บทสนทนานี้คุ้นหูในชีวิตประจำวัน โดยเฉพาะช่วงกลางวันที่เวลามีจำกัด และความหิวเริ่มเร่งเร้า การเลือก “กะเพราไข่ดาว” จึงเป็นทางรอดของคนไทยแทบทุกอาชีพ ตั้งแต่นักเรียน นักศึกษา คนทำงาน ไปจนถึงครูที่มีเวลาเพียงน้อยนิดระหว่างคาบสอน กะเพรากลายเป็นคำตอบที่ไม่ต้องคิดอะไรให้ยุ่งยาก เพราะทั้งคุ้นลิ้น สะดวก และรวดเร็ว ทว่า คำว่า “ไม่ต้องคิด” นี่เอง กลับสะท้อนภาพบางอย่างในระบบการศึกษาไทยได้อย่างน่าสนใจ
ผัดกะเพรา คือสูตรสำเร็จที่ใคร ๆ ก็ทำได้ พริก กระเทียม เนื้อสัตว์ ใบกะเพรา ซีอิ๊ว น้ำปลา ปรุงไม่กี่นาทีก็ได้จานหนึ่งที่ดูน่ากิน แต่ในบางครั้ง ความคุ้นเคยก็กลายเป็นกับดัก กะเพราหลายจานในร้านอาหารไม่ได้มีรสชาติอะไรโดดเด่นเลย ทั้งจืด ทั้งขาดกลิ่นกะเพรา บางครั้งถึงกับไม่มีใบกะเพราเลยด้วยซ้ำ เป็นเพียงของกินที่รองท้องได้เท่านั้น เหมือนกับการจัดการเรียนรู้ในห้องเรียนที่อิงแผนเดิม ๆ ใช้กระบวนการเดิม ๆ ที่สอนง่าย ควบคุมง่าย ไม่เปลืองแรง ไม่ต้องออกนอกกรอบ แต่ก็ไม่ก่อให้เกิดความรู้สึก หรือต่อยอดอะไรให้กับผู้เรียนได้เลย
ในโรงอาหาร กะเพราคือเมนูที่แม่ครัวสามารถทำได้เร็วที่สุด ในห้องเรียน แผนการสอนสำเร็จรูปก็กลายเป็นตัวเลือกที่ปลอดภัยที่สุดเช่นกัน ไม่ต่างจากแม่ครัวที่ไม่กล้าใส่เห็ดหอม หรือสมุนไพรอื่น ๆ ลงในกะเพรา เพราะกลัวลูกค้าบ่นว่า “แปลก” ครูก็อาจไม่กล้าลองกิจกรรมใหม่ ๆ ที่เน้นผู้เรียนเป็นศูนย์กลาง เพราะกลัวว่านักเรียนจะไม่เข้าใจ หรือกลัวตารางสอนจะไม่เป็นไปตามแผน ความกลัวนั้นคือสิ่งที่บั่นทอนความกล้าคิด กล้าปรับเปลี่ยน และกล้าลองวิธีการสอนใหม่ ๆ
หากครูเปรียบเหมือนเชฟ และนักเรียนคือผู้รับประทาน การสอนจึงไม่ใช่เพียงแค่ “เสิร์ฟเนื้อหา” ให้ครบตามหลักสูตร แต่คือการออกแบบประสบการณ์ที่มีรส มีกลิ่น มีความจำ และน่าจดจำ ครูบางคนอาจคิดว่าการเปลี่ยนวิธีสอนเป็นเรื่องใหญ่ แต่บางครั้ง การเติมกิจกรรมกลุ่มเล็ก ๆ การตั้งคำถามปลายเปิด หรือการให้เด็กได้ลองค้นคว้าสิ่งที่เขาสนใจ ก็อาจเปลี่ยน “กะเพราจานเดิม” ให้กลายเป็นจานพิเศษที่เด็กจำไม่ลืม
ไม่มีใครผิดที่ชอบกินกะเพราทุกวัน เช่นเดียวกับการสอนแบบเดิมก็ไม่ใช่เรื่องผิด หากมันยังให้ผลลัพธ์ที่ดี แต่หากทุกวันเราทำเพียงสิ่งเดิม ๆ โดยไม่ตั้งคำถาม หรือไม่กล้าปรับอะไรเลย ทั้งครูและนักเรียนก็อาจพลาดโอกาสในการ “ลิ้มรส” การเรียนรู้อย่างแท้จริง
เพราะในท้ายที่สุด การสอนที่ดี ไม่ได้ขึ้นอยู่กับสูตรตายตัว แต่อยู่ที่ใจของคนปรุง และความกล้าที่จะลอง “ใส่อะไรใหม่ ๆ” ลงไปในจานเดิม ให้กลายเป็นมื้อที่น่าจดจำ ไม่ใช่แค่มื้อรองท้อง
ขอบคุณสำหรับความคิด
ขอบคุณคุณวิโรจน์เช่นกันครับ