จะเสริมสร้างสมรรถนะให้กับบุคลากรได้อย่างไร
ดร. ถวิล อรัญเวศ
สมรรถนะ ( Competency ) หมายถึง คุณลักษณะเชิงพฤติกรรมที่ทำให้บุคคลนั้น ๆ สามารถปฏิบัติงานได้ผลโดดเด่นดีกว่าคนอื่น โดยบุคคลนั้นแสดงออกทางคุณลักษณะเชิงพฤติกรรมทั้งด้านความรู้ ทักษะ และเทคนิควิธีที่ดีกว่าคนอื่น ๆ นั้นเองสมรรถนะของคนเรา อย่างน้อยก็ควรเสริมสร้างสมรรถนะสำคัญ ๆ อยู่ 5 ประการ ตามสมรรถนะที่กำหนดไว้ในหลักสูตรการศึกษาขั้นพื้นฐาน พ.ศ. 2551 ทั้งนี้เพื่อให้ทันต่อการเปลี่ยนแปลงทางสังคม การเมือง เทคโนโลยี และเศรษฐกิจ และสังคม ตลอดทั้งการแพร่ระบาดของโรคร้ายไวรัส 2019 คือ
- ความสามารถในการสื่อสาร
รู้จักสื่อสารกับคนอื่นได้ในทางสร้างสรรค์ รู้จักพูดจาสร้างสรรค์ สมานประโยชน์ และไม่เป็นภัยแก่ตนเอง ไม่ว่าจะเป็นการแสดงออกทางการพูด การเขียน อารมณ์ หรือวิธีการใด ๆ ที่จะทำให้คนที่เราสื่อสารด้วยฟังแล้วสบายหู ดูสบายตา และพาสบายใจก่อให้เกิดความรัก ความเห็นใจดังบทเพลงบทร้องลำที่ฟังแล้วก่อให้เกิดความชื่นใจ มีความรู้สึกที่ดี สมานจิตสมานใจกันไว้ได้
ด้านผู้เรียน หมายถึง ใช้ภาษาถ่ายทอดความคิด ความรู้ ความเข้าใจ ความรู้สึก และทัศนะของตนเอง เพื่อเปลี่ยนข้อมูลข่าวสารและประสบการณ์อันจะเป็นประโยชน์ต่อการพัฒนาตนเองและสังคม รวมทั้งการเจรจาต่อรองเพื่อขจัดและลดปัญหาความขัดแย้งต่าง ๆ การเลือกรับหรือไม่รับข้อมูลข่าวสารด้วยหลักเหตุผลและความถูกต้อง ตลอดจนการเลือกใช้วิธีการสื่อสารที่มีประสิทธิภาพโดยคำนึงถึงผลกระทบที่มีต่อตนเองและสังคม รวมทั้งมีทักษะในการปฏิเสธเมื่อมีผู้ไม่หวังดีชักชวนไปในทางฉิบหายเสื่อมเสีย เช่น ชักชวนไปลักเล็กขโมยน้อย ขโมยใหญ่ ชักชวนให้ไปทดลองเสพติดให้โทษ ชักชวนไปก่อการละเลาะวิวาททำร้ายกันโดยอ้างถึงศักดิ์ศรีหรือเกียรติยศอะไรก็แล้วแต่
2. ความสามารถในการคิด
คิดในทางสร้างสรรค์ก่อให้เกิดมูลค่า และสร้างสันติสุข หรือเป็นการมองโลกในแง่ดี เช่น ไม่คิดลักขโมยสิ่งของของคนอื่น ไม่อิจฉาริษยาใคร ไม่คิดพยาบาทปองร้ายใคร ในส่วนสามีภรรยา ก็ไม่คิดนอกใจกันและกัน ในส่วนของทุกคน ก็ไม่คิดอกุศล เช่น คิดกระทำชำเรา คิดเพื่อมุ่งร้ายคนอื่น เป็นต้น สิ่งสำคัญคือการคิดที่จะพัฒนาประเทศชาติบ้านเมือง คิดหาทางออกให้ชาติบ้านเมือง ไม่ซ้ำเติมให้สถานการณ์ให้แย่ไปกว่าเดิม ร่วมกันคิดหาทางออกโดยเฉพาะช่วงนี้อยู่ในระหว่างการแพร่ระบาดของโรคร้ายไวรัส โรคที่ทำให้ผู้คนต้องขาดญาติพี่น้อง ต้องพลัดพรากจากกัน
ด้านผู้เรียน คือความสามารถในการคิด รู้จักคิดวิเคราะห์ คิดสังเคราะห์ คิดอย่างสร้างสรรค์ คิดอย่างมีวิจารณญาณ และคิดเป็นระบบ เพื่อนำไปสู่การสร้างองค์ความรู้หรือสารสนเทศ เพื่อการตัดสินใจเกี่ยวกับตนเองและสังคมได้อย่างเหมาะสม คิดแยะแยกให้รู้จักชั่วดีเพื่อจะได้มีความรับผิดชอบมากขึ้น
3. ความสามารถในการแก้ปัญหา
ปัญหาของทุกคนมีด้วยกันทั้งนั้น เพราะสภาพปัญหาพื้นฐานของคนเรา คือแย่งอาหารกันกิน แย่งแผ่นดินหรือถิ่นฐานกันอยู่ แย่งคู่พิศวาส และแย่งอำนาจกันปกครอง หลักในการแก้ปัญหาของคนเราถ้านำเอาหลักอริยสัจ 4 มาใช้ก็จะสามารถแก้ปัญหาได้แทบทุกเรื่อง คือ รู้ว่าอะไรเป็นปัญหา หรือสิ่งที่จะทำให้เกิดทุกข์ ความเดือดร้อนแก่ตนเอง สังคม ประเทศชาติ รู้จักวิเคราะห์สาเหตุปัญหา แยกแยะให้รู้ชั่วดี หาวิธีแก้ปัญหาทางสร้างสรรค์ และนำเอาวิธีการแก้ปัญหาที่ดีที่สุดมาเป็นแนวทางสำหรับแก้ปัญหาด้านอื่นๆ ต่อไปด้วยการบูรณาการเข้าด้วยกันเพื่อเป็นการแก้ปัญหาแบบมั่นคง มั่งคั่ง และยั่งยืน
ด้านผู้เรียน คือความสามารถในการแก้ปัญหาเป็น เข้าใจความสัมพันธ์และการเปลี่ยนแปลงของเหตุการณ์ต่าง ๆ ในสังคมแสวงหาความรู้ ประยุกต์ความรู้มาใช้ในการป้องกัน และแก้ไขปัญหาได้อย่างถูกต้องเหมาะสมบนพื้นฐานของหลักเหตุผลคุณธรรมและข้อมูลสารสนเทศ รวมทั้งตัดสินใจที่มีประสิทธิภาพ โดยคำนึงถึงผลกระทบที่เกิดขึ้นต่อตนเอง สังคมและสิ่งแวดล้อม
4. ความสามารถในการใช้ทักษะชีวิต
คือการรู้จักเอาตัวรอดได้ ไม่ก่อให้เกิดปัญหา ไม่ว่าจะเป็นด้านการติดยาเสพติดให้โทษ การมีเพศสัมพันธ์ที่ถูกต้องตามทำนองคลองธรรม เพราะมนุษย์เราต่างจากสัตว์ที่จิตใจสูง มีความละอายแก่ใจในอันที่จะแสดงออกทางเพศที่ไม่พึงประสงค์หรือชาวโลกติเตียน ซึ่งถือว่าเป็นอารยธรรมที่สูงส่ง นอกจากนี้แล้วก็มีทักษะชีวิตในอันที่จะทำตนให้รอดพ้นจากภัยโควิดที่จะนำเชื้อไวรัสมาติดเราให้ต้องลำบากเดือดร้อน หรือพลีดพรากไปจากกัน เพราะโรคนี้ใครติดแล้วทำให้ไร้ญาติขาดมิตรด้วย
ด้านผู้เรียน คือความสามารถในการใช้ทักษะชีวิต ใช้กระบวนการต่าง ๆ ในการดำเนินชีวิตประจำวัน เรียนรู้ด้วยตนเองต่อเนื่อง ทำงานและอยู่ร่วมกันในสังคมด้วยการสร้างเสริมความสัมพันธ์อันดีระหว่างบุคคล จัดการปัญหาและความขัดแย้งต่าง ๆอย่างเหมาะสม รู้จักปรับตัวให้ทันกับการเปลี่ยนแปลงของสังคมสภาพแวดล้อม และหลีกเลี่ยงพฤติกรรมไม่พึงประสงค์ที่ส่งผลกระทบต่อตนเองและผู้อื่น รู้จักใช้ทักษะการทำตนให้รอดพ้นจากลาเสพติดให้โทษ การถูกล่วงละเมิดทางเพศ การท้องไม่พร้อมหรือก่อนวันอันสมควร
5. ความสามารถในการใช้เทคโนโลยี
ปัจจุบัน เทคโนโลยี หรือ ไอซีที (ICT) มีความเจริญก้าวหน้ามาก ไม่ว่าจะเป็นโทรศัพท์คอมพิวเตอร์ หรือเทคโนโลยีด้านต่าง ๆ ทำให้โลกเราสามารถเข้าถึงกันได้หมดภายในระยะเวลาอันสั้น และเราจะแสวงหาความรู้ก็สามารถทำได้หลายวิธี จากการศึกษาค้นคว้าทางอินเทอร์เน็ต สื่อสังคมออนไลน์เว็บไซต์ การใช้เทคโนโลยีที่ดี ต้องใช้ในทางสร้างสรรค์ ใช้เทคโนโลยีเพื่อสร้างปัญญาให้เกิดกับเรา ใช้ในการแสวงหาความรู้ ไม่ใช้เพื่อประสงค์ร้าย หรือใส่ร้ายใครให้เกิดความแตกแยก และจะก่อให้เกิดการขาดความสามัคคีของคนในชาติ โดยเฉพาะในช่วงนี้อยู่ในสถานการณ์การแพร่ระบาดของเชื้อไวรัส มักจะใช้สื่อออนไลน์ในการค้าขาย มีการโอนเงินผ่านสื่อสังคมออนไลน์ จะต้องไม่โกหกหลอกลวงกันในเชิงการค้าขายการทำธุรกิจออนไลน์
ด้านผู้เรียน คือความสามารถในการใช้เทคโนโลยี ที่รู้จักเลือกและใช้เทคโนโลยีด้านต่าง ๆ ทักษะกระบวนการทางเทคโนโลยี เพื่อการพัฒนาตนเองและสังคมในด้านการเรียนรู้ การสื่อสาร การทำงาน การแก้ปัญหาอย่างสร้างสรรค์ ถูกต้องเหมาะสมและมีคุณธรรม ไม่ใช้เทคโนโลยีทำร้ายให้ร้ายกัน ไม่ล้วงละเมิดหรือขโมยข้อมูล ขโมยรหัสเพือสร้างความเสียหายให้กับคนอื่น
สรุป
การที่จะพัฒนาสมรรถนะของคนเรา นั้น จะต้องพัฒนาให้มีทักษะ ความสามารถในการสื่อสาร การพูดจาก การส่งข้อความ การเขียนสร้างสรรค์ ความสามารถในการคิด รู้จักคิดแยกแยะให้รู้จักชั่วดี และนำเอาแต่สิ่งดี ๆ มาปฏิบัติ ความสามารถในการแก้ปัญหา แก้ปัญหาเชิงสร้างสรรค์ สันติวิธี ความสามารถในการใช้ทักษะชีวิต รู้จักรักษาตนให้รอดพ้นจากภัยพิบัติต่าง ๆ แก้ปัญหาเป็นอย่างสันติวิธี และ ความสามารถในการใช้เทคโนโลยี สื่อสังคมออนไลน์ ไม่ใส่ร้ายให้รายกันทางเทคโนโลยี (สื่อ คิด แก้ ทัก เทค) ปัญหาทุกปัญหามีทางแก้ไข และทางออกที่ดีได้ จะเป็นการดี ถ้าเราตระหนักรู้ในปัญหา วิเคราะห์หาสาเหตุแห่งปัญหาคิดหาวิธีแก้ปัญหาทางสร้างสรรค์ และนำเอาวิธีการแก้ปัญหาที่ที่สุดนำมาใช้ในการดำรงชีวิตประจำวันต่อไป เพื่อความสงบสุข และสันติวิธี....
---------
ฝากไว้ให้คิด
ทักษะและสมรรถนะที่สำคัญในปัจจุบัน
คือการรู้จักดูแลรักษาตนให้รอดพ้น
ภัยจากโรคร้ายโดยเฉพาะไวรัสโควิด-19
ปัญหาทางสังคม เศรษฐกฐกิจ
