นกไร้ไม้โหด

นกไม่เพียงเป็นสิ่งประดับในธรรมชาติที่ให้ความสวยงามเท่านั้น แต่นกยังมีบทบาทที่สำคัญต่อการดำรงอยู่ของสิ่งมีชีวิตโดยเฉพาะพืช และการรักษาสมดุลของระบบนิเวศ นกช่วยผสมเกสรดอกไม้ กระจายเมล็ดพันธุ์ และเป็นทั้งเหยื่อและผู้ล่าของห่วงโซ่อาหาร นกยังมีประโยชน์ต่อมนุษย์ทางด้านจิตใจเนื่องจากความหลากหลายของชนิด ความสวยงามของสีสันก่อให้เกิดความรื่นรมย์ใจแก่ผู้คนที่ได้พบเห็น

นกกระตั้ว

นกเงือก

นกหัวขวาน

นกขมิ้น

นกกระจาบทอง

นกแขกเต้า

นกกางเขน

นกแก้วโม่ง

นกขาบ

นกปรอด

นกกระลุมพูขาว

นกกระปูดตาแดง

นกเอี้ยง

นกกินปลีคอม่วง

นกขุนทอง

นกสาลิกาเขียว

นกกางเขนน้ำหลังแดง

นกแต้วแล้ว

นกปรอด

นกไร้ไม้โหด เป็นสำนวนเก่า มีความหมายว่าบุคคลที่สิ้นอำนาจวาสนาหรือตกอับไม่สามารถให้คุณหรือเป็นที่พึ่งอาศัยแก่ใครได้แล้ว จะไม่มีใครมานอบน้อม เคารพ หรือฝากตัวให้ใช้สอยเหมือนเช่นตอนที่ยังมีอำนาจวาสนาอยู่

คำว่า โหด ในสำนวนนี้มีความหมายว่า ไร้ ไม่มี หรือยากไร้ สำนวน "นกไร้ไม้โหด" จึงแปลตามตัวได้ว่า ไม่มีนกเพราะต้นไม้ไม่มีใบไม่มีผล

ที่มาของสำนวน

ก่อนที่ความหนาวเย็นของฤดูหนาวจะมาเยือน ต้นไม้จะปรับตัวเพื่อให้สามารถผ่านความหนาวเย็นในฤดูหนาวไปให้ได้ ต้นไม้จะพากันเปลี่ยนสี จากใบสีเขียวจะเป็นสีเหลือง สีส้ม สีแดง หรือสีน้ำตาล มีสีสันสวยงาม แล้วจะค่อยๆ ร่วงหล่นไปจนเหลือแต่กิ่งก้านเพื่อรอรับฤดูหนาวที่กำลังจะมาถึง เป็นการปรับตัวเพื่อให้สามารถมีชีวิตอยู่ต่อไป รอคอยให้ฤดูหนาวผ่านพ้น แล้วอากาศอบอุ่นกลับคืนมา ต้นไม้ก็จะผลิใบอีกครั้งในฤดูใบไม้ผลิ ต้นไม้ที่ใบร่วงจนเหลือแต่กิ่งก้านนั้นก็คือ "ไม้โหด" ที่นกไม่สามารถมาเกาะพักพิงได้ ดังนั้นจึงเป็น "นกไร้ (เพราะ)ไม้โหด

ในสุภาษิตพระร่วง มีสุภาษิตบทหนึ่งว่า "...คบขุนนางอย่าโหด..." มีความหมายว่า หากไปติดต่อสมาคมกับขุนนางหรือข้าราชการไม่ควรไปมือเปล่า ควรมีของฝากติดไม้ติดมือไปให้เพื่อแสดงน้ำใจและความเคารพนอบน้อม ขออาศัยพึ่งใบบุญ หรือมาพึ่งให้ใช้สอย

โคลงสุภาษิตประจำภาพในพระอุโบสถวัดพระศรีรัตนศาสดาราม อธิบายความหมายไว้ ดังนี้
ไม้ใหญ่ใบหล่นสิ้น บังแสง
นกบ่มาพักแผลง พลอดได้
เฉกชนเสื่อมโรยแรง บุญเก่า สนองมา
ชนบ่มาให้ใช้ เพราะเชื้อบุญสูญ

ดำริพลางทางตรัสแก่คนธรรพ
เราอาภัพเสียมิตรที่พิสมัย
ซึ่งท่านทำความชอบเราขอบใจ
เหมือนนกไร้ไม้โหดก็ตามที

จากกากีกลอนสุภาพ ตอน ท้าวพรหมทัตรู้ว่านางกากีไปอยู่กับพญาครุฑ