บทความวิจัย เรื่อง “โครงสร้างพื้นฐานขนาดใหญ่ ยุทธศาสตร์ทางทะเล และการแข่งขันระหว่างมหาอำนาจ: มุมมองเปรียบเทียบระหว่างโครงการแลนด์บริดจ์และโครงการคลองไทย” Mega-Infrastructure, Maritime Chokepoints, and Strategic Hedging: Reassessing Thailand’s Land Bridge and Thai Canal Projects in the Era of Indo-Pacific Geoeconomic Competition
บทคัดย่อ (Abstract)
การแข่งขันเชิงยุทธศาสตร์ที่ทวีความรุนแรงขึ้นระหว่างมหาอำนาจในภูมิภาคอินโด-แปซิฟิกได้เปลี่ยนแปลงโครงสร้างพื้นฐานทางทะเลจากสินทรัพย์ทางเศรษฐกิจล้วนๆ ให้กลายเป็นกลไกหลายมิติของอิทธิพลทางภูมิรัฐศาสตร์ อำนาจต่อรองทางภูมิเศรษฐศาสตร์ และการฉายภาพด้านความมั่นคงของชาติ การศึกษานี้ดำเนินการวิเคราะห์เชิงเปรียบเทียบของข้อเสนอโครงการโครงสร้างพื้นฐานเชิงยุทธศาสตร์ที่ทะเยอทะยานที่สุดสองโครงการของประเทศไทย ได้แก่ โครงการสะพานเศรษฐกิจ (Land Bridge) และโครงการคลองไทย (Thai Canal/Kra Canal) ภายใต้บริบทของการแข่งขันระหว่างมหาอำนาจ พลวัตด้านความมั่นคงทางทะเล และการปรับโครงสร้างห่วงโซ่อุปทานโลก
การศึกษานี้ใช้กรอบทฤษฎีบูรณาการที่ประกอบด้วยทฤษฎีภูมิรัฐศาสตร์ (Geopolitical Theory) ทฤษฎีภูมิเศรษฐศาสตร์ (Geoeconomic Theory) ยุทธศาสตร์ทางทะเล (Maritime Strategy) และแนวคิดอาวุธของการพึ่งพาซึ่งกันและกัน (Weaponized Interdependence) เพื่อประเมินทั้งสองโครงการในมิติทางเศรษฐกิจ ภูมิรัฐศาสตร์ ความมั่นคง สิ่งแวดล้อม ธรรมาภิบาล และยุทธศาสตร์
จากการวิเคราะห์เอกสารของรัฐบาลไทย (พ.ศ. 2567-2569) การประเมินของอุตสาหกรรมขนส่งทางเรือ การวิเคราะห์ความเสี่ยงทางภูมิรัฐศาสตร์ และระเบียบวิธีวิจัยแบบเปรียบเทียบกรณีศึกษา (comparative case study) ผลการวิจัยพบว่าสะพานเศรษฐกิจและคลองไทยแสดงถึงเส้นทางเชิงยุทธศาสตร์ที่แตกต่างกันโดยพื้นฐาน: สะพานเศรษฐกิจเป็นตัวแทนของรูปแบบภูมิเศรษฐศาสตร์เชิงปฏิบัติ (pragmatic geoeconomic model) ที่เน้นการบูรณาการโลจิสติกส์และการบริหารความเสี่ยงในระดับที่จัดการได้ ในขณะที่คลองไทยประกอบด้วยโครงการทางภูมิรัฐศาสตร์ทางทะเลเชิงเปลี่ยนแปลง (transformative maritime geopolitical project) ที่สามารถปรับโครงสร้างภูมิศาสตร์การขนส่งทางเรือโลกได้
การศึกษาพบว่าภายใต้เงื่อนไขปัจจุบันของขีดความสามารถเชิงสถาบันของไทย การแตกแยกทางภูมิรัฐศาสตร์ และข้อจำกัดทางการเงิน โครงการสะพานเศรษฐกิจแสดงให้เห็นถึงความเป็นไปได้ที่มากกว่าอย่างมีนัยสำคัญ โดยประมาณการล่าสุดของสำนักงานนโยบายและแผนการขนส่งและจราจร (OTP) ระบุอัตราผลตอบแทนภายในเชิงเศรษฐกิจ (EIRR) ที่ร้อยละ 11.9 และแผนการดำเนินงานแบบเฟสที่จะเริ่มในปี พ.ศ. 2573-2574 อย่างไรก็ตาม ศักยภาพเชิงยุทธศาสตร์ระยะยาวที่โดดเด่นของคลองไทย—ในฐานะทางออกที่เป็นไปได้สำหรับ “ภาวะกลืนไม่เข้าคายไม่ออกของมะละกา” (Malacca Dilemma) ของจีนและทางเดินเชื่อมมหาสมุทรที่เปลี่ยนแปลงเกมส์ เมื่อเปรียบเทียบกับคลองสุเอซและคลองปานามา—สมควรแก่การศึกษาอย่างต่อเนื่องและการเตรียมความพร้อมเชิงสถาบัน
การศึกษานี้ได้นำเสนอกรอบการวิเคราะห์แบบสหสาขาวิชา (multidisciplinary analytical framework) สำหรับการประเมินโครงสร้างพื้นฐานเชิงยุทธศาสตร์ภายในบริบทของการแข่งขันระหว่างมหาอำนาจ และให้ข้อเสนอแนะเชิงนโยบายสำหรับยุทธศาสตร์การทูตโครงสร้างพื้นฐานแบบสมดุล (balanced infrastructure diplomacy strategy) ของประเทศไทย
คำสำคัญ: โครงสร้างพื้นฐานขนาดใหญ่; ยุทธศาสตร์ทางทะเล; การแข่งขันระหว่างมหาอำนาจ; สะพานเศรษฐกิจไทย; คลองไทย; อาวุธของการพึ่งพาซึ่งกันและกัน; อินโด-แปซิฟิก
ตามค่ะ บ้านที่อยู่ ณ ปัจจุบันคือหาดใหญ่ บ้านสามีอยู่ชุมพร ไม่ว่าจะอยู่ตรงไหนก็คงต้องปรับตัวตามความเจริญ แต่อยากได้โครงการที่คุ้มค่าเชิงระบบที่รักษาคุณค่าทางประวัติศาสตร์และธรรมชาติควบคู่กันไปด้วยค่ะ