การปฏิวัติรัฐประหารในประเทศไทย

ประวัติการปฏิวัติรัฐประหารในประเทศไทย

 ดร. ถวิล  อรัญเวศ

          นับตั้งแต่ประเทศไทยได้มีการเปลี่ยนแปลงการปกครองจากระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์มาเป็นการปกครองในระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข เมื่อวันที่ 24 มิถุนายน พ.ศ. 2475 นั้น ประเทศไทยเราได้มีการปฏิวัติรัฐประหารมาแล้ว 13 ครั้ง ในการใช้ชื่อเรียก บางครั้งใช้คำว่า ปฏิรูปการปกครองแผ่นดิน บางครั้งใช้คำว่ารักษาความสงบแห่งชาติ แล้วแต่หัวหน้าคณะปฏิวัติจะใช้เรียก สำหรับเหตุผลของการก่อปฏิวัติรัฐประหารในประเทศไทย ที่ได้แถลงให้ประชาชนทราบก็คล้ายๆ กันเกือบทุกครั้ง เช่น รัฐบาลไร้ประสิทธิภาพ มีการทุจริตฉ้อราษฎร์บังหลวงหรือเพื่อเหตผลทางความมั่นคงของประเทศ เพื่อรักษาความสงบเรียบร้อยของชาติ เป็นต้น ซึ่งเหตุผลเหล่านี้ ก็คล้าย ๆ กับเหตุผลการทำการปฏิวัติรัฐประหารในหลายประเทศที่มีประชาธิปไตยอ่อนแอ และมักถูกใช้อ้างเพื่อการทำการปฏิวัติรัฐประหาร 

          สำหรับประเทศไทย นายกรัฐมนตรีที่ถูกทำการปฏิวัติรัฐประหารนั้น ไม่ใช่เฉพาะนายกรัฐมนตรีที่เป็นพลเรือนเท่านั้น แต่เป็นนายกรัฐมนตรีที่เป็นทหารด้วย โดยการปฏิวัติรัฐประหาร 13 ครั้งนั้น นายกรัฐมนตรีที่เป็นทหาร ถูกทำการปฏิวัติรัฐประหาร จำนวน 6 นาย และนายกรัฐมนตรีที่เป็นพลเรือน ถูกทำการปฏิวัติรัฐประหาร จำนวน 7  คน จะเรียกว่า ผลัดกันมาดำรงตำแหน่งหัวหน้ารัฐบาล ระหว่างทหารกับพลเรือนก็ว่าได้ ซึ่งมีรายละเอียด ดังนี้

 

1. นายกรัฐมนตรีที่เป็นทหารที่ถูกทำการปฏิวัติรัฐประหาร มี 6 นาย คือ

      1.1 พล.ร.ต.ถวัลย์ ธำรงนาวาสวัสดิ์ นายกรัฐมนตรี ถูกทำการปฏิวัติเมื่อ

วันที่ 8 พฤศจิกายน พ.ศ. 2490  หัวหน้าคณะปฏิวัติ คือ พล.ท.ผิน ชุณหะวัณ 

ผู้ได้รับโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งเป็นนายกรัฐมนตรี คือ นายควง อภัยวงศ์

      1.2 จอมพล ป. พิบูลสงคราม นายกรัฐมนตรี ถูกทำการปฏิวัติเมื่อ

วันที่ 8 พฤศจิกายน พ.ศ. 2494  หัวหน้าคณะปฏิวัติ คือจอมพล ป. พิบูลสงคราม

(ปฏิวัติตนเอง) ผู้ได้รับโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งเป็นนายกรัฐมนตรี คือ 

จอมพล ป. พิบูลสงคราม 

      1.3 จอมพล ป. พิบูลสงคราม นายกรัฐมนตรี ถูกทำการปฏิวัติเมื่อ

วันที่ 16 กันยายน พ.ศ. 2500  หัวหน้าคณะปฏิวัติ คือจอมพลสฤษดิ์  ธนะรัชต์

ผู้ได้รับโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งเป็นนายกรัฐมนตรี คือ จอมพลถนอม กิตติขจร 

     1.4 จอมพลถนอม กิตติขจร นายกรัฐมนตรี ถูกทำการปฏิวัติเมื่อ

วันที่ 20 ตุลาคม  พ.ศ. 2501 หัวหน้าคณะปฏิวัติ คือจอมพลสฤษดิ์  ธนะรัชต์

ผู้ได้รับโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งเป็นนายกรัฐมนตรี คือ จอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ 

     1.5 จอมพลถนอม กิตติขจร นายกรัฐมนตรี ถูกทำการปฏิวัติเมื่อ

วันที่ 17 พฤศจิกายน พ.ศ. 2514 หัวหน้าคณะปฏิวัติ คือ จอมพลถนอม กิตติขจร

ผู้ได้รับโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งเป็นนายกรัฐมนตรี คือ จอมพลถนอม กิตติขจร 

     1.6 พล.อ.ชาติชาย ชณหะวัณ  นายกรัฐมนตรี ถูกทำการปฏิวัติเมื่อ

วันที่ 23 กุมภาพนธ์ พ.ศ. 2534  หัวหน้าคณะปฏิวัติ คือพล.อ.สนทร ุ คงสมพงษ์ ผู้ได้รับโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งเป็นนายกรัฐมนตรี คือ พล.อ. สุจินดา คราประยูร

 

2. นายกรัฐมนตรีที่เป็นพลเรือนที่ถูกทำการปฏิวัติรัฐประหาร มี 7 คน คือ

     2.1 พระยามโนปกรณ์นิติธาดา นายกรัฐมนตรี ถูกทำการปฏิวัติเมื่อ

วันที่ 1 เมษายน พ.ศ. 2476 หัวหน้าคณะปฏิวัติ คือพระยามโนปกรณ์นิติธาดา

ผู้ได้รับโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งเป็นนายกรัฐมนตรี คือ พระยามโนปกรณ์นิติธาดา

     2.2 พระยามโนปกรณ์นิติธาดา นายกรัฐมนตรี ถูกทำการปฏิวัติเมื่อ

วันที่ 20 มิถุนายน  พ.ศ. 2476 หัวหน้าคณะปฏิวัติ คือพลเอกพระยาพหล

พลพยุหเสนา ผู้ได้รับโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งเป็นนายกรัฐมนตรี คือ 

พลเอกพระยาพหลพลพยุหเสนา

     2.3 นายควง   อภัยวงศ์  นายกรัฐมนตรี ถูกทำการปฏิวัติเมื่อ

วันที่ 6 เมษายน พ.ศ. 2491 หัวหน้าคณะปฏิวัติ คือ จอมพล ป. พิบูลสงคราม

ผู้ได้รับโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งเป็นนายกรัฐมนตรี คือ จอมพล ป. พิบูลสงคราม 

     2.4 ม.ร.ว. เสนีย์  ปราโมช นายกรัฐมนตรี ถูกทำการปฏิรูปเมื่อ

วันที่ 6 ตุลาคม  พ.ศ. 2519  หัวหน้าคณะปฏิรูป คือ พล.ร.อ.สงัด ชะลออยู่

ผู้ได้รับโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งเป็นนายกรัฐมนตรี คือ นายธานินทร์ กรัยวิเชียร

    2.5 นายธานินทร์   กรัยวิเชียร นายกรัฐมนตรี ถูกทำการปฏิวัติเมื่อ

วันที่ 20 ตุลาคม  พ.ศ. 2520 หัวหน้าคณะปฏิรูป คือพล.ร.อ.สงัด ชะลออยู่

ผู้ได้รับโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งเป็นนายกรัฐมนตรี คือ พล.อ. เกรียงศักดิ์ ชมะนันท์ 

    2.6 พ.ต.ท.ทักษิณ ชินวัตร นายกรัฐมนตรี ถูกทำการปฏิวัติเมื่อ

วันที่ 19 กันยายน พ.ศ. 2549 หัวหน้าคณะปฏิวัติ คือพลเอก สนธิ บุญยรัตกลิน 

ผู้ได้รับโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งเป็นนายกรัฐมนตรี คือ พล.อ. สรยุทธ์ จลานนท์

    2.7 น.ส.ยิ่งลักษณ์  ชินวัตร นายกรัฐมนตรี ถูกทำการปฏิวัติ

เมื่อ วันที่ 22 พฤษภาคม 2557 ใช้คำว่า (“รักษาความสงบแห่งชาติ”) 

ผู้ได้รับโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งเป็น  หัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติ  

(ไม่ใช้คำว่า นายกรัฐมนตรี) คือ พลเอก ประยุทธ์ จันทร์โอชา

         คณะรักษาความสงบแห่งชาติ หรือ คสช. (อังกฤษ: National Council for Peace and Order; ชื่อย่อ: NCPO) เป็นคณะผู้ยึดอำนาจการปกครอง โดยรัฐประหารยึดอำนาจการปกครอง เมื่อวันที่ 22 พฤษภาคม พ.ศ. 2557 ตั้งแต่เวลา 16:30 น. หลังเมื่อวันที่ 20 พฤษภาคม ประกาศกฎอัยการศึกทั่วราชอาณาจักร พร้อมทั้งจัดตั้งกองอำนวยการรักษาความสงบเรียบร้อย (กอ.รส.) ได้ 2 วัน และมีพลเอก ประยุทธ์ จันทร์โอชา เป็นหัวหน้าคณะ อย่างไรก็ตาม โครงสร้างของคณะรักษาความสงบแห่งชาติมีการเปลี่ยนแปลงอย่างต่อเนื่องตั้งแต่วันที่ 22 พฤษภาคม พ.ศ. 2557 จนถึง 16 กรกฎาคม พ.ศ. 2562

       คณะรัฐประหารคณะนี้ครองอำนาจเป็นระยะเวลายาวนานมากกว่า 5 ปี 1 เดือน 3 สัปดาห์ 3 วัน นับเป็นอันดับ 3 รองจากคณะรัฐประหารของจอมพลถนอม กิตติขจร และจอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์

 

ประกาศ แต่งตั้งหัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติ

ภิมิพลอดุลยเดช ป.ร.

--------------

            ด้วย พลเอก ประยุทธ์ จันทร์โอชา ได้นําความกราบบังคมทูลว่า เนื่องจากสถานการณ์ ความรุนแรงในพื้นที่กรุงเทพมหานคร และพื้นที่อื่น ๆ ที่เกิดขึ้นมาอย่างต่อเนื่อง และมีแนวโน้มขยายตัว จนอาจนําไปสู่การเกิดเหตุการณ์ร้ายแรงหรือเหตุจลาจล ส่งผลกระทบต่อความมั่นคงของชาติและ ความปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สินของประชาชนโดยรวม เพื่อให้สถานการณ์ดังกล่าวกลับเข้าสู่สภาวะ ปรกติโดยเร็ว ประชาชนในชาติเกิดความรัก ความสามัคคีตลอดจนเพื่อเป็นการปฏิรูปโครงสร้างทาง การเมืองและอื่น ๆ อันจะก่อให้เกิดความชอบธรรมกับทุกกลุ่ม ทุกฝ่าย คณะทหาร และตํารวจ ซึ่งมี พลเอก ประยุทธ์ จันทร์โอชา เป็นหัวหน้า ได้เข้าควบคุมอํานาจการปกครองประเทศ ตั้งแต่วันที่ ๒๒ พฤษภาคม พุทธศักราช ๒๕๕๗ เวลา ๑๖.๓๐ นาฬิกา เป็นต้นไป ดังนั้น เพื่อให้เกิดความสงบเรียบร้อยแก่ประเทศชาติและความสมานฉันท์ของประชาชน จึงมี พระบรมราชโองการโปรดเกล้า ฯ แต่งตั้ง พลเอก ประยุทธ์ จันทร์โอชา เป็นหัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติ บริหารราชการแผ่นดิน ตั้งแต่บัดนี้เป็นต้นไป 

        ประกาศ ณ วันที่ ๒๔ พฤษภาคม พุทธศักราช ๒๕๕๗ เป็นปีที่ ๖๙ ในรัชกาลปัจจุบัน

 

          ผู้รับสนองพระบรมราชโองการ 

          พลเอก ประยุทธ์ จันทร์โอชา 

                ผู้บัญชาการทหารบก

 

ข้อมูล  การปฏิวัติรัฐประหารของไทย จำนวน 13 ครั้ง

 

ครั้งที่	วัน เดือน ปี	ผู้นำรัฐบาลขณะนั้น	ผู้ยึดอำนาจ/ผู้นำรัฐบาลใหม่
1	1 เมษายน พ.ศ. 2476	พระยามโนปกรณ์นิติธาดา	พระยามโนปกรณ์นิติธาดา/พระยา มโนปกรณ์นิติธาดา
2	20 มิถุนายน พ.ศ. 2476	พระยามโนปกรณ์นิติธาดา	พลเอกพระยาพหลพลพยหเสนา/ พลเอกพระยาพหลพลฯ
3	8 พฤศจิกายน พ.ศ. 2490	พล.ร.ต.ถัวลย์   ธำรงนาวาสวสดั	พล.ท.ผิน ชุณหะวัณ/ นายควง    อภัยวงศ์
4	6 เมษายน พ.ศ. 2491	นายควง    อภัยวงศ์	จอมพล ป. พิบูลสงคราม/ จอมพล ป. พิบูลสงคราม
5	29 พฤศจิกายน พ.ศ. 2494	จอมพล ป. พบูลสงคราม	จอมพล ป. พิบลสงคราม/ จอมพล ป. พิบูลสงคราม
6	16 กันยายน พ.ศ. 2500	จอมพล ป. พิบูลสงคราม	จอมพลสฤษดิ์ธนะรัชต์/จอมพลถนอม กิตติขจร
7	20 ตุลาคม   พ.ศ. 2501	จอมพลถนอม กิตติขจร	จอมพลสฤษดิ์ธนะรัชต์/จอมพล สฤษดิ์   ธนะรัชต์
8	17 พฤศจิกายน พ.ศ. 2514	จอมพลถนอม กิตติขจร	จอมพลถนอม กิตติขจร/ จอมพลถนอม กิตติขจร
9	6 ตุลาคม  พ.ศ. 2519	ม.ร.ว. เสนีย์    ปราโมช	พล.ร.อ.สงัด ชะลออยู่/  นายธานินทร์  กรัยวิเชียร
10	20 ตุลาคม  พ.ศ. 2520	นายธานินทร์   กรัยวิเชียร	พล.ร.อ.สงัด ชะลออย / พล.อ. เกรียงศกดิ์ ชมะนันทั
11	23 กุมภาพนธฺ พ.ศ. 2534	พล.อ.ชาติชาย ชุณหะวัณ	พล.อ.สนทร ุ คงสมพงษ์ / พล.อ.  สุจินดา  คราประยูร
12	19 กันยายน  พ.ศ. 2549	พ.ต.ท.ทักษิณ ชินวัตร	พล.อ.สนธิ  บุญยรตกลิน / พล.อ. สรยุทธ์  จุลานนท์
13	22 พฤษภาคม 2557	น.ส.ยิ่งลักษณ์   ชินวัตร	พลเอกประยุทธ์   จันทร์โอชา/ พลเอกประยุทธ์  จันทร์โอชา (หัวหน้า คสช.)

 

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

 

https://www.constitutionalcourt.or.th/occ_web/ewt_dl_link.php?nid=1288

http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2557/E/082/1.PDF

https://www.blogger.com/blog/post/edit/8925517559051720414/7018081775442292180