบง่ายแบบชุมชนเก่า
ตลาดบ้านญวน สามเสน เปิดให้บริการทุกวัน แต่วันที่บรรยากาศคึกคักเป็นพิเศษคือวันเสาร์และวันอาทิตย์ โดยเฉพาะวันอาทิตย์ ซึ่งมีผู้คนเดินทางมาประกอบศาสนกิจที่โบสถ์ วัดคอนเซ็ปชัญ และ วัดเซนต์ฟรังซิสเซเวียร์ เป็นจำนวนมาก
หลังจากเสร็จจากการประกอบศาสนกิจ หลายคนมักแวะมายังตลาดบ้านญวน เพื่อรับประทานอาหารเช้า ซื้ออาหารกลับบ้าน หรือเลือกซื้อสินค้าต่าง ๆ บรรยากาศในตลาดจึงเต็มไปด้วยความมีชีวิตชีวา ทั้งเสียงพูดคุยของผู้คน กลิ่นอาหารที่ลอยออกมาจากร้าน และภาพของคนในชุมชนที่ยังคงพบปะกันอย่างเป็นกันเอง นี่คือเสน่ห์ของตลาดเช้าขนาดเล็กที่ไม่ได้มีดีแค่ของกิน แต่มีบรรยากาศของความผูกพันระหว่างศาสนสถาน ชุมชน และวิถีชีวิตประจำวัน
เมนูญวนต้นตำรับที่ควรลอง
เมื่อมาถึงตลาดบ้านญวน สิ่งที่ไม่ควรพลาดคือการสำรวจเมนูอาหารญวนสูตรต้นตำรับ ซึ่งมีให้เลือกหลากหลายกว่าที่หลายคนคาดคิด ไม่ว่าจะเป็น ปากหม้อญวน แป้งนุ่ม ๆ ห่อไส้รสกลมกล่อม แหนมเนือง เมนูยอดนิยมที่หลายคนคุ้นเคย บั๋นจึง อาหารเวียดนามดั้งเดิมที่สะท้อนวัฒนธรรมการกินของชาวญวน บั๋นแบ๋ว บัวลอยญวน ก๋วยจั๊บญวน หมูยอเวียดนาม ไส้โหย๋ยหมูหันเวียดนาม กุ้งพันอ้อย เฝอ ขนมเหนียว รวมถึงเมนูอย่าง ปากิมปลา และ ข้าวต้มปลาช่อน ที่เป็นอีกสีสันของตลาดแห่งนี้
แต่ละเมนูมีหน้าตา วิธีทำ และรสชาติที่แตกต่างกัน บางอย่างหากไม่ใช่คนในพื้นที่หรือคนที่คุ้นเคยกับอาหารญวน อาจไม่เคยได้ยินชื่อมาก่อน การเดินตลาดบ้านญวนจึงให้ความรู้สึกเหมือนการเปิดประตูไปพบโลกอาหารอีกแบบหนึ่งที่ซ่อนอยู่กลางกรุงเทพฯ
ร้านเก่า ร้านอร่อย และขาประจำของตลาดบ้านญวน
ตลาดบ้านญวนไม่ได้มีเฉพาะอาหารเวียดนามเท่านั้น แต่ยังมีร้านอาหารไทยและร้านขนมที่เป็นที่รู้จักของคนในพื้นที่ เช่น ร้านปากริมปลาคุณสายใจร้านขนมจีนบ้านญวน และ ร้านเมตตาหมูทอด ซึ่งมีลูกค้าประจำแวะเวียนมาอุดหนุนอยู่เสมอ
ส่วนร้านอาหารญวนที่เปิดขายอย่างจริงจังก็มีหลายร้าน เช่น ร้านแหนมเนืองป้าเก๋ และ ร้านอรวรรณแหนมเนือง ซึ่งเป็นร้านที่เหมาะสำหรับผู้ที่ต้องการลิ้มรสอาหารญวนแบบเป็นเรื่องเป็นราว นอกจากนี้ ภายในตลาดยังมีร้านค้าที่นำสินค้าจากเวียดนามมาจำหน่าย เช่น กาแฟ ข้าวเกรียบ และเส้นก๋วยจั๊บ ให้ผู้มาเยือนได้เลือกซื้อกลับไปเป็นของฝากหรือวัตถุดิบสำหรับทำอาหารที่บ้าน
หากมองลึกลงไป ตลาดบ้านญวนไม่ได้เป็นเพียงตลาดอาหาร แต่เป็นพื้นที่ที่สะท้อนการอยู่ร่วมกันของผู้คนหลายเชื้อชาติในย่านสามเสน อาหารญวนที่วางขายในตลาดไม่ได้มีไว้เฉพาะคนญวนเท่านั้น แต่เป็นอาหารที่คนในชุมชนทุกกลุ่มเข้าถึงและคุ้นเคย ชาวไทย ชาวจีน ชาวเขมร และผู้คนในละแวกใกล้เคียงต่างเข้ามาเลือกซื้อ เลือกชิม และทำให้อาหารเหล่านี้กลายเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวันร่วมกัน นี่คือภาพของวัฒนธรรมที่ไม่ได้ถูกเก็บไว้ในพิพิธภัณฑ์ แต่ยังมีชีวิตอยู่ในตลาด ในครัว ในจานอาหาร และในความทรงจำของผู้คน
ชวนเดินตลาดบ้านญวน สามเสน
สำหรับผู้ที่สนใจสัมผัสเสน่ห์ชุมชนและวิถีคนเขตดุสิต ตลาดบ้านญวน สามเสน เป็นอีกหนึ่งสถานที่ที่น่าไปเยือน โดยเฉพาะในช่วงเช้า ซึ่งเป็นเวลาที่ตลาดมีชีวิตชีวามากที่สุด ตลาดตั้งอยู่ใน ซอยสามเสน 13 หรือซอยพระอรรถ สามารถเดินทางได้ทั้งรถส่วนตัว รถประจำทางหลายสาย ได้แก่ สาย 3, 9, 16, 30, 32, 33, 49, 56, 65, 505 และ 524 หรือจะเลือกเดินทางทางน้ำด้วยเรือด่วนเจ้าพระยา มาลงที่ท่าเรือเทเวศร์หรือท่าเรือสะพานกรุงธน แล้วต่อรถหรือเดินมายังตลาดก็ได้
การเดินทางมาที่นี่ไม่ใช่เพียงเพื่อกินอาหารอร่อย แต่เป็นการเดินทางเพื่อสัมผัสย่านเก่า ดูชีวิตผู้คน และเรียนรู้ว่ารสชาติของอาหารสามารถบอกเล่าประวัติศาสตร์ชุมชนได้มากเพียงใด ตลาดบ้านญวน สามเสน คือหนึ่งในพื้นที่เล็ก ๆ ที่ทำให้เราเห็นว่า “อาหาร” เป็นมากกว่าสิ่งที่กินเพื่ออิ่มท้อง อาหารญวนในตลาดแห่งนี้บอกเล่าเรื่องราวของการอพยพ การตั้งถิ่นฐาน ความหลากหลายทางวัฒนธรรม และการอยู่ร่วมกันของผู้คนในย่านสามเสนมาอย่างยาวนาน
บางครั้ง การท่องเที่ยวที่น่าจดจำที่สุดอาจไม่ได้อยู่ที่สถานที่ใหญ่โตหรือโด่งดัง แต่อยู่ที่การได้นั่งลงหน้าร้านเล็ก ๆ ในตลาดเช้า ลิ้มรสอาหารจานหนึ่ง แล้วค่อย ๆ เข้าใจว่าในรสชาตินั้นมีทั้งประวัติศาสตร์ ความทรงจำ และชีวิตของผู้คนซ่อนอยู่ ตลาดบ้านญวน สามเสน จึงไม่ใช่เพียงจุดหมายของคนรักอาหาร แต่เป็นอีกหนึ่งบทบันทึกของวิถีดุสิตที่ยังคงมีชีวิต ผ่านกลิ่นหอมของอาหาร เสียงพูดคุยในตลาด และรสชาติของชุมชนที่ส่งต่อกันจากรุ่นสู่รุ่น......
