จากการได้มีโอกาสไปศึกษาดูงานที่โรงพยาบาลผู้สูงอายุบางขุนเทียนนั้น ทางผู้ศึกษาได้รับความรู้และประสบการณ์มากมายเกี่ยวกับการดำเนินงานของนักกิจกรรมบำบัดในผู้สูงอายุโดยสรุปความรู้ที่ได้รับมาดังนี้
โรงพยาบาผู้สูงอายุบางขุนเทียน ได้ก่อตั้งมา 9 ปี โดยแผนกที่ทางผู้ศึกษาได้ไปศึกษาดูงานมา คือศูนย์เวชศาสตร์ผู้สูงอายุ และศูนย์เวชศาสตร์ฟื้นฟู ซึ่งเป็นแผนกที่นักกิจกรรมบำบัดที่ดูแลในส่วนของผู้สูงอายุมีส่วนเกี่ยวข้อง
ในส่วนของศูนย์เวชศาสตร์ผู้สูงอายุ จะถูกออกแบบให้เป็น One-stop เนื่องจากผู้สูงอายุจำนวนมากไม่สามารถรอคิวเข้ารับการรักษาที่ยาว หรือเดินไปยังแผนกต่างๆได้เยอะ จึงมีทีมสหวิชาชีพมากมาย อันได้แก่ แพทย์ประสาทวิทยา แพทย์อายุรศาสตร์ผู้สูงอายุ พยาบาล นักกายภาพ นักกิจกรรมบำบัดและเภสัชกรที่ประจำอยู่ที่ศูนย์เวชศาสตร์ผู้สูงอายุ ซึ่งอาจมีทีมสหวิชาชีพอื่นๆเข้ามาให้การบำบัด หรือให้คำปรึกษาแก่ผู้รับบริการ เช่น แพทย์แผนไทย ทันตแพทย์ หรือแพทย์แผนจีน
การดำเนินงานในศูนย์เวชศาสตร์ผู้สูงอายุ
การให้บริการจะเริ่มจากการคัดกรองผู้สูงอายุที่มารับบริการ เริ่มจาก คัดกรองผู้มีความเสี่ยงติดเชื้อโควิด-19 เนื่องจากปัจจุบันมีการระบาดของโรคโควิด-19 หากมีความเสี่ยง แพทย์จะออกไปรักษาที่ห้องโถงด้านหน้าของโรงบาล และหากไม่มีความเสี่ยงก็จะเข้ามาในศูนย์ได้ หลังจากนั้นจะเป็นการเข้าพบเภสัชกร เนื่องจากผู้สูงมีโอกาสมีโรคต่างๆมากมาย ซึ่งอาจใช้ยาซ้ำซ้อน หรือใช้ผิดประเภท จึงต้องเข้าปรึกษาเภสัชกรก่อน และมีญาติเข้าไปด้วย เพราะผู้สูงอายุอาจบอกข้อมูลที่ผิดพลาดไปได้ หลังจากนั้นจะเป็นการประเมินผู้สูงอายุ ซึ่งใช้แบบประเมินคร่าวๆ หรือ screening test ซึ่งสำคัญ เพราะผู้สูงอายุจะไม่ค่อยบอกคนอื่นๆเวลามีอาการอะไร เลยจำเป็นต้องหาปัญหา หรือภาวะต่างๆที่อาจซ่อนไว้ให้เจอ เช่น
- ADL แบบประเมินความสามารถในการช่วยเหลือตนเองในกิจวัตรประจำวัน มีคะแนนเต็มอยู่ที่ 20 คะแนน หากมีคะแนน 11 คะแนนขึ้นไป จะถือว่าช่วยเหลือตนเองได้บ้าง หากคะแนนต่ำกว่า 4 คะแนน จะถือว่าเป็นผู้ป่วยติดเตียง ซึ่งเป็นคะแนนที่ใช้เลือกผู้ป่วยที่ทางทีมสหวิชาชีพ (ในการเยี่ยมบ้านจะประกอบด้วย ทีมสหวิชาชีพจากโรงพยาบาล อนามัยชุมชนที่จะรับช่วงต่อมนการดูแลผู้รับบริการ และสำนักงานเขต ที่จะดูแล และช่วยเหลือเรื่องค่าใช้จ่าย และสิทธิที่ผู้นับบริการจะได้รับ) จะเข้าเยี่ยมที่บ้าน โดยมีเป้าหมายเพื่อเพิ่มระดับ ADLให้สูงขึ้น ถ้าหากไม่ทีปัญหาก็ไม่ได้เน้นการรักษาไปที่ด้านนี้
- IADL แบบประเมินความสามารถในการทำกิจกรรมขั้นสูง ซึ่งเป็นกิจกรรมที่มีอุปกรณ์ต่างๆมาเกี่ยวข้อง เช่น การใช้โทรศัพท์มือถือ การทำอาหาร เป็นต้น
- Handgrip แบบประเมินมวลกล้ามเนื้อ โดยใช้อุปกรณ์วัดแรงบีบ และนำแรงบีบที่ได้ไปหารกับน้ำหนักตัวของผู้รับบริการ
- TMSE, Mini Cog แบบประเมินแนวโน้มของภาวะสมองเสื่อม คะแนนเต็มอยู่ที่ 30 คะแนน หากได้ค่ำกว่า 23 คะแนนลงไป อาจมีโอกาสเกิดภาวะสมองเสื่อม
- 20, 9Q, TGDS แบบประเมินแนวโน้มของภาวะซึมเศร้า หากผลการประเมินออกมาว่าผู้รับบริการเริ่มมีภาวะซึมเศร้า ก็จะประสานงานไปที่นักจิตวิทยา ซึ่งจำเป็นสำหรับผู้สูงอายุ เนื่องจากผู้สูงอายุส่วนมากจะอยู่ที่บ้านคนเดียวเป็นเวลานาน ลูกหลานอาจไม่ได้ดูแล หรือสังเกตุพฤติกรรมของผู้สูงอายุเท่าที่ควร จึงอาจเกิดภาวะซึมเศร้าได้โดยที่ไม่รู้ตัว
แบบประเมินอื่นๆที่ทางทีมสหวิชาชีพอื่นประเมิน เช่น
- Time up and go แบบประเมินความสามารถในการทรงตัว เช่นการเดิน การลุก การนั่ง โดยนักกายภาพบำบัดเป็นผู้ประเมิน
- Snellen Chart แบบประเมินความสามารถในการมองเห็น โดยนักกายภาพบำบัดเป็นผู้ประเมิน
- MNA แบบประเมินภาวะโภชนาการ
- Incontinence แบบประเมินภาวะลั่นปัสสาวะไม่อยู่ หรือปัสสาวะเล็ด ซึ่งภาวะนี้สามารถป้องกัน และแก้ไขได้
- Finger rub test แบบประเมินความสามารถในการได้ยิน ซึ่งเป็นแบบทดสอบคร่าวๆ โดยถูนิ้วที่ข้างหูผู้รับบริการ และดูว่าเขาสามารถบอกข้างที่ได้ยินถูกหรือไม่
โดยที่หากเป็นผู้สูงอายุที่มีอายุ 80 ปีขึ้นไป และผู้สูงอายุอายุ 60 ปีขึ้นไปที่มีอาการต่างๆที่ประเมินได้จากแบบประเมินดังที่กล่าวไป ดังนี้จะเข้ารับบริการที่แผนกนี้โดยตรง
- หลงลืม
- ซึมเศร้า
- หกล้มบ่อย
- มีปัญหาในการนอนหลับ
- อ่อนเพลียไม่มีแรง
- กลั้นปัสสาวะไม่ได้
- สับสนเฉียบพลัน
- ทุพโภชนาการ (การทานอาหารไม่ได้ หรือทานอย่างไม่มีความสุข)
หลังจากนั้นผู้รับบริการจะได้เข้าพบแพทย์เพื่อวินิจฉัยอาการของผู้รับบริการ และเข้ารับยาต่อไป หากแพทย์วินิจฉัยให้ผู้รับบริการต้องเข้ารับการบำบัดต่างๆ ก็จะเป็นหน้าที่ของทีมสหวิชาชีพอื่นๆ อย่างนักกิจกรรมบำบัด
การดำเนินงานของทีมสหวิชาชีพในโรงพยาบาลนี้ ก็จะรวมไปถึงการ Grand round ที่จะขึ้นไปตรวจคนไข้ที่มีอาการซับซ้อน และมีการประชุมเคสทุกๆวันศุกร์เพื่อเก็บสถิติเคสต่างๆ นำไปวิเคราะห์เคสที่น่าเป็นห่วง และต้องมีการเยี่ยมบ้านร่วมกับทีมสหวิชาชีพและหน่วยงานของชุมชนเพื่อเข้าถึงผู้รับบริการได้ง่ายขึ้น รวมถึงปัญหาต่างๆที่เจอในการฝึกผู้รับบริการ และนัดฝึกผู้ป่วย OPD
ห้องต่างๆภายในศูนย์เวชศาสตร์ผู้สูงอายุ
ภายในศูนย์เวชศาสตร์ผู้สูงอายุ มีห้องต่างๆมากมาย เช่น ห้องออกกำลังกาย ห้องทำกายภาพบำบัด ห้องอเนกประสงค์สำหรับการบำบัด หรือประเมินต่างๆ ห้องADL(กำลังต่อเติม) ที่นำทักษะที่ผู้นับบริการได้ฝึกต่างๆไปทดลองใช้ในชีวิตประจำวันจริง ห้องแพทย์แผนไทยและแพทย์แผนจีน โดยสองห้องนี้ จะขึ้นอยู่กับการประเมินและความต้องการของผู้รับบริการ
แผนกอื่นๆที่ทางโรงพยาบาลมี เช่น เรือนกลางน้ำ สำหรับผู้ป่วย IMC ที่ผู้รับบริการสามารถมาพักฟื้น และเข้ารับการบำบัดต่างๆที่นี่ได้
ศูนย์เวชศาสตร์ฟื้นฟู
แผนกนี้จะดำเนินงาน และมีรูปแบบการรักษาใกล้เคียงกับศูนย์เวชศาสตร์ผู้สูงอายุผู้สูงอายุเพียงแต่จะไม่ได้รักษาแค่สูงอายุ ประกอบไปด้วยนักกายภาพบำบัด แพทย์แผนไทย แพทย์แผนจีน ซึ่งจะมีนักกิจกรรมบำบัดที่มาช่วยบำบัดเมื่อมีเคสต้องการความชำนาญด้านกิจกรรมบำบัด
แผนกกายภาพบำบัด
ภายในแผนกจะมีทั้งเครื่องมือธรรมดาที่ใช้สองมือของผู้บำบัด หรือในที่นี้คือรักกายภาพบำบัด และเครื่องมือที่ใช้ไฟฟ้า ซึ่งรักษาผู้รับบริการเกี่ยวกับด้านกระดูก กล้ามเนื้อ และด้านประสาท จะมีบำบัดนักกีฬาที่ได้รับบาดเจ็บ มีการฝึกในน้ำ และการบำบัดที่ไปทางด้าน cosmetics อย่างการเลเซอร์ มีการใช้คลื่นลดปวดพร้อมกระตุ้นไฟฟ้า กระตุ้นกล้ามเนื้อมือ ซึ่งจะฝากให้นักกิจกรรมบำบัดเข้าบำบัดต่อ
แผนกแพทย์แผนไทย
การรักษาจะเน้นไปที่การแก้ปวด นวดกดจุดรักษามัดกล้ามเนื้อที่มีปัญหา ใช้ความร้อนคลายกล้ามเนื้อร่วมกับใช้สมุนไพร
แผนกแพทย์แผนจีน
รักษาอาการต่างๆ เช่น อาการเกร็งจากอัมพฤตอัมพาต รักษาโดยการฝั่งเข็มกระตุ้นจุดไหลเวียนเลือด ซึ่งจะมีความคล้ายคลึงกับนักกายภาพบำบัด แต่แทนที่จะใช้นิ้วมือ ก็เปลี่ยนมาเป็นการใช้เข็ม มีการครอบแก้ว และให้คำแนะนำเรื่องสมุนไพรจีน บวกกับการใช้เครื่องกระตุ้นไฟฟ้ากับผู้ป่วย stroke แล้วอาจส่งให้นักกิจกรรมบำบัดช่วยรักษาต่อ เช่น การพยุงกล้ามเนื้อ
ผู้รับบริการส่วนใหญ่ที่เข้ามารับการรักษาในแผนก
ผู้สูงอายุส่วนใหญ่จะเข้ารับการรักษาด้วยปัญหาเกี่ยวกับการกลืน โดยนักกิจกรรมบำบัดจะมีหน้าที่กระตุ้นการกลืน การบริหารกล้าเนื้อใบหน้าและลำคอหรืออาจใช้เครื่องกระตุ้นไฟฟ้ามาช่วยให้ผู้รับบริการฟื้นฟูกล้ามเนื้อได้มากขึ้น นอกจากการฟื้นฟูกล้าเนื้อแล้ว นักกิจกรรมบำบัดยังต้องเข้าใจผู้รับบริการจะช่วยเสริมให้ผู้รับบริการมีสภาพจิตใจที่ดีขึ้นได้
ประโยชน์ที่ได้รับการการศึกษาดูงานในครั้งนี้
- ได้เข้าใจกระบวนการทำงานในการประเมิน วางแผน บำบัดฟื้นฟูสมรรถภาพ และการดูแลผู้สูงอายุมากขึ้น
- ได้ศึกษาจากประสบการณ์จริงในการดำเนินงานของโรงพยาบาลผู้สูงอายุ
- ได้เห็นภาพถึงความซับซ้อนของผู้สูงอายุมากขึ้น และเชื่อมโยงกับสิ่งที่ได้ศึกษามาในวิชาสมรรถนะการประกอบกิจกรรมตลอดชีวิต
- เข้าใจบทบาทของนักกิจกรรมบำบัดที่ไม่ใช่แค่ทำหน้าที่บำบัดฟื้นฟูสมรรถภาพของผู้สูงอายุ แต่ยังมีการเรียนรู้จากตัวผู้รับบริการ นำประสบการณ์ที่ได้ไปปรับใช้ต่อ
- ได้รู้ว่าการให้บริการด้านผู้สูงอายุ เป็นเคสที่ไม่ใช่แค่บำบัดฟื้นฟูความเสื่อมของสมรรถภาพด้านต่างๆแต่เพียงอย่างเดียว แต่ยังมีเรื่องของความผิดปกติจากโรค ความเจ็บปวดอื่นๆอีกด้วย
- ได้เข้าใจและเห็นภาพถึงการพัฒนาของผู้สูงอายุมากขึ้น
- ได้รู้ว่านักกิจกรรมบำบัดมีส่วนรับผิดชอบในงานด้านไหน และประสานงานกับหน่วยงาน หรือวิชาชีพไหนบ้าง
- เข้าใจถึงการทำงาน หรือรักษาผู้รับบริการโดยสังเขปของวิชาชีพอื่นๆ
ตัวอย่างภาพและบรรยากาศการศึกษาดูงาน
หากมีข้อผิดพลาดประการณ์ใด ทางคณะผู้จัดทำขออภัยมา ณ ที่นี้ ขอขอบคุณสำหรับการอ่านบทความ…
