คุณค่าของผลงานและตำแหน่งวิชาการอาจารย์มหาวิทยาลัย โดย ศ. ดร. นพ. สุรศักดิ์ บูรณตรีเวทย์
ผมได้รับ อีเมล์ จาก ศ. ดร. นพ. สุรศักดิ์ บูรณตรีเวทย์ ส่งบทความข้างล่างมาให้ และพิจารณาว่า ข้อมูลในบทความน่าจะช่วยให้สาธารณชนได้เข้าใจคุณค่าที่แท้จริงของผลงานและตำแหน่งวิชาการของอาจารย์มหาวิทยาลัย ที่มีต่อสังคม ในสถานการณ์ที่กำลังร้อน จากข่าวในสื่อสังคม เกี่ยวกับพฤติกรรมชั่วของนักวิชาการบางคน ซึ่งเป็นส่วนน้อยมาก แต่อาจชักจูงให้ผู้คนหลงคิดว่า เป็นเรื่องที่ปฏิบัติกันอย่างแพร่หลาย จึงขอนำข้อเขียนของท่านมาเผยแพร่ ดังต่อไปนี้
ช่วง 2-3 วันที่ผ่านมามีประเด็นเกี่ยวกับผลงานวิชาการและตำแหน่งวิชาการของอาจารย์ในมหาวิทยาลัยออกสู่หน้าสื่อ ทำให้ผมอยากเล่าให้ทราบถึงข้อเท็จจริง
การเป็นอาจารย์ในมหาวิทยาลัย หน้าที่หลักที่สำคัญ คือ การสอน ทั้งระดับก่อนปริญญาและหลังปริญญา หน้าที่อื่น ๆ ที่ต้องกระทำร่วมด้วย คือ การทำวิจัย และบริการวิชาการเพื่อสังคม ทั้งการทำวิจัยและบริการวิชาการเพื่อสังคมนั้นไม่ใช่ทำเพื่อให้อาจารย์มีผลงานวิชาการเพื่อนำไป ขอตำแหน่งวิชาการเท่านั้น แต่งานวิจัยและบริการวิชาการเพื่อสังคมทำให้อาจารย์เกิดประสบการณ์จริงผ่านการทำวิจัยและการให้บริการเพื่อสังคม และนำประสบการณ์จริงเหล่านั้นมาถ่ายทอดสอนต่อนักศึกษาต่อไป หากไม่มีการทำวิจัยและบริการวิชาการเพื่อสังคม อาจารย์ก็คงมีแต่การไปอ่าน
หนังสือ ตำราของผู้อื่นแล้วนำมาสรุปย่อยต่อให้นักศึกษา ซึ่งจะทำให้อาจารย์ไม่เข้าถึงแก่นที่แท้จริงของเรื่องที่ตนเองสอน
ในประเด็นเรื่องการเรียนรู้ของนักศึกษานั้น ปัจจุบันมีช่องทางรับความรู้มากมาย เพราะฉะนั้นอาจารย์ไม่ต้องเน้นสอนเนื้อหามากเกินไป แต่เน้นสอนทักษะการเรียนรู้ตลอดชีวิตให้นักศึกษากับสรุปสาระสำคัญที่เข้าใจยากร่วมกับเปิดให้นักศึกษาอภิปรายก็เป็นการเหมาะสมกว่า หากอาจารย์ท่านไหนไม่มีการทำวิจัยและบริการวิชาการเพื่อสังคม ได้แต่นำเนื้อหาของคนอื่นมาถ่ายทอดต่อ นักศึกษาก็จะรับรู้ได้
สำหรับการขอตำแหน่งวิชาการเดี๋ยวนี้มีการเปิดกว้างมาก นอกเหนือจากงานวิจัยและตำราแล้ว ยังเปิดโอกาสให้ใช้ผลงานทางวิชาการในลักษณะอื่น เช่น ผลงานวิชาการเพื่ออุตสาหกรรม กรณีศึกษา (Case Study) ผลงานวิชาการเพื่อพัฒนาการเรียนการสอนและการเรียนรู้ งานแปล ผลงานวิชาการเพื่อพัฒนานโยบายสาธารณะ สิทธิบัตร ผลงานสร้างสรรค์ด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ซอฟต์แวร์ พจนานุกรม สารานุกรม นามานุกรม และงานวิชาการในลักษณะเดียวกัน ผลงานสร้างสรรค์ด้านสุนทรียะ ศิลปะ และนอกจากนี้หากอาจารย์ท่านไหนให้ความสำคัญกับ การพัฒนาชุมชนสังคมก็สามารถขอตำแหน่งวิชาการโดยใช้ผลงานวิชาการรับใช้สังคมได้
การทำผลงานวิชาการเพื่อขอตำแหน่งวิชาการทำให้ลดทอนเวลาและคุณภาพการสอนหรือไม่ สำหรับผมตอนผมขอตำแหน่งวิชาการสุดท้ายผมขอขณะที่ผมดำรงตำแหน่งหัวหน้าภาควิชาควบคู่กับการเป็นผู้อำนวยการศูนย์แพทย์ปฐมภูมิของคณะ และผมยังทำการสอนตามปกติ ผมมีความสนุกสนานกับการสอนเหมือนเดิม ถามว่าใช้เวลามากไหมในการทำผลงานวิชาการ ตอบว่าใช้มาก ต้องใช้เวลาหลังงานและวันหยุดในการทำ
สำหรับผลงานวิชาการ ผมจะเลือกทำที่เกิดประโยชน์กับกลุ่มที่ผมลงไปทำวิจัย ไม่เกิดผลในทันทีก็ส่งผลในระยะยาว และผมนำผลงานเหล่านั้นมาประกอบการสอน และบางงานวิจัยเป็นการวิจัยเพื่อพัฒนาการเรียนการสอน ถึงแม้สมัยนั้นยังไม่มีให้ใช้ผลงานเพื่อพัฒนาการเรียนการสอนขอตำแหน่งวิชาการได้เหมือนปัจจุบัน
สำหรับเรื่องการใช้เงินซื้อเพื่อให้ชื่อตนเองปรากฎร่วมแต่งในวารสารวิชาการนานาชาติที่อยู่ในฐานข้อมูลระดับสูงนั้น เป็นการกระทำที่เสื่อม ของบางกลุ่มคน ในแวดวงวารสารวิชาการมีศาสตร์มืดมานานแล้ว เช่น วารสารนานาชาติที่ตั้งชื่อเลียนแบบวารสารดัง ๆ และรับตีพิมพ์ได้ โดยง่ายขอให้จ่ายเงินก็พอ ซึ่งวารสารเหล่านี้ไม่ได้รับการรับรองจากทั่วโลก ดังนั้น หากมองไปถึงเหตุผลหลักในการทำวิจัยเพื่อมาช่วย เป็นเนื้อหาการสอนแล้ว การซื้อชื่อเป็นผู้ร่วมแต่งโดยไม่ทำวิจัยเลย ก็จะไม่เกิดประโยชน์ดังกล่าว ผลสุดท้ายก็จะสะท้อนออกมา ในเรื่องคุณภาพของอาจารย์คนนั้นให้คนอื่นรับรู้ได้
ประเด็นสุดท้าย เรื่องมหาวิทยาลัยต้องการให้อาจารย์ตีพิมพ์ในวารสารนานาชาติอันดับสูง ๆ เพื่อให้มหาวิทยาลัยถูกจัดอันดับโลกในระดับสูงนั้น มองในแง่มหาวิทยาลัยก็เป็นความพยายามในการส่งเสริมอาจารย์และยกระดับมหาวิทยาลัย แต่คงต้องเปิดโอกาสให้อาจารย์มีทางเลือก ของตนเองด้วย ซึ่งก็มีอยู่แล้ว เพียงแต่อาจสื่อสารไม่กระจายในวงกว้าง
เหรียญมี 2 ด้าน หรืออาจจะมีด้านอื่น ๆ ของเหรียญที่เราไม่อาจสัมผัสได้ เรื่องต่าง ๆ ก็เช่นกันมีหลากหลายมุม ควรมองให้ครบถ้วน
ขอบคุณครับ.
ผมขอเพิ่มเติมว่า เป็นหน้าที่ของสภามหาวิทยาลัย ฝ่ายบริหาร และประชาคมภายในแต่ละสถาบันอุดมศึกษา ที่จะจัดให้มีมาตรการจัดการความเสี่ยงด้านวิชาการแบบชั่วร้ายตามในข่าว ซึ่งมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ก็ได้แถลงข่าวการดำเนินการเอาผิดผู้มีพฤติกรรมเช่นนั้นแล้ว ผมในฐานะกรรมการสภา มช. คนหนึ่ง ขอยืนยันว่า สภามหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ที่มี ศ. นพ. เกษม วัฒนชัย เป็นนายกสภา มีนโยบายธำรงความซื่อสัตย์สุจริตด้านผลงานวิชาการ และจะไม่ประนีประนอมต่อการประพฤติชั่วใดๆ ไม่ว่าด้านผลงานวิชาการ หรือด้านอื่นๆ
วิจารณ์ พานิช
๑๐ ม.ค. ๖๖
