การจัดการศึกษาตามหลักความสามารถ
(Competency-Based Education : CBE )
ดร.ชัชรินทร์ ชวนวัน ข้าราชการบำนาญ สถาบันพัฒนาครู คณาจารย์และบุคลากรทางการศึกษา, 2562
......................................................
จากตอนที่ 4-1 เสนอแนวคิดพื้นฐานการจัดการศึกษาตามหลักความสามารถ เพื่อผู้สนใจจะได้ทราบถึงความสำคัญของหลักการจัดการศึกษาตามความสามารถในการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ โดยได้เน้นให้เห็นว่าองค์กรจำเป็นต้องศึกษาแนวคิดพื้นฐานเรื่องใดบ้าง ซึ่งอาจพบว่าองค์กรจำเป็นต้องกำหนดกรอบความสามารถ (Competency Framework) หรือโมเดลความสามารถ (Competency Model) ขึ้นมาก่อนสำหรับตอนที่ 4-2 นี้ จะนำเสนอแนวคิดการนำระบบการศึกษาตามความสามารถมาใช้จัดการศึกษาตามหลักความสามารถ ซึ่งผู้นำเสนอทำการศึกษา วิเคราะห์และสังเคราะห์แนวทางการดำเนินงานขึ้นเอง ผู้สนใจอาจนำไปประยุกต์ใช้ได้ตามความเหมาะสม โดยจะนำเสนอเป็นแผนภูมิประกอบคำบรรยาย คือ
ตอนที่ 1 ขั้นเริ่มดำเนินการ (Preparation)
ตอนที่ 2 ขั้นการออกแบบดำเนินงานการจัดการศึกษาตามหลักความสามารถ (Implementation Competency-Based Education)
ตอนที่ 4-2 แนวทางการดำเนินงานการจัดการศึกษาตามความสามารถ
(Guide to Implementing Competency-Based Education)
ขั้นตอนที่ 1 การเริ่มดำเนินการ/เตรียมการ (Preparation)
1.องค์กรประกาศเจตนารมณ์ และกำหนดวัตถุประสงค์การจัดการศึกษาตามหลักความสามารถ
2.วัตถุประสงค์ควรครอบคลุม หลักการสำคัญ ดังนี้
2.1 หลักการจัดการศึกษาตามหลักความสามารถของโลกและบริบท
2.2 หลักการจัดการศึกษาแบบอิงมาตรฐาน (Standard Based Education) และการเปลี่ยนผ่านสู่การจัดการศึกษาตามความสามารถ (Competency based Education)
2.3 หลักการเรียนรู้ของผู้เรียน และหลักการเรียนรู้ของผู้ใหญ่ (การฝึกอบรมและพัฒนา)
2.4 หลักการได้มาของกรอบความสามารถ (Competency Framework/Competency Model) สำหรับการจัดการเรียนรู้ หรือ การฝึกอบรมพัฒนา
2.5 หลักการโครงสร้างการดำเนินงาน (โครงสร้างการบริหารการนำความสามารถไปใช้ในการจัดการเรียนรู้และฝึกอบรมพัฒนา) ตั้งแต่ระดับส่วนกลางและส่วนภูมิภาค
2.6 หลักการจัดการเรียนรู้ตามหลักความสามารถ (Competency based Learning) ในบริบทที่จะดำเนินงาน เช่น การศึกษาขั้นพื้นฐาน (ประถม-มัธยม) การศึกษาวิชาชีพ หรือ การศึกษาตามอัธยาศัยฯลฯ
2.7 หลักการฝึกอบรมและพัฒนาตามหลักความสามารถ (Competency based training and development) ในบริบทที่จะดำเนินงาน เช่น การฝึกอบรมและพัฒนานักบริหาร ครู และบุคลากรทางการศึกษา ฯลฯ
2.8 หลักการประเมินความสามารถ (Competency based assessment and evaluation)
2.9 หลักการสื่อสารการจัดการศึกษาตามความสามารถกับผู้เกี่ยวข้อง
2.10 อื่นๆที่เกี่ยวข้องกับบริบทสำคัญ เช่น หลักการงบประมาณ การใช้ทรัพยากรการดำเนินงาน ฯลฯ เป็นต้น
3.กำหนดหลักการดำเนินงาน ด้านต่างๆ ตามแนวทางข้อ 2 เพื่อเป็นกรอบการในการบริหารจัดการ
ขั้นตอนที่ 2 การออกแบบดำเนินการ (CBE Design/Define Competency)
กรอบการดำเนินงาน CBE ภาพรวม (Overview : Implementation of Competency based Education) ขอเสนอแนวทางกรอบการดำเนินงาน 5 ขั้นตอน (Five Step of the Implementation CBE) ดังนี้
2.1 ขั้นการกำหนดกรอบการดำเนินงาน CBE
เป็นขั้นการดำเนินงานเกี่ยวกับการสร้างกรอบงานและเตรียมการที่เหมาะสมสำหรับการนำระบบCBE มาใช้ ได้แก่
1.การกำหนดกรอบ/ขั้นตอนการดำเนินงานของกระบวนการ CBE 5 ขั้นตอน (CBE-5 STEP) มาใช้ผลของขั้นตอนการเตรียมการ ที่ควรได้รับ คือ
2.ผู้มีอำนาจ ตัดสินใจทราบและสนับสนุนการดำเนินการตามกระบวนการ CBE (จะมีการกำหนดนโยบายหรือแนวทางการดำเนินงานที่เป็นลายลักษณ์อักษรชัดเน)
3.มีการจัดตั้งคณะกรรมการและทีมดำเนินการจัดการศึกษาตามความสามารถ (CBE Commiteeและ ทีม CBE Workgroup) ซึ่ง ได้แก่ ตัวแทนกลุ่มผู้มีส่วนได้เสียที่เกี่ยวข้องทั้งหมดกับระบบ CBE และได้รับการคัดเลือกและฝึกอบรมความรู้ความเข้าใจ ระบบ CBE (มีคำสั่งแต่งตั้งเป็นรูปธรรม)
4.พิจารณาทรัพยากร ให้กับกระบวนการ CBE (มีเอกสาร/หลักฐานระบุความชัดเจน)
2.2 เป็นการกำหนดกรอบความสามารถหรือแบบจำลองความสามารถ (Developing Competency Model) ที่ผู้เรียนควรได้รับเมื่อสิ้นสุดการศึกษา/ฝึกอบรม ของหน่วยงาน/สถานศึกษา คือ
1.1 กรอบ/โมเดลความสามารถ /รายการความสามารถของนักเรียน/นักศึกษา ตามระดับที่ต้องการ (ก่อน/ประถม/มัธยม/วิชาชีพ/อัธยาศัย/ฯลฯ)
1.2 กรอบ/โมเดลความสามารถ /รายการความสามารถของผู้บริหาร ครู และบุคลากรทางการศึกษา ตามที่ต้องการฝึกอบรมพัฒนา (ผู้บริหารระดับต่างๆ (สูง-กลาง-ต้น),ผู้บริหารหน่วยงาน/สำนัก/สถานศึกษา ฯลฯ, ครู ระดับที่ต้องการ (ก่อน/ประถม/มัธยม/วิชาชีพ/อัธยาศัยฯลฯ หรือ รายวิชา คณิตศาสตร์,วิทยาศาสตร์ ฯลฯ)
1.2.1 ความสามารถแต่ละรายการในกรอบ/โมเดลความสามารถเหล่านี้ ได้รับการสร้างตามแนวทางการกำหนดกรอบความสามารถ/โมเดลความสามารถ ที่นำเสนอไปตอนแรกๆ ซึ่งมีการกำหนดองค์ประกอบความสามารถอย่างครบถ้วน ตามเกณฑ์การกำหนดกรอบ/โมเดลความสามารถ
1.2.2 โมเดลความสามารถ จะได้รับการอธิบายอย่างละเอียดและแนวทางการปฏิบัติ
1.2.3 ผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย จะได้รับแจ้งเกี่ยวกับกรอบ/โมเดลความสามารถที่กำหนดขึ้นอย่างชัดเจนครบถ้วน
- ผู้มีส่วนได้ส่วนเสียกับการจัดการเรียนรู้ตามความสามารถ คือ หน่วยงานทางการศึกษา/สถานศึกษา/ครูและนักเรียน
- ผู้มีส่วนได้ส่วนเสียกับการจัดการฝึกอบรมพัฒนาตามความสามารถ คือ หน่วยงานฝึกอบรมพัฒนา ,ผู้บริหาร ครู และบุคลากรทางการศึกษา ที่มีการกำหนดกรอบ/โมเดลความสามารถ
ขั้นตอนที่ 3 การรับรู้ความสามารถ/ การคัดกรองความสามารถ (Assessing/Screening Competency)
เป็นการออกแบบวิธีการให้ผู้มีส่วนได้ส่วนเสียรับรู้ความสามารถของตนเอง
3. 1 ผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย (หน่วยงานทางการศึกษา/สถานศึกษา/ครูและ/นักเรียน) ได้รับ
ทราบ แนวทางการจัดการเรียนรู้ตามความสามารถ และกรอบ/โมเดลความสามารถการเรียนรู้ ที่เกี่ยวข้อง
3.2 ผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย (หน่วยงานฝึกอบรมพัฒนา ,ผู้บริหาร ครู และบุคลากรทางการศึกษา) ได้รับทราบแนวการจัดการฝึกอบรมพัฒนาตามความสามารถ และกรอบ/โมเดลความสามารถของตนเองและที่เกี่ยวข้อง
ผลการดำเนินงานในขั้นตอนที่ 2 คือ
3.1 การออกแบบการรับทราบข้อมูล หมายถึง กำหนดแนวทางให้ผู้มีส่วนได้เสียได้รับทราบเกี่ยวกับแนวทางและขั้นตอนการดำเนินงาน CBE ทั่วไป และกรอบ/โมเดลความสามารถของผู้เรียน โดยเฉพาะอย่างยิ่งการเผยแพร่เกี่ยวกับความสามารถและการรวบรวมข้อมูลการคัดกรองความสามารถ
3.3.1 ผู้มีส่วนได้ส่วนเสียกับการจัดการเรียนรู้ตามความสามารถ คือ หน่วยงานทางการศึกษา/สถานศึกษา/ครูและนักเรียน
3.3.2 ผู้มีส่วนได้ส่วนเสียกับการจัดการฝึกอบรมพัฒนาตามความสามารถ คือ หน่วยงานฝึกอบรมพัฒนา ,ผู้บริหาร ครู และบุคลากรทางการศึกษา ที่มีการกำหนดกรอบ/โมเดลความสามารถ
3.2 สำรวจความสามารถและรวบรวมข้อมูล หมายถึง การทำให้ได้มาซึ่งข้อมูลความสามารถของผู้เรียนที่แสดงช่องว่างระหว่างความสามารถที่คาดหวังกับความสามารถที่เป็นอยู่ในปัจจุบัน นั่นคือ การนำความสามารถผู้เรียน/ผู้ฝึกอบรม เข้าสู่กระบวนการทดสอบหรือประเมินเบื้องต้น เพื่อทราบข้อมูลเชิงลึก/การรับรู้ความสามารถเบื้องต้นของผู้เรียนจากมุมมองของตัวนักเรียน,ครู หรือ ความสามารถเบื้องต้นของผู้ฝึกอบรมพัฒนา จากตัวผู้ฝึกอบรม หรือผู้เกี่ยวข้องกับการประเมิน เพื่อนำผล (ช่องว่า)เข้าสู่กระบวนการสอน/การจัดการเรียนรู้ หรือกระบวนการฝึกอบรมพัฒนา
3.3 รายงานการสำรวจความสามารถ หมายถึง การแจ้งผลการสำรวจหรือประเมินความสามารถเบื้องต้น และมีการสื่อสารผลลัพธ์แก่ผู้มีส่วนได้เสีย นักเรียน/นักศึกษา ได้รับแจ้งและรับทราบผลการประเมินความสามารถเบื้องต้นของตนเอง ,หรือ ผู้บริหาร ครู และบุคลากร ได้รับแจ้งและรับทราบผลการประเมินความสามารถเบื้องต้นของตนเอง
ขั้นตอนที่ 4 การส่งเสริม/พัฒนาขีดความสามารถ (Enhancing/ Developing Competency)
เป็นการกำหนดวิธีการ/กระบวนการ/มาตรการส่งเสริม/ประกันความสามารถของผู้มีส่วนได้ส่วนเสียให้และเพิ่มพูนขีดความสามารถตามเป้าหมายมาตรฐานความสามารถที่กำหนด
วิธีการ/กระบวนการ/มาตรการ หมายถึง
1.การสอน/การเรียนรู้/การประเมินผล สำหรับการเพิ่มคุณภาพและการประกันคุณภาพความสามารถของนักเรียน/นักศึกษา
2.การฝึกอบรม/พัฒนา/การประเมินผล สำหรับการเพิ่มคุณภาพและการประกันคุณภาพความสามารถของผู้บริหาร/ครู และบุคลากรทางการศึกษา
ผู้มีส่วนได้เสียได้รับทราบผลลัพธ์การส่งเสริม/เพิ่มพูนความสามารถตามวิธีการ/มาตรการที่ริเริ่ม
4.1 ผู้มีส่วนได้ส่วนเสียจากกระบวนการจัดการสอน/การเรียนรู้ คือ หน่วยงานทางการศึกษา/สถานศึกษา/ครูและนักเรียนตามกลุ่มเป้าหมาย
4.2 ผู้มีส่วนได้ส่วนเสียจากกระบวนการจัดการฝึกอบรมพัฒนา คือ หน่วยงานฝึกอบรม/พัฒนา ,ผู้บริหาร ครู และบุคลากรทางการศึกษา ตามกลุ่มเป้าหมาย
ขั้นตอนที่ 5 การสะท้อนความสามารถ (Reflection/ Feedback Competency/CBE)
เป็นเรื่องเกี่ยวกับการสะท้อนผลและการปรับปรุงขั้นตอนการดำเนินงาน CBE ตามข้อมูลการเสนอแนะจากระยะต่างๆ ซึ่งขั้นตอนจะสิ้นสุดที่ระยะการสะท้อนกลับ โดยผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย
5.1สะท้อนผลตามปัจจัยแห่งความสำเร็จของกระบวนการดำเนินงานและ
5.2เสนอ/กำหนดวิธีปรับปรุงการดำเนินงาน CBE ขั้นตอนต่างๆ แก่ ผู้มีส่วนได้ส่วนเสียตามระดับที่รับผิดชอบ/เกี่ยวข้อง
บทวิเคราะห์
1.การดำเนินงานการจัดการศึกษาตามความสามารถ (Implementation Competency-Based Education) ก็คือ การนำระบบการศึกษาตามความสามารถ (Competency-Based Education System) มาประยุกต์เพื่อดำเนินการจัดการศึกษาตามความสามารถ ตามแผนภูมิ (หน้า 3)
2.ผู้เสนอ เสนอแนวคิดการดำเนินงานจัดการศึกษาตามความสามารถออกเป็น 2 ระบบควบคู่กันไป ตามแผนภูมิ ดังนี้
หมายเหตุ แผนภูมิแนวทางการดำเนินงาน CBE (ในไฟล์แนบ)
ตอนต่อไป จะเสนอรายละเอียดการดำเนินงานแต่ละขั้นตอน
