การศึกษาตามหลักความสามารถ
(Competency-Based Education : CBE )
ดร.ชัชรินทร์ ชวนวัน ข้าราชการบำนาญ สถาบันพัฒนาครู คณาจารย์และบุคลากรทางการศึกษา, 2562
......................................................
จากตอนที่ 4-3 เสนอ ขั้นตอนที่ 2 กำหนดโมเดลความสามารถ (Competency-Based Model) เพื่อเป็นจุดเริ่มต้นของกระบวนการดำเนินงานจัดการศึกษาตามความสามารถ โดยเน้นให้เห็นว่าองค์กร/หน่วยงานทางการศึกษา/สถานศึกษา จำเป็นต้องดำเนินงาน ระยะที่ 2 กำหนดความสามารถ (STEP 2 : Define Competency) หรือโมเดลความสามารถ (Competency Model) ก่อนเพื่อเข้าสู่ ระยะที่ 3 รับรู้ความสามารถ (STEP 3 : Recognition Competency)
ขั้นตอนที่ 3 การรับรู้ความสามารถ (Recognition Competency) และการประเมินความสามารถ (Competency Assessment)
คือ กระบวนการออกแบบวิธีการให้ผู้มีส่วนได้ส่วนเสียรับรู้ความสามารถของตนเอง ได้แก่
1. ผู้มีส่วนได้ส่วนเสียกับการจัดการศึกษา/การเรียนรู้ของผู้เรียน คือ หน่วยงานทางการศึกษา/สถานศึกษา/ครูและ/นักเรียน ได้รับรู้แนวทางการจัดการเรียนรู้ตามความสามารถ กรอบ/โมเดลความสามารถการเรียนรู้ (Competency-Based Learning Model) ที่เกี่ยวข้อง
2.ผู้มีส่วนได้ส่วนเสียกับการฝึกอบรมพัฒนา คือ หน่วยงานฝึกอบรมพัฒนา ,ผู้บริหาร ครู และบุคลากรทางการศึกษา ได้รับรู้แนวการจัดการฝึกอบรมพัฒนาตามความสามารถ และกรอบ/โมเดลความสามารถของตนเอง (Competency-Based Training Model) ที่เกี่ยวข้อง
ผลการดำเนินงานในขั้นตอนที่ 2 คือ การรับรู้ใน 2 ส่วน คือ
1. รับรู้ โมเดลความสามารถในระดับของตนเอง ประกอบด้วย รับรู้ความสามารถตามโมเดลและ แนวทางขั้นตอนการดำเนินงานจัดการศึกษาตามความสามารถตามโมเดล
2. รับรู้ผลการประเมินความสามารถเบื้องต้นในระดับของตนเอง ประกอบด้วย ผลการประเมิน ความสามารถการเรียนรู้เบื้องต้นของผู้เรียน และผลการประเมินความสามารถการฝึกอบรมพัฒนาของผู้ฝึกอบรม
ดังนั้น การออกแบบดำเนินการในขั้นนี้จึงกำหนดเป็น 2 ส่วน ได้แก่
1.การออกแบบให้ผู้เรียน/ผู้ฝึกอบรม รับรู้ความสามารถตนเอง (การนำโมเดลความสามารถสู่การรับรู้ของผู้เรียน/ผู้ฝึกอบรม)
2.การออกแบบให้ผู้เรียน/ผู้ฝึกอบรม รับรู้ผลการประเมินความสามารถเบื้องต้นของตนเอง (การนำโมเดลความสามารถสู่การประเมินเบื้องต้นรวบรวมข้อมูลการคัดกรองของผู้เรียน/ผู้ฝึกอบรม)
ทั้งนี้ ให้พิจารณาจากวงจรการพัฒนาความสามารถ (ไฟล์แนบครับ)
การรวบรวมข้อมูลความสามารถและการประเมิน (คัดกรอง) ความสามารถ
การสำรวจและรวบรวมข้อมูลความสามารถ หมายถึง การนำความสามารถของผู้เรียน/ผู้ฝึกอบรม เข้าสู่กระบวนการประเมินความสามารถเบื้องต้น ประมวลผลช่องว่าง (GAP) ระหว่างความสามารถที่คาดหวังกับความสามารถที่เป็นอยู่ในปัจจุบัน
1.นำความสามารถผู้เรียน/ผู้ฝึกอบรม เข้าสู่กระบวนการทดสอบหรือประเมินเบื้องต้น เพื่อทราบข้อมูลเชิงลึก (GAP) /การรับรู้ความสามารถเบื้องต้นของผู้เรียนจากมุมมองของตัวนักเรียน,ครู และนำผล (GAP) เข้าสู่กระบวนการสอน/การจัดการเรียนรู้
2. นำความสามารถผู้ฝึกอบรมพัฒนา เข้าสู่กระบวนการทดสอบหรือประเมินเบื้องต้น เพื่อทราบข้อมูลเชิงลึก (GAP) /การรับรู้ความสามารถเบื้องต้นของผู้ฝึกอบรม จากมุมมองของผู้ฝึกอบรมหรือผู้เกี่ยวข้องกับการประเมิน เพื่อนำผล (GAP) เข้าสู่กระบวนการฝึกอบรมพัฒนา
3. รายงานการสำรวจและรวบรวมข้อมูลความสามารถ หมายถึง การแจ้งผลการสำรวจและประเมินความสามารถเบื้องต้น สื่อสารผลลัพธ์แก่ผู้มีส่วนได้เสีย นักเรียน/นักศึกษา ได้รับแจ้งและรับทราบผลการประเมินความสามารถการเรียนรู้เบื้องต้นของตนเอง ,หรือสื่อสารผลลัพธ์แก่ผู้มีส่วนได้เสีย ผู้บริหาร ครู และบุคลากร ได้รับแจ้งและรับทราบผลการประเมินความสามารถการฝึกอบรมเบื้องต้นของตนเอง
สรุปผลการดำเนินงานจัดการศึกษาตามความสามารถ ขั้นตอนที่ 2
1.นำโมเดลความสามารถชี้แจง สร้างความเข้าใจ แก่ผู้เกี่ยวข้องทุกระดับ
2.สร้างแบบประเมินความสามารถ โดยพิจารณาจากผลการประเมินความสามารถย่อย (Sub-competency หรือ Behavioral indicator) ระหว่างความสามารถที่เป็นจริง กับความสามารถที่คาดหวัง (มาตรฐาน) ได้ค่าความต่าง (Gap) และเมื่อเรียงลำดับค่า Gap จะได้ข้อมูลความสามารถที่บุคคลควรได้รับการพัฒนาก่อน-หลัง
3.ดำเนินการประเมินทุกความสามารถของกลุ่มเป้าหมายแต่ละตำแหน่ง และเมื่อนำผลมาประมวลภาพรวม จะได้ข้อมูลความสามารถของกลุ่มเป้าหมายแต่ละตำแหน่งที่ผู้ดำรงตำแหน่งนั้นควรพัฒนา และจะ ใช้ค่า Gap เป็นเกณฑ์พัฒนาความสามารถใดก่อน-หลัง
4.เมื่อพิจารณารวมทุกกลุ่มตำแหน่งเป้าหมาย หน่วยงานจะได้ข้อมูลการพัฒนาความสามารถของทุกกลุ่มเป้าหมาย ซึ่งจะสามารถนำความสามารถเหล่านั้นไปสู่ขั้นตอนการกำหนดหัวข้อการพัฒนาและจัดทำหลักสูตรพัฒนาความสามารถต่อไป
บทวิเคราะห์
การดำเนินงานกำหนดโมเดลความสามารถ (Competency Model) เป็นขั้นที่มีความสำคัญมาก ทั้งนี้ต้องปฏิบัติตามเกณฑ์คุณภาพที่เป็นองค์ประกอบหลัก 5 ประการ ของโมเดลความสามารถ ได้แก่ 1. ต้องเลือกขอบเขตความสามารถที่เกี่ยวข้องกับเป้าหมายการพัฒนามากที่สุด 2. กำหนดความสามารถที่เกี่ยวข้องภายในขอบเขตตามข้อ 1 มากที่สุด 3. แต่ละความสามารถต้องพิจารณาให้มีองค์ประกอบความสามารถทั้ง ความรู้ ความเข้าใจ และทักษะในทางปฏิบัติ 4. มีการกำหนดระดับความสามารถสำหรับการสิ้นสุดระยะเวลาการศึกษา/การฝึกอบรมพัฒนา และ 5. กำหนดขั้นตอนสำหรับเสริมโมเดลความสามารถทีละขั้นในปีต่อๆไป
