มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ จัดทำหนังสือ ทศวรรษแห่งการเปลี่ยนแปลงของมหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ คุณูปการของศาสตราจารย์กิติคุณ นายแพทย์จรัส สุวรรณเวลา และขอให้ผมร่วมเขียนบทความด้วย จึงนำมาเผยแพร่เพื่อให้สังคมไทยได้รับรู้เรื่องดีๆ ในบ้านเมือง
เสี้ยวศตวรรษ คุณูปการ ศ. นพ. จรัส สุวรรณเวลา ต่อมหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์
วิจารณ์ พานิช
..............
ไม่ว่าทำหน้าที่ใด ศ. นพ. จรัส สุวรรณเวลา สร้างนวัตกรรมจากการปฏิบัติหน้าที่นั้นเสมอ ตั้งแต่หน้าที่อธิการบดีจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย นายกสภาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ประธานคณะกรรมการสถาบันรับรองคุณภาพสถานพยาบาล (สรพ.) และอื่นๆ อีกมากมาย ที่ผมมีส่วนสัมผัสด้วยตนเอง
ในการเข้ามามีส่วนกำกับดูแลมหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ ในฐานะกรรมการสภามหาวิทยาลัย อุปนายกสภา และนายกสภาเป็นเวลารวม ๒๕ ปี (พ.ศ. ๒๕๔๓ – ๒๕๖๘) ท่านได้ริเริ่มนวัตกรรมหลากหลายด้าน ที่น่าจะมีผู้เกี่ยวข้องท่านอื่นๆ เขียนเล่าเรื่องราวในแต่ละด้าน ผมจึงขอเล่าเรื่องราวด้านการส่งเสริมให้เกิดนวัตกรรมการศึกษา ๒ เรื่อง
เรื่องแรก ความร่วมมือผลิตแพทย์แนวใหม่ระหว่างมหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์กับกระทรวงสาธารณสุข ที่ดำเนินการคู่ขนานไปกับการพัฒนาระบบสุขภาพอำเภอให้เป็นระบบ One Health ดำเนินการที่อำเภอห้วยยอด จึงเรียกกันว่า “ห้วยยอดโมเดล” ที่เป็นการริเริ่มหลักสูตรผลิตแพทย์เพื่อชนบทแนวใหม่ที่ได้รับการยกย่องทั่วประเทศ โดยผมได้บันทึกความก้าวหน้าของหลักสูตรนี้ไว้ที่ gotoknow.org/posts/690524 เป็นข้อพิสูจน์ความมีวิสัยทัศน์กว้างไกลของท่าน ศ. นพ. จรัส สุวรรณเวลา ที่หากมีการดำเนินการต่ออย่างจริงจัง จะเป็นรูปแบบของการผลิตแพทย์เพื่อไปทำงานในระบบสุขภาพระดับอำเภอได้อย่างก้าวหน้ามาก
เรื่องที่สอง หลักสูตร วท. บ. นวัตกรรมการเกษตรและการจัดการ ที่ ศ. นพ. จรัส สุวรรณเวลา แนะนำให้คณะทรัพยากรธรรมชาติดำเนินการร่วมกับมูลนิธิเพื่อการพัฒนาผู้นำธุรกิจและชุมชน (BCL) เป็นหลักสูตรแหวกแนวอย่างมาก และผมบันทึกรายละเอียดไว้ที่ gotoknow.org/posts/720818 จะเห็นว่า หลักสูตรนี้สร้างบัณฑิตที่มีความรู้จริง เพราะเรียนจากการปฏิบัติ ตามด้วยการสะท้อนคิดอย่างสม่ำเสมอทุกวัน ที่มีวิทยากรจากมูลนิธิ BCL เข้าร่วมสะท้อนคิดทุกๆ วันพุธ เพื่อตั้งคำถามให้นักศึกษาสะท้อนคิดสู่หลักการเชิงนามธรรม เป็นการเรียนรู้เชิงทฤษฎีจากการปฏิบัติหรือจากประสบการณ์ ความแนวทางของ Kolb’s Experiential Learning Cycle (gotoknow.org/posts/713644) ส่งผลให้นักศึกษามีความมั่นใจในตนเองและมีภาวะผู้นำ นักศึกษารุ่นแรกคนหนึ่งที่กำลังจะจบการศึกษา ได้เริ่มเข้าไปมีส่วนเป็นผู้นำการพัฒนาชุมชนที่อำเภอขุนหาญ จังหวัดศรีสะเกษ (gotoknow.org/posts/tags/ขุนหาญ) ผมเชื่อว่าหลักสูตรแนวปฏิบัติ ตามแนวทาง การเรียนรู้ ‘ขั้นสูง’ จากประสบการณ์ (https://www.roong-aroon.ac.th/?p=13290) นี้ จะค่อยๆ พิสูจน์พลังของการสร้างบัณฑิตแนวใหม่ เป็นตัวอย่างแก่มหาวิทยาลัยอื่น และวิชาชีพอื่น นำสู่การ Reinventing University แนวทางหนึ่ง
ในช่วงเวลากว่าครึ่งศตวรรษที่ผ่านมา ในการประชุมวิชาการระดับประเทศ หรือระหว่างประเทศ ด้านสุขภาพ และด้านการศึกษาวิชาชีพสุขภาพ เจ้าภาพที่ต้องการองค์ปาฐกสำหรับกล่าวปาฐกถานำ (Keynote Speech) ที่มีมุมมองแปลกใหม่ กระตุกต่อมคิดในประเด็นที่คนทั่วไปมักนึกไม่ถึง จะต้องนึกถึงท่าน ศ. นพ. จรัส สุวรรณเวลา เป็นท่านแรก ท่านยังทำหน้าที่นี้ได้ดีมาจนปัจจุบัน แม้ท่านอายุถึง ๙๓ ปีแล้ว อ่านโน้ตย่อที่ผมจดมาจากปาฐกถาพิเศษใน HA Forum 11 เมื่อ ๑๕ ปีที่แล้วได้ที่ https://www.gotoknow.org/posts/349739
ผมรู้สึกเป็นเกียรติอย่างสูง ที่ผู้บริหารมหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ ให้โอกาสผม ในฐานะศิษย์ของท่าน ได้มีส่วนเขียนความประทับใจ ลงในหนังสือ ทศวรรษแห่งการเปลี่ยนแปลงของมหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ คุณูปการของศาสตราจารย์กิติคุณ นายแพทย์จรัส สุวรรณเวลา เล่มนี้ ผมหวังว่า เรื่องเล่าเกี่ยวกับหลักสูตรแนวนวัตกรรมทั้ง ๒ หลักสูตร ที่ท่าน ศ. นพ. จรัส สุวรรณเวลาริเริ่มไว้ที่มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ (ท่านยังมีผลงานริเริ่มที่มหาวิทยาลัยอื่นอีกมากมาย) จะผลิดอกออกผลงอกงามทำประโยชน์ให้แก่วงการอุดมศึกษาไทยต่อไปอีกยาวนาน เป็นอนุสาวรีย์เสมือนของผลงานของท่าน ศ. นพ. จรัส สุวรรณเวลา บุคคลที่มีอัจฉริยะและความดีงาม ที่นานๆ จะมีคนเช่นนี้เกิดขึ้นในโลก และมหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ได้มีโอกาสดีที่ท่านยินดีมาทำหน้าที่ผู้นำในระบบกำกับดูแลมหาวิทยาลัย สร้างความก้าวหน้าเชิงนวัตกรรมของการทำหน้าที่สถาบันอุดมศึกษาแนวใหม่เป็นอันมาก
วิจารณ์ พานิช
๓๐ เมษายน ๒๕๖๘
