ช่วงนี้ฝนตกหนักมาก ตกอย่างต่อเนื่อง นอกเหนือจากงานที่ต้องทำ ยังมีงานเพิ่มมาอีกเล็กน้อย คือเดินไปรอบๆโรงเรียน ดูพืชผักและใบหญ้า มีตรงไหนที่ต้องใส่ปุ๋ย มีตรงไหนที่ต้องตัด เพื่อไม่ให้ต้นหญ้ายาวเกินไป แต่เมื่อตัดแล้วต้นหญ้าทุกต้นสามารถนำไปทำปุ๋ยและเอาไปให้ไก่จิกกินก็ได้ บางคนคิดไม่ถึงว่าไก่ทุกชนิดก็ชอบกินผักเหมือนกัน
ผมเดินไปดูน้ำในสระโรงเรียน เพื่อดูทั้งน้ำและผักตบชวา น้ำเริ่มล้นท่วมท้นตลิ่ง ทำให้ผมเก็บผักตบชวาได้ง่ายมากขึ้น ใช้เวลาเก็บไม่ถึง ๑๐ นาทีก็ได้ผักตบถึง ๒ เข่ง รีบเอาไปให้ไก่ในเล้า เป็นการประหยัดหัวอาหาร แต่ประโยชน์ที่ได้มากกว่านั้นก็คือ ไข่ไก่จะใหญ่มากขึ้น และไก่ก็จะอารมณ์ดีมีความสดชื่น ผมจึงใช้ผักตบชวาเป็นอาหารเสริมให้ไก่เกือบทุกวัน
ไม่ไกลจากสระน้ำ มองเห็นแปลงนาที่มีต้นข้าวเขียวไสวไปทั้งแปลง นึกขึ้นมาได้ว่ายังไม่ได้ใส่ปุ๋ยน้ำชีวภาพ ตั้งใจว่าจะบำรุงใบและลำต้นให้แข็งแรงสักหน่อย ปีนี้ต้นข้าวเจริญเติบโตได้เร็วมากๆ เป็นเพราะมีน้ำหล่อเลี้ยงตลอดเวลา และแปลงนาก่อนที่จะปลูกข้าว ก็เคยเป็นที่ทิ้งใบไม้ให้ทับถมจนเน่าเปื่อย จากนั้นก็ไถกลบแล้วจึงได้ดำนา ต้นข้าวจึงเติบโตเร็วทันใจ
ปีก่อน..ใส่ปุ๋ยชีวภาพไปหลายขวด ประมาณเดือนละ ๒ ครั้ง ผลก็คือต้นข้าวสูงและใบใหญ่มาก หลายคนบอกว่าไม่ค่อยดีนัก ข้าวจะมีแต่ใบไม่ค่อยออกรวง ปีนี้คิดว่าจะลดน้ำหมักให้น้อยลง ใส่เดือนละครั้งก็พอ
ผมอยากเลี้ยงปลาในนาข้าว ได้แต่คิดแต่ไม่เคยได้ลงมือทำเสียที และช่วงนี้รู้สึกหลงใหลเรื่องปลาเป็นพิเศษ จึงลองทำอาหารปลาเพื่อประหยัดต้นทุน ด้วยวัสดุอุปกรณ์ง่ายๆที่พอมีอยู่แล้วในโรงเรียน อาทิ รำละเอียด ผักบุ้ง ข้าวสุก และน้ำหมักชีวภาพ
นำข้าวสุกที่เหลือจากที่บ้านและโรงเรียน ผสมกับรำ ขยำและคลุกเคล้าให้เข้ากันกับผักบุ้งที่หั่นเป็นชิ้นเล็กๆ เติมน้ำหมักลงไปเล็กน้อย เพื่อให้รำ ข้าว และผักบุ้งจับตัวกัน เพิ่มความหอมละมุนและดูน่ากินมากขึ้น พอนำไปเลี้ยงปลา ที่บ่อปลาพาเพลินและบ้านปลาดุก ไม่ถึง ๒ นาที อาหารถังใหญ่ก็หมดเกลี้ยง
วันนี้..จึงรู้สึกได้ว่า ชีวิตเดินทางมาถึงนิยามแห่งความประหยัดอย่างเป็นรูปธรรมแล้ว ยอมรับที่จะเรียนรู้และลองผิดลองถูก เหมือนได้ศึกษาด้วยตนเอง แล้วลงมือปฏิบัติจริง และเห็นผลเชิงประจักษ์อย่างชัดเจน จึงเป็นตำราที่สอนตนเองและสอนใครต่อใครได้อีกหลายคน
อายุและตำแหน่ง..อาจจะไม่ต้องให้ความสำคัญมากนัก ความสุขอยู่ที่เราเรียนรู้และอยู่กับปัจจุบันมากน้อยแค่ไหน?..แต่อาจจะต้องใส่ใจกับความขยันหมั่นเพียรอยู่พอสมควร เพราะงานในโรงเรียนต้องใช้เวลา ไม่มีทางลัด.. ความขยัน มานะ อดทน.. เป็นจุดสำคัญแห่งความสำเร็จในการเรียนรู้ คือ "การฝึกฝนอย่างจริงจัง" เท่านั้น ดังนั้นผู้ที่เป็นครูและผู้บริหาร..จงเปิดหัวใจแห่งการเรียนรู้เถิด..
ชยันต์ เพชรศรีจันทร์
๗ กันยายน ๒๕๖๓
