เอกพาเราเดินออกจากอนุสรณ์สถานลินคอล์นฝ่าแดดแจ่ม

เงาที่อยู่ข้างหน้าหดสั้นเหลือห่างจากเท้าไม่ถึงหนึ่งเมตร

“หิวข้าวรึยัง” เอกหันหน้ากลับมาถามพวกเรา

“หิวรึยังพี่” หน่อยถามซ้ำ

“ยัง” ป้าเขมตอบสั้นๆ

“ไปกินที่ National Museum of the American Indian ใกล้ๆ กับรัฐสภา”

เอกบอก

ขณะนั้นเราเดินมาถึงอนุสาวรีย์ทหารสามนาย อันเป็นตัวแทนของชาติพันธุ์ในกองทัพสหรัฐ คือ ทหารผิวขาว ทหารผิวสี และทหารผู้มีเชื้อสายสเปน สายตาของสามทหารจ้องมองไปยังรายชื่อสหายร่วมรบที่จารึกบนกำแพงห่างออกไป

“ถ่ายรูปไหม” ผมหันไปทางป้าเขม

“ไม่ สงสารพวกเขา” ปฏิเสธยังไม่พอ ป้าเขมเดินหนีแทบไม่มองรูปปั้น

ขวามือห่างราว 50 เมตร มีรูปปั้นสตรีในเครื่องแบบ คนหนึ่งนั่งบนกระสอบทราย ตักของเธอมีทหารบาดเจ็บหนักนอนหงายแขนขวาห้อย คนหนึ่งยืนมือขวาจับข้อศอกเพื่อนคล้ายให้กำลังใจ ใบหน้าเงยสู่ท้องฟ้าเหมือนมองหาเฮลิคอปเตอร์ อีกคนนั่งคุกเข่าก้มหน้าในมือซ้ายถือหมวกเหล็ก ทั้งสามคนหันหลังชนกัน

ป้าเขมจับมือหน่อยเดินลิ่ว เอกและผมต้องเดินตาม พี่กับน้องเดินผ่านอนุสรณ์สถานทหารผ่านศึกเวียดนามแทบไม่มอง

อนุสณ์สถานมองเป็นกำแพงก็ได้ หรือจะมองเหมือนตัดดินเป็นหน้าผาแล้วก่อแนบด้วยหินสีดำใสมันวาวราวกระจก สะท้อนภาพผู้ไปเยือนอย่างชัดเจน

บนกำแพงสลักรายชื่อทหารผู้เสียชีวิต และผู้สูญหายในสงครามเวียดนาม 58,159 นาย

ผมเดินผ่านชาวอเมริกันหลายคนกำลังอ่านชื่อบนกำแพง บางคนนำกุหลาบแดงและขาว วางไว้ด้านล่าง

มีกลุ่มหนึ่งหลากหลายวัย มองดูชายหนุ่มที่กำลังฝนดินสอลงบนกระดาษขาวที่ทาบกับกำแพงบนชื่อของผู้จากไป ทุกคนมีใบหน้าเคร่งขรึม

นี่กระมังที่ทำให้ป้าเขมกับหน่อยเดินจากไปอย่างรวดเร็ว

ผมพลอยหดหู่ไปด้วย จึงไม่มีอารมณ์ถ่ายภาพ หันไปมองเอกที่เดินคู่กัน เขาเดินก้มหน้านิ่ง เหมือนส่งใจรำลึกถึงเหตุการณ์สงครามเวียดนาม

เราทันสองสาวที่ Statue of Albert Einstein ซึ่งรถเราจอดอยู่ใกล้ๆ

รูปปั้นไอน์สไตน์ด้วยทองสัมฤทธิ์ นั่งพักผ่อนบนม้านั่งสามขั้นของหินแกรนิตสีเขียวมุก สายตามองต่ำ

ผมยืนหันหน้าไปทางรูปปั้นเพื่อถ่ายภาพให้สองสาว พลันผมมีความรู้สึกเหมือนได้สบตากับไอน์สไตน์ มือซ้ายของรูปปั้นถือสมุดบันทึกสมการ ซึ่งสรุปความก้าวหน้าทางวิทยาศาสตร์ที่สำคัญที่สุดสามประการของไอน์สไตน์

ความคิดชั่ววูบทำให้ผมปีนขึ้นไปดูจารึกสมการทั้งสาม ความรู้สึกช่วงนั้นเปี่ยมด้วยความปิติ แต่เมื่อปรากฏภาพถ่ายผมกับรูปปั้น ผมเกิดความรู้สึกขัดแย้ง ผมไม่ควรปีนและเหยียบลงบนสมการอันลือลั่นนี้เลย