วันที่ ๒๘ – ๒๙ ตุลาคม ๒๕๖๖ มช. จัดการประชุม รีทรีต ระหว่างสภามหาวิทยาลัยกับผู้บริหาร ที่หัวหิน โดยที่การประชุมแบบนี้จัดมากว่ายี่สิบปี จึงทำให้ มช. มีการเปลี่ยนแปลงได้ดีในระดับต้นๆ ของมหาวิทยาลัยไทย
แต่ก็ยังช้าไปกว่าที่ผมอยากเห็น ส่วนสำคัญเป็นเรื่องวัฒนธรรมวิชาการระดับประเทศ ที่ยึดถือกันมาหลายสิบปี อีกส่วนหนึ่งเป็นเพราะการจัดการระบบ (ระดับประเทศ) เน้นการควบคุมให้เป็นตามกฎ มากกว่ายุ หรือเปิดช่อง ให้ลองสิ่งใหม่ๆ
การประชุมเช้าวันที่ ๒๘ เริ่มจากการกล่าวเปิดและบรรยายพิเศษเรื่อง การปรับตัวของมหาวิทยาลัยกับการเปลี่ยนแปลงในโลกปัจจุบัน โดยท่านนายกสภา ศ. นพ. เกษม วัฒนชัย ตามด้วยการบรรยายพิเศษ เรื่อง การต่างประเทศ การเมือง เศรษฐกิจ การเปลี่ยนแปลงที่ผู้นำต้องพร้อม โดย ศ. พิเศษ ดร. สุรเกียรติ เสถียรไทย
หลังพักรับประทานอาหารว่าง เป็นการบรรยายพิเศษเรื่อง ยุทธศาสตร์ด้าน HR ในโลกปัจจุบัน โดย คุณรุ่งโรจน์ รังสิโยภาส กรรมการผู้จัดการใหญ่ บริษัทปูนซีเมนต์ไทย จำกัด (มหาชน)
ตอนบ่ายมีการบรรยายพิเศษ เรื่อง การพัฒนาองค์กรอย่างยั่งยืน ตามแนวคิด ESG โดย คุณฐาปน สิริวัฒนภักดี กรรมการผู้อำนวยการใหญ่ บริษัทไทยเบฟเวอเรจ จำกัด (มหาชน) ตามด้วยการประชุมกลุ่มย่อย ๓ กลุ่ม เพื่อนำทิศทางและหลักการสู่การปฏิบัติใน ๓ เรื่องคือ เรื่อง คน, เรื่องการเรียนรู้ของ นศ., และเรื่องการเงิน
ประสบการณ์ตลอดทั้งวัน ให้การเรียนรู้แก่ผมในระดับเปิดกระโหลก ยิ่งตอนรับประทานอาหารค่ำที่ร้านชาวเล (เชลล์ชวนชิม) ที่เมื่อดื่มไวน์ตึงๆ การพูดคุยก็ออกรส และกรรมการสภาท่านหนึ่งเล่าเรื่องประสบการณ์ความท้าทายในการทำหน้าที่ ซีอีโอ โรงพยาบาลเอกชนชั้นหนึ่ง ที่ความมี integrity ของท่าน ต้องสู้รบกับมิติด้านลบของมนุษย์ด้านความโลภ เรื่องแล้วเรื่องเล่า ยิ่งได้ความรู้สำหรับนำไปสะท้อนคิดต่อ เรื่องการเปลี่ยนขาดระบบการศึกษา และอุดมศึกษา
ที่จริงท่านนายกสภาได้ให้ทิศทางและแนวทางดำเนินการเปลี่ยนแปลง มช. อย่างดียิ่งคือ เปลี่ยนเพื่อเผชิญและทำหน้าที่ในแนวโน้มหลัก ๕ ประการคือ (๑) วิกฤติการเปลี่ยนแปลงบรรยากาศ (Climate crisis) (๒) ความขัด แย้งระหว่างขั้วอำ นาจโลก (Conflicts of world power) ( ๓) การระบาดใหญ่ของโรคติดต่อ (Epidemic and pandemic) (๔)ยุคเปลี่ยนสู่เทคโนโลยี ดิจิตัล(Digital transformation) (๕) ประเด็นการเปลี่ยนสัดส่วนประชากร (Issues from population changes)
ท่านชี้ให้เห็นความเป็นจริงเรื่องความแตกต่างด้านความคิดและพฤติกรรมของประชากร ๖ ช่วงวัย ที่เป็นผลงานวิจัยของสถาบันวิจัยประชากรและสังคม มหาวิทยาลัยมหิดล ที่อาจารย์ต้องตระหนักและต้องทำหน้าที่โดยคำนึงถึงความเป็นจริงเหล่านี้ ผ่าน inclusive interaction และ inclusive participation
โดยคำนึงถึงคุณค่าของการศึกษา ๖ ประการคือ (๑) การศึกษาสร้างความเต็ม – ความสมบูรณ์ให้ทุกชีวิต – ตั้งแต่เกิดจนตาย (๒) การศึกษายกฐานะของมนุษย์ให้สูงขึ้น ทั้งทางโลกและทางธรรม (๓) การศึกษาช่วยจรรโลงสังคมให้เกิดสันติสุข (๔) การศึกษาหนุนชูวัฒนธรรมไทยและความเป็นไทย (๕)การศึกษาช่วยพัฒนาเศรษฐกิจให้ยั่งยืน (๖)การศึกษาช่วยปกป้องสิ่งแวดล้อมและธรรมชาติกันงดงามของโลกใบนี้
และวิทยากรผู้บรรยายพิเศษแต่ละท่านก็ช่วยตอกย้ำแต่ละประเด็นโดยมีบริบทของงานเข้าไปอีก มีการตอกย้ำเรื่องคน และเรื่องการกำหนดเป้าหมายงาน แล้วช่วยกันหาวิธีทำให้สำเร็จจนได้ หรือทำแล้วเผชิญปัญหา เกิดการเรียนรู้ ไปสู่การคิดธุรกิจใหม่ๆ วิธีเล่าเรื่องของวิศวกรอย่างคุณรุ่งโรจน์สะกิดใจผมมาก ว่าท่านและทีมงานเป็นจอมยุทธด้าน experiential learning ผ่านการทำงานอย่างมีเป้าหมายเชิงกลยุทธ ปรับองค์กรที่มีธุรกิจกระจายมากเกิน ๑๐ กลุ่มเมื่อ ๓๐ ปีก่อน เหลือเพียง ๓ กลุ่มในปัจจุบัน มีการไปลงทุนในต่างประเทศในระดับโครงการละกว่าแสนล้านบาท
ช่วงเช้าวันที่ ๒๙ คุณสุธีรพันธุ์ สักรวัตร, Chief Customer Officer, SCBx เล่าเรื่องวิธี transform ธนาคารไทยพาณิชย์ ที่เกิดจากรู้ตัวว่าการทำธุรกิจธนาคารแบบเดิมไปไม่รอด จึงดำเนินการ transform องค์กรไปเป็น FinTech Company เป็นการฉีกแนวการทำธุรกิจไปเป็นแนวใหม่ที่ไม่เคยมีมาก่อน โดยตั้งเป้าการเติบโตที่ท้าทายยิ่ง จากธนาคารไทย ไปเป็นบริษัทในภูมิภาคเอเซียตะวันออก จากขนาดธุรกิจปีละ ๔ แสนล้านบาท ไปเป็น ๑ ล้านล้านบาท ที่ผมตีความว่า ต้องมีการเรียนรู้ไปปรับตัวไป ด้วย experiential learning
หลังจากมีการเสนอผลการประชุมกลุ่ม เขาเชิญกรรมการสภาผู้ทางคุณวุฒิให้คำแนะนำ ผมชี้ให้เห็นว่าทุกบริษัทที่มาเล่าให้เราฟังเขาต้องเปลี่ยนในระดับ transform เพราะเขารู้สึกว่าหากไม่ transform เขาตาย อยู่ไม่ได้ พลังส่วนหนึ่งของการเปลี่ยนแปลงคือเพื่อหนีตาย คำถามคือ คน มช. มีความรู้สึกว่าต้องหนีตายหรือไม่
ตัวอย่างเรื่องของ SCBx ที่เล่าในวันนี้ สะท้อนให้เราเห็นว่าภาพที่ชัดคืออยู่อย่างเดิมไม่ได้ แต่จะทำธุรกิจใหม่แบบไหนยังไม่ชัด ต้องลอง มีวิธีการลองเพื่อเรียนรู้ ทั้งเรียนรู้เป้าหมายใหม่และวิธี transform องค์กรสู่เป้าหมายใหม่ ที่คน มช. ต้องร่วมกันเข้าสู่สภาพของการค้นหาเป้าหมายใหม่ และค้นหาวิธี transform องค์กรสู่สภาพใหม่ ที่ผมจะเขียนข้อสะท้อนคิดให้ต่อไป
วิจารณ์ พานิช
๒๙ ต.ค. ๖๖
