ผมนึกชื่อบันทึกนี้ออก ตอนเย็นวันเสาร์ที่ ๑๐ กรกฎาคม ๒๕๖๔ ที่ผมเข้าร่วมประชุมปฏิบัติการ DE ปลายน้ำ ที่ทีมงานของมูลนิธิสยามกัมมาจลจัดให้แก่ทีมพี่เลี้ยงชุดแรก จำนวน ๕ ทีม ในโครงการโรงเรียนพัฒนาตนเอง
คุณเปา (ปิยาภรณ์มัณฑะจิตร) ผู้จัดการมูลนิธิสยามกัมมาจล ออกแบบกิจกรรมที่ใช้เวลา ๒ วัน (๑๐ และ ๑๑ กรกฎาคม ๒๕๖๔) อย่างดีเยี่ยม โดยวันแรกเป็นกิจกรรมที่ค่อยๆ ให้แต่ละทีมพี่เลี้ยง ทบทวนการกำหนดเป้าหมายของตนเอง ตกเย็นแต่ละทีมก็ได้สร้างเครื่องมือวัดผลงาน ตาม one-page template ที่ทีมของมูลนิธิสยามกัมมาจลออกแบบไว้แล้ว และนำเสนอผลงานนั้นต่อที่ประชุม ให้ผู้ทรงคุณวุฒิซักถามและให้ข้อเสนอแนะ
ผมอยู่ในห้องย่อยที่ ๑ ที่ทีมมูลนิธิลำปลายมาศพัฒนา และทีมมูลนิธิสตาร์ฟิช นำเสนอผลงานที่คล้ายคลึงกันมาก โดยเป้าหมายหลักๆ คือ เปลี่ยนโรงเรียน เปลี่ยนผู้อำนวยการ เปลี่ยนครู เปลี่ยนนักเรียน และอื่นๆ ในที่ประชุม มีผู้ทรงคุณวุฒิถามเรื่องการแสดงบทบาทภาวะผู้นำของผู้อำนวยการโรงเรียน ในเรื่องการเป็นโค้ชแก่ครูว่าทำอย่างไร ซึ่งทีมพี่เลี้ยงก็ตอบได้อย่างดี ว่าโค้ชผ่านกิจกรรม PLC
ผมตั้งข้อสังเกตต่อว่า ศาสตร์และศิลป์ของการทำหน้าที่ผู้นำ ซึ่งในกรณีนี้คือผู้อำนวยการโรงเรียนและครูแกนนำ (master teacher) ที่สำคัญยิ่งทำผ่านการตั้งคำถาม ผู้นำต้องฝึกทักษะการตั้งคำถามให้เกิดการฉุกคิดในมุมสำคัญ นำไปสู่การค้นคว้า ทดลอง เพื่อหาคำตอบด้วยตนเอง ช่วยให้ครูเกิดความภาคภูมิใจและมั่นใจในตนเอง นี่คือผู้นำแห่งการเรียนรู้ ผู้นำต้องตั้งคำถามเพื่อให้ครูหาคำตอบเอง และครูก็ต้องตั้งคำถามให้นักเรียนหาคำตอบเอง
ผู้นำในโรงเรียนจึงต้องเป็นผู้นำสร้างชุมชนคนขี้สงสัย ผู้นำต้องมีทั้งศาสตร์และศิลป์ของการ สอนเสวนาสู่การเรียนรู้เชิงรุก
วิจารณ์ พานิช
๑๐ ก.ค. ๖๔
