รู้จักต้มยำกุ้งและมรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้

 

The KKU Library: Lifelong Learning for All

ออกอากาศทาง FM 103 MHz

ผู้ดำเนินรายการ: สิริพร ทิวะสิงห์

ตอน : รู้จักต้มยำกุ้งและมรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้

Cr. https://www.jmthaifood.com/product/tom-yam-goong-th/

1. เปิดกว้าง 2) สร้างสรรค์ 3) ทันสมัย 4) ใส่ใจสังคม กับสำนักหอสมุด มหาวิทยาลัยขอนแก่นค่ะ
   
   สวัสดีค่ะท่านผู้ฟังทุกท่าน ท่านกำลังอยู่กับสถานีเสียงที่จะร่วมพัฒนาสังคมแห่งการเรียนรู้ตลอดชีวิตไปด้วยกัน พบกับพี่ตุ่น สิริพร ทิวะสิงห์ ในรายการ The KKU Library: Life Long Learning for All ทางสถานีวิทยุกระจายเสียงมหาวิทยาลัยขอนแก่น FM 103 MHz แห่งนี้ค่ะ

ช่วงนี้มหาวิทยาลัยขอนแก่นยังคงอบอวลไปด้วยความภาคภูมิใจจากพิธีพระราชทานปริญญาบัตร และในช่วงใกล้สิ้นปีเช่นนี้ก็เข้าสู่เทศกาลแห่งความสุข ไม่ว่าจะเป็นวันคริสต์มาส วันสิ้นปี และวันปีใหม่ และอีกหนึ่งความยินดี ความปลาบปลื้ม และความภาคภูมิใจที่เกิดขึ้นในเดือนธันวาคม พ.ศ. 2567 ซึ่งพี่ตุ่นอยากนำมาฝากท่านผู้ฟังในวันนี้ ก็คือ “ต้มยำกุ้ง: มรดกวัฒนธรรมของคนไทย” หลายท่านอาจทราบข่าวแล้ว แต่พี่ตุ่นก็อยากนำข้อมูลมาเผยแพร่อีกครั้ง เพื่อร่วมส่งเสริมและอนุรักษ์มรดกวัฒนธรรมของมนุษยชาติค่ะ

เมื่อวันที่ 4 ธันวาคม พ.ศ. 2567 องค์การการศึกษา วิทยาศาสตร์ และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ หรือยูเนสโก (UNESCO) ได้ประกาศรับรองให้ “ต้มยำกุ้ง” ขึ้นทะเบียนเป็น มรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของมนุษยชาติ ตามที่ประเทศไทยเสนอ โดยเป็นมติเห็นชอบของที่ประชุมคณะกรรมการระหว่างรัฐบาลเพื่อการสงวนรักษามรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ ให้ขึ้นทะเบียน “ต้มยำกุ้ง” ไว้ในรายการตัวแทนมรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของมนุษยชาติ (Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity)

ต้มยำกุ้ง เป็นอาหารดั้งเดิมของประเทศไทย แม้ไม่มีหลักฐานชัดเจนระบุจุดกำเนิด แต่มีบันทึกในช่วง พ.ศ. 2352–2367 สมัยรัชกาลที่ 2 ปรากฏคำว่า “ต้มยำ” ในวรรณคดีไทย เช่น เสภาขุนช้างขุนแผน และพระอภัยมณี ต้มยำกุ้งแพร่หลายไปทั่วทุกภูมิภาคของไทย รวมถึงต่างประเทศ กุ้งจะถูกนำไปต้มกับน้ำซุปสมุนไพรพื้นบ้าน ทำให้น้ำซุปมีกลิ่นหอมเฉพาะตัวและมีสีสันสดใส พร้อมรสชาติที่ผสมผสานทั้งเปรี้ยว เผ็ด หวาน และมัน เครื่องปรุงในแต่ละพื้นที่อาจแตกต่างกัน ส่งผลให้รสชาติของต้มยำกุ้งมีความหลากหลาย เมนูนี้ยังช่วยส่งเสริมพลังงานและสุขภาพที่ดี โดยเฉพาะในช่วงฤดูมรสุมอีกด้วย และท่านผู้ฟังทราบไหมคะว่า ประเทศไทยได้ขึ้นบัญชี “ต้มยำกุ้ง” เป็น มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของชาติ เมื่อปี พ.ศ. 2554 ใน สาขาความรู้และการปฏิบัติเกี่ยวกับธรรมชาติและจักรวาล ประเภทอาหารและโภชนาการ 

ประเทศไทยมีรายการมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมที่ได้รับการขึ้นทะเบียนในรายการตัวแทนมรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของมนุษยชาติจากยูเนสโกแล้ว จำนวน 4 รายการ ได้แก่

1. โขน
2. นวดไทย
3. โนรา
4. ประเพณีสงกรานต์ในประเทศไทย
   
   และในปีนี้ “ต้มยำกุ้ง” ได้เป็นรายการที่ 5 ของประเทศไทย มารู้จักความหมายของ มรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ (Intangible Cultural Heritage) กันค่ะ หมายถึง แนวปฏิบัติ การแสดงออก ความรู้ ทักษะ รวมถึงเครื่องมือ วัตถุ สิ่งประดิษฐ์ และพื้นที่ทางวัฒนธรรมที่เกี่ยวข้อง ซึ่งชุมชน กลุ่ม หรือบุคคลต่าง ๆ ยอมรับว่าเป็นส่วนหนึ่งของมรดกทางวัฒนธรรมของตน มรดกประเภทนี้มักถ่ายทอดจากรุ่นสู่รุ่น ปรับเปลี่ยนตามกาลเวลา และสะท้อนถึงเอกลักษณ์ทางวัฒนธรรมที่หลากหลาย

ยูเนสโกได้จัดแบ่งมรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ออกเป็น 5 ประเภท ได้แก่:

1. ศิลปะการแสดง (Performing Arts) เช่น ดนตรี การรำ การแสดงละครพื้นบ้าน และการเล่าเรื่อง
2. ธรรมเนียมปฏิบัติ พิธีกรรม และเทศกาล (Social Practices, Rituals and Festive Events) เช่น งานบุญ พิธีกรรมทางศาสนา
3. ความรู้และแนวปฏิบัติที่เกี่ยวกับธรรมชาติและจักรวาล (Knowledge and Practices Concerning Nature and the Universe) เช่น การแพทย์แผนโบราณ การจัดการทรัพยากรธรรมชาติ
4. งานช่างฝีมือดั้งเดิม (Traditional Craftsmanship) เช่น การทอผ้า การปั้นดินเผา การทำเครื่องดนตรี
5. วรรณกรรมพื้นบ้านและภาษาท้องถิ่น (Oral Traditions and Expressions) เช่น นิทานพื้นบ้าน บทเพลง ภาษาถิ่น

ก่อนจบรายการ พี่ตุ่นอยากฝากความสำคัญของมรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ไว้ดังนี้ค่ะ:

1. ส่งเสริมอัตลักษณ์และความหลากหลายทางวัฒนธรรม
2. สะท้อนวิถีชีวิต ความเชื่อ และค่านิยมของแต่ละชุมชน
3. สนับสนุนความยั่งยืน
4. ช่วยให้ชุมชนมีแนวทางดูแลสิ่งแวดล้อมและสังคม
5. สร้างความสามัคคี
6. เสริมสร้างความสัมพันธ์ภายในชุมชน
7. ส่งเสริมเศรษฐกิจผ่านการท่องเที่ยวและอุตสาหกรรมสร้างสรรค์
   
   แนวทางการอนุรักษ์และส่งเสริม ได้แก่:

• การจัดกิจกรรมหรือเทศกาลเผยแพร่ความรู้
• การบันทึกข้อมูลในรูปแบบดิจิทัล
• การสอนในโรงเรียนและมหาวิทยาลัย
• การสร้างความตระหนักรู้ในชุมชน
  
  เวลาของรายการมาถึงช่วงสุดท้ายแล้วค่ะ พี่ตุ่นและสำนักหอสมุดขอให้ทุกท่านมีความสุขกับกิจกรรมช่วงสิ้นปี และแฮปปี้ตลอดปีกับปีใหม่ที่กำลังจะมาถึง

พี่ตุ่นเชื่อว่าในช่วงเวลาแห่งความสุขของการสังสรรค์ มื้ออาหารใดมื้อหนึ่งจะต้องมี “ต้มยำกุ้ง” อยู่บนโต๊ะ ขอให้ทุกท่านภูมิใจว่าเมนูนี้ คืออาหารประจำชาติไทย และยังเป็นมรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของมนุษยชาติอีกด้วยค่ะ ติดตามข่าวสาร ความรู้ และกิจกรรมดี ๆ จากสำนักหอสมุด มหาวิทยาลัยขอนแก่น ได้ทางสถานีวิทยุแห่งนี้ และเว็บไซต์ของสำนักหอสมุดที่ www.library.kku.ac.th สำหรับวันนี้ พี่ตุ่นและสำนักหอสมุดต้องขอลาไปก่อน สวัสดีค่ะ