"ภาษาเหนือ ที่ควรทราบ"

“อู้กำเมือง.......เรื่องง๊าย….ง่าย”

    - ภาษาไทยถิ่นเหนือ หรือ กำเมือง คำเมือง หรือชื่ออย่างเป็นทางการว่า ภาษาถิ่นพายัพ เป็นภาษาถิ่นที่ใช้ในภาคเหนือตอนบน หรือภาษาในอาณาจักรล้านนาเดิม มักจะพูดกันมากในแถบจังหวัด  เชียงใหม่ เชียงราย อุตรดิตถ์ แพร่ น่าน แม่ฮ่องสอน ลำพูน ลำปาง พะเยา และยังมีการพูดและการผสมภาษากันในบางพื้นที่ของ จังหวัดตาก สุโขทัยและ เพชรบูรณ์อีกด้วย 

    - คำเมืองยังสามารถแบ่งออกเป็นสำเนียงล้านนาตะวันตก (ในจังหวัดเชียงใหม่ ลำพูน แม่ฮ่องสอน) และสำเนียงล้านนาตะวันออก (ในจังหวัดเชียงราย พะเยา ลำปาง อุตรดิตถ์ แพร่ น่าน) ซึ่งจะมีความแตกต่างกันบ้าง คือ สำเนียงล้านนาตะวันตกเรียก “กำเจียงใหม่” คือสำเนียงเชียงใหม่ มีลักษณะเนิบ ช้า ฟังดูอ่อนหวาน ส่วนสำเนียงล้านนาตะวันตกจะห้วน สั้น ดุดันกว่า แต่ที่เหมือนกันคือการออกเสียงนาสิก ไม่มีคำควบกล้ำ ร  ล  เช่น “เกลือ” ออกเสียงเป็น “เกีย” และเสียง เอือะเอือ จำเป็นเสียง เอียะเอีย เช่น “เกือก(รองเท้า)” ออกเสียงเป็น “เกียก” “เชือก” ออกเสียงเป็น “เชียก” “เปลือก” ออกเสียงเป็น “เปียก” อักษร ช จะแทนด้วย จ  เช่น “ช้าง” ออกเสียงเป็น “จ๊าง” “ช้า”  ออกเสียงเป็น “จ๊า” “เช้า”  ออกเสียงเป็น “เจ๊า”  เป็นต้น

    - สำหรับการฝึกอู้คำเมืองในครั้งนี้ จะนำตัวอย่างเฉพาะคำที่แตกต่างไปจากคำในภาษากลางบางคำเท่านั้นนะ......ลองดูซักตั้งน่า 

*คำนาม สรรพนาม

ภาษากลาง                            กำเมือง

พ่อ                                    ป้อ อี่ป้อ

แม่                                     แม่ อี่แม่

ปู่ ตา                                  ป้อหลวง ป้ออุ๊ย ป้อใหญ่(แพร่

ย่า ยาย                               แม่หลวง แม่อุ๊ย แม่ใหญ่(แพร่

ลูกชายคนโต                          ลูกบ่าวคนเก๊า

ลูกชายคนเล็ก                        ลูกบ่าวคนหล้า ไอ่หล้า

ลูกสาวคนโต                          ลูกสาวคนเก๊า

ลูกสาวคนเล็ก                         ลูกหล้า อี่หล้า

ผู้ใหญ่บ้าน                             แก่บ้าน

ภรรยาผู้ใหญ่บ้าน                     เมียแก่(บ้าน)

กำนัน                                  ป้อหลวงบ้าน

ภรรยากำนัน                           แม่หลวง

พระสงฆ์                               ตุ๊เจ้า

เณร                                    พระน้อย

เจ้าอาวาส                              ตุ๊เจ้าหัววัด

ลูกศิษย์วัด                             ขะโยม

พ่อบ้าน                                 ป้อเฮียน

แม่บ้าน                                  แม่เฮียน

โรงเรียน                                โฮงเฮียน

พวกเรา                                 หมู่เฮา

พวกเขา                                 หมู่เขา สูเขา(ไม่สุภาพ

คิง                                      แก / มึง / เอ็ง

เฮา                                      ข้า / กู / ชั้น

เปิ้น                                     (ใช้เรียกตัวเอง/หรือคนอื่น ๆ ก็ได้  

พี่ชาย                                   อ้าย / ปี้ ไอ้ปี้(บางท้องที่ เช่นแพร่)

พี่สาว                                   ปี้  เอื้อย ไย้ อี่ไย้(แพร่)

     **ตัวอย่าง  การพูดภาษาเหนือ