การศึกษาตามหลักความสามารถ
(Competency-Based Education : CBE )
ดร.ชัชรินทร์ ชวนวัน ข้าราชการบำนาญ สถาบันพัฒนาครู คณาจารย์และบุคลากรทางการศึกษา, 2562
......................................................
จากตอนที่ 1-3 เสนอเรื่องราวเกี่ยวกับความสามารถไว้พอสมควร คาดหวังว่าผู้สนใจจะได้ทราบถึงความสำคัญของหลักความสามารถในการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ โดยได้เน้นให้เห็นว่าการจะนำความ สามารถไปใช้นั้น องค์กรจำเป็นต้องกำหนดให้มีการได้ความสามารถ (Competency Acquisition) ขึ้นมาก่อน ซึ่งอาจจะอยู่ในรูปแบบของกรอบความสามารถ (Competency Framework) หรือโมเดลความสามารถ (Competency Model) ทั้งความสามารถหลัก (Core Competency) หรือความสามารถในการปฏิบัติงาน (Functional Competency) สำหรับตอนที่ 4 จะนำเสนอแนวคิดในการนำความสามารถมาใช้ในการศึกษา ซึ่งนำเสนอออกเป็น 3 ตอนย่อย คือ
ตอนที่ 4-1 แนวคิดการศึกษาตามหลักความสามารถ (CBE Concept)
ตอนที่ 4-2 แนวคิดการดำเนินการศึกษาตามหลักความสามารถ (CBE Implementation)
ตอนที่ 4-3 การพัฒนาหลักสูตรความสามารถ (Competency Based Curriculum)
ตอนที่ 4-1 แนวคิดการจัดการศึกษาตามหลักความสามารถ (CBE Concept)
การจัดการศึกษาตามหลักความสามารถ ( Competency Based Education : CBE) มาจากกระแสแรงกดดันทางสังคมและเศรษฐกิจที่เผชิญกับการขาดบุคคลที่มีความสามารถด้านแรงงานที่เหมาะสม จึงเป็นทางเลือกสำคัญและถูกกำหนดให้เป็น "วิธีการตามความรู้ซึ่งมุ่งเน้นไปที่การวัด” สิ่งที่บุคคลสามารถทำได้จริง ๆ อันเป็นผลมาจากการเรียนรู้ ความสำคัญของ CBE นั้นอยู่ที่ความจริงที่ว่ามันมีส่วนช่วยในการเตรียมคนเพื่อเพิ่มคุณค่าให้กับองค์กรและเพื่อปรับให้เข้ากับความต้องการทางเศรษฐกิจโลก
ความเป็นมาของการศึกษาตามความสามารถ
การศึกษาตามความสามารถ -CBE มีต้นกำเนิดจากพฤติกรรมของเทย์เลอร์ (1911) ที่มุ่งเน้นให้เป็นแนวทางในการปรับปรุงประสิทธิภาพในสถานที่ทำงาน ประกอบกับการเคลื่อนไหวทางการศึกษาเพื่อประสิทธิภาพและความจำเป็นทางสังคม ได้เรียกร้องให้มีการปฏิบัติทางการศึกษาที่มีประสิทธิภาพและเป็นมาตรฐาน
การศึกษาและการฝึกอบรมตามความสามารถ มีที่มาจากต่างประเทศเริ่มต้นด้วยความพยายามของสหรัฐอเมริกาในการปฏิรูปการศึกษาของครูและการฝึกอบรมในทศวรรษที่ 1960 วิวัฒนาการของการเรียนรู้ตามความสามารถและโมเดลความสามารถเกิดขึ้นในช่วงปี 1980 และต้นปี 1990 ได้แกหนดโมเดลความสามารถเป็นรุ่นที่ 5
แนวโน้มการศึกษาตามความสามารถ
การจัดการศึกษาตามความสามารถ-CBE เป็นแนวทางเพื่อการศึกษาส่วนบุคคลที่อยู่บนพื้นฐานของความเชี่ยวชาญที่แสดงออกถึงความสามารถตามระดับที่คาดหวังในการเรียนรู้ของผู้เรียน โดยผู้เรียนแต่ละคนมีหน้าที่รับผิดชอบในเป้าหมายการเรียนรู้ที่กำหนดขึ้น
การเรียนรู้ที่เน้นความสามารถ-CBL หมายถึง ระบบการเรียนการสอน การประเมินผล การให้เกรด และการรายงานทางวิชาการ ซึ่งอ้างอิงจากผู้เรียนที่แสดงให้เห็นว่าได้เรียนรู้ มีความรู้ และมีทักษะ ที่คาดว่าจะสามารถเรียนรู้ขณะที่ก้าวหน้าผ่านการศึกษาในโรงเรียนของรัฐ ระบบการศึกษาตามความสามารถใช้มาตรฐานการเรียนรู้ของรัฐเพื่อกำหนดความคาดหวังทางวิชาการและกำหนด “ ความสามารถ” หรือ“ Competency” ในหลักสูตรที่กำหนดในสาขาวิชาหรือระดับชั้นเรียน
ปัจจุบัน การจัดการศึกษาตามความสามารถ (Competency based Education) ทีคำศัพท์ที่กำหนดขึ้นและมีความหมายคล้ายกัน คือ การเรียนรู้ตามความสามารถ (Competency-based learning ) หรือ การ ศึกษาและการฝึกอบรมที่เน้นความสามารถ (Competency-based education and training) และให้ความหมายว่า เป็นวิธีการสอนและการเรียนรู้ที่นำมาใช้บ่อยในการเรียนรู้ทักษะที่เป็นรูปธรรมมากกว่าการเรียนรู้เชิงนามธรรม
ทำไมต้องจัดการศึกษาที่เน้นความสามารถ
1.เพื่อให้แน่ใจว่าผู้เรียนทุกคนประสบความสำเร็จในการศึกษาและมีความพร้อมด้านวิชาชีพให้สอดคล้องกับบริบททั่วไปของความรู้และทักษะระดับโลก
2.เพื่อสร้างขีดความสามารถของหน่วยงานทางการศึกษา โรงเรียนและนักการศึกษาระดับต่างๆให้มีความสามารถตอบสนองความต้องการของผู้เรียนอย่างรวดเร็วและมีส่วนร่วมในการพัฒนาการศึกษาอย่างต่อเนื่อง
3.เพื่อใช้ประโยชน์จากความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีในการจัดการศึกษารูปแบบต่างๆและการเรียนรู้ออนไลน์สำหรับเป็นตัวเสริมให้ผู้เรียนสามารถเรียนรู้ได้อย่างรวดเร็วทุกที่ทุกเวลา
4.เพื่อให้เกิดความยืดหยุ่นมากขึ้นสำหรับผู้เรียนที่จะไม่ผ่านการศึกษาจากระดับที่เข้ารับการศึกษาเนื่องจากผู้เรียนต้องมีภาระการทำงานหรือภาระดูแลครอบครัว
5.เพื่อให้หน่วยงานที่รับผิดชอบการจัดการศึกษา มีแนวทางการดำเนินงานเพื่อการเปลี่ยนผ่านไปสู่ระบบการศึกษาตามความสามารถ เพราะนอกจากจะช่วยให้ผู้เรียนในความรับผิดชอบของตนประสบความสำเร็จในอาชีพการงานและเสริมความพร้อมของหน่วยงานสถานศึกษาในสังกัดแล้ว ยังเป็นกำลังสำคัญในการขับเคลื่อนนโยบายของภาครัฐเพื่อให้มีนวัตกรรมการศึกษาที่เน้นความสามารถ
นิยาม/ความหมาย ของ CBE (CBE Definition)
คำว่า "การศึกษาตามหลักความสามารถ (competency-based education )" หมายถึง รูปแบบระบบการศึกษาที่
1. การจัดเรียนการสอน/การให้การศึกษา/การฝึกอบรม ได้รับการออกแบบเพื่อให้แน่ใจว่าผู้เรียนจะมีความรู้ ทักษะ ความสามารถหรือความเชี่ยวชาญ โดยการพัฒนากรอบความสามารถหรือความเชี่ยวชาญที่ต้องการขึ้นเป็นแนวทางการดำเนินงาน
2.การจัดการศึกษาที่แสดงให้เห็นว่าหน่วยงานทางการศึกษาที่เกี่ยวข้อง/โรงเรียน มีการบริหารจัดการเพื่อให้การสนับสนุนระบบการจัดการศึกษาตามหลักความสามารถ .
3.การกำหนดโครงสร้างการศึกษาตามความสามารถ ที่ช่วยให้เกิดการเรียนรู้ส่วนบุคคล มีความยืดหยุ่นและการสนับสนุนที่ทำให้มั่นใจได้ว่าผู้เรียนมีความเชี่ยวชาญตามมาตรฐานสูงสุดที่เป็นไปได้
4.การสร้างระบบการวัดและประเมินความสามารถที่ชัดเจนและสอบเทียบกับกรอบความสามารถการเรียนรู้ที่สามารถปรับให้เหมาะกับจุดแข็ง ความต้องการและความสนใจของผู้เรียนแต่ละคน
5.การจัดการศึกษาที่เปิดโอกาสให้ผู้เรียนได้รับรู้และเป็นตัวเลือกในสิ่งที่เขาเรียนรู้ว่า ต้องทำอย่างไรเมื่อไรและที่ไหน
ลักษณะการศึกษาตามหลักความสามารถ
เป้าหมายการเรียนรู้ -กำหนดความสามารถและองค์ประกอบที่ชัดเจน
-วัตถุประสงค์การเรียนรู้ที่ชัดเจนสะท้อนสิ่งที่นักเรียนจำเป็นต้องรู้ สามารถทำและนำไปใช้และวัดผลได้
-ผลลัพธ์การเรียนรู้เน้นความสามารถ ซึ่งระบุการใช้งานและการพัฒนาความรู้ ทักษะที่ชัดเจนและสามารถวัด
ความสามารถผู้เรียนได้
-นักเรียนก้าวหน้าด้วยเป้าหมายการเรียนรู้ที่ชัดเจน บนพื้นฐานความเชี่ยวชาญของมาตรฐานวิชาชีพและการดำเนินงาน
ของหน่วยการศึกษา
การยอมรับการเรียนรู้ และความก้าวหน้า
-ผู้เรียนจะต้องแสดงสิ่งที่ได้เรียนรู้ก่อนที่จะได้รับการยอมรับความก้าวหน้า
-ผู้เรียนได้รับการยอมรับเมื่อบรรลุระดับความสามารถที่กำหนด
-ผู้เรียนได้รับความก้าวหน้าตามระดับความสามารถ/ความเชี่ยวชาญ
-ผู้เรียนจะเข้าสู่การศึกษาหรือหลักสูตรระดับถัดไปต้องแสดงถึงทักษะและความรู้ด้านเนื้อหาเชิงประจักษ์
แนวทางการจัดการศึกษา
-เน้นวิธีการจัดการศึกษา(การเรียนการสอน/การฝึกอบรม)ตามความต้องการและหลากหลายเป็นรายบุคคล
-ผู้เรียนแสดงความสามารถอย่างอิสระและรับผิดชอบต่อการเรียนรู้ของตนเอง
-ผู้เรียนได้รับการสนับสนุนที่ตรงเวลาและแตกต่างตามความต้องการของแต่ละบุคคล
- CBE เป็นองค์ประกอบของการเรียนรู้ส่วนบุคคลพร้อมกับเทคโนโลยีการเรียนรู้และความสามารถส่วนบุคคล
การแสดงความสามารถ
-มีการให้ความยืดหยุ่นแก่นักเรียนในการเรียนรู้มากขึ้นหรือน้อยลง
-การได้มาซึ่งความสามารถเป็นตัวแปรตามความก้าวหน้าในการเรียนรู้ของผู้เรียนแต่ละคน
-ผู้เรียนแสดงออกถึงความสามารถและความคืบหน้าตามระดับและพื้นที่ที่แตกต่างกัน
การประเมินการเรียนรู้
-เน้นการประเมินที่มีความหมายและเป็นประสบการณ์การเรียนรู้สำหรับผู้เรียน
-มุ่งเน้นความโปร่งใสของวัตถุประสงค์การเรียนรู้และการประเมิน
-มีการกำหนดหลักเกณฑ์และวิธีการประเมินระดับความสามารถของผู้เรียน
-ใช้มาตรการหลายอย่างเพื่อกำหนดความเชี่ยวชาญและการประเมินสำคัญตามระบบ (formative assessments ) -ผู้เรียนจะได้รับผลตอบรับเกี่ยวกับความก้าวหน้าจากความสามารถหนึ่งไปสู่ความสามารถเฉพาะที่นำไปสู่การพัฒนา
ทักษะ และความสามารถที่ยากขึ้นจนกว่าจะแสดงความสามารถสูงสุดตามเป้าหมายที่ต้องการ
คุณสมบัติเด่นหลายประการของการศึกษาตามหลักความสามารถ
1. การกำหนดและออกแบบผลลัพธ์ความสำเร็จของผู้เรียน เพื่อเตรียมความพร้อมสำหรับการเรียนรู้ตลอดชีวิต
2. การออกแบบโครงสร้างการจัดการศึกษาตามความสามารถเชิงลึกเพื่อพัฒนาส่งเสริมความสำเร็จแก่ผู้เรียน
3. การสร้าง ส่งเสริมวัฒนธรรมระบบฐานความสามารถการเรียนรู้ที่เน้นการเติบโตการรวมและการเสริมพลังสำหรับผู้เรียนและผู้ใหญ่
4. การสนับสนุนและให้คำแนะนำแก่ผู้เรียนที่ตรงเวลาและหลากหลาย
5. การสร้างระบบการเรียนรู้ที่สอดคล้องและผสมผสานศาสตร์แห่งการเรียนรู้เข้ากับการสอน
6. การประเมินผลตามวงจรการเรียนรู้ส่วนบุคคลที่สอดคล้องกับผลลัพธ์และการถ่ายโอนความรู้
7. การกำหนดกลไกในการสร้างความมั่นใจในความคาดหวังของความรู้และทักษะ
8. การสร้างความโปร่งใสด้วยความคาดหวังที่ชัดเจน
9. การใช้กลยุทธ์การสื่อสารความก้าวหน้าสนับสนุนกระบวนการเรียนรู้และความสำเร็จของนักเรียน
10. ความก้าวหน้าของผู้เรียนขึ้นอยู่กับการบรรลุความคาดหวังในการเรียนรู้ ผ่านเส้นทางการเรียนรู้ส่วนบุคคล
จากแนวคิดของหลักการและแนวคิดการจัดการศึกษาตามความสามารถที่เสนอมาข้างต้น ทำให้เกิดคำถามที่ท้าทายต่อผู้นำ
ผู้บริหาร การศึกษา นักการศึกษาและผู้เกี่ยวข้องทุกระดับว่า เราจะบรรลุผลสำเร็จเหล่านี้ได้อย่างไร คำตอบพื้นฐาน คือ ต้องเริ่มด้วยการศึกษาวิเคราะห์รูปแบบการจัดศึกษาตามความสามารถที่มีความหลากหลาย การกำหนดนโยบายการจัดการศึกษาตามความสามารถสู่การปฏิบัติ
และการปรับเปลี่ยนระบบการศึกษาจากดั้งเดิมมาสู่ระบบการศึกษาตามความสามารถควรมีแนวทางดำเนินงานอย่างไร.
..............................................................
ตอนต่อไป ตอนที่ 4-2 แนวทางการดำเนินงานการจัดการศึกษาตามความสามารถ
