การค้นพบผงเกลือแร่หรือ ORS (Oral Rehydrating Salt) ช่วยชีวิตคนไว้แล้วไม่น้อยกว่า 40 ล้านคน

         คณะกรรมการรางวัลสมเด็จเจ้าฟ้ามหิดลจ้องมากว่า 5 ปี   ว่าน่าจะหาทางให้รางวัลผู้ค้นพบหลักการทางวิทยาศาสตร์เกี่ยวกับเรื่องนี้   และผู้นำเอาหลักการนี้มาสู่การรักษาอาการขาดน้ำและเกลือแร่ในผู้ป่วยท้องเดิน   จนเกิดเป็นการรักษาท้องร่วงด้วยน้ำยาเกลือแร่   ที่ประกอบด้วยเกลือ (NaCl)  น้ำตาล (กลูโคส หรือซูโครส ก็ได้) ละลายน้ำ  ซึ่งเป็นวิธีการง่าย ๆ และประหยัด   แต่ลดอัตราตายจากโรคท้องร่วงได้อย่างชะงัดมาก

         ความยากอยู่ที่การคลำหาตัวบุคคลที่มีบทบาทเด่นจริง ๆ   เพราะจริง ๆ แล้วพัฒนาการแบบนี้ไม่ใช่อยู่ ๆ ก็มีคนคิดค้นได้   มันมีการศึกษาหรือทดลองที่เกี่ยวข้องมากมาย

         แต่เราก็โชคดีที่ในปี 2548  ศาสตราจารย์ Ferid Murad ผู้ได้รับรางวัลโนเบล สาขาการแพทย์ปี พ.ศ.2541 ก็เสนอชื่อ ศาสตราจารย์ Stanley G. Schultz ในฐานะผู้ค้นพบว่าน้ำตาลกลูโคสช่วยเร่งการดูดซึมโซเดียมและน้ำในลำไส้   ที่เรียกว่า Sodium - gradient Coupled Transport Hypothesis   ทฤษฎีนี้ช่วยอธิบายว่าทำไม ORT (Oral Rehydration Therapy)  โดยใช้ผงเกลือแร่จึงใช้รักษาท้องเดินได้ผล

         แต่ผู้ค้นพบวิธีรักษาท้องเดินด้วย ORT ไม่เคยรู้เรื่องทฤษฎีที่ค้นพบโดย Prof. Schultz เลย   เป็นการค้นพบโดยการทดลองภาคสนามจริง ๆ ที่บังคลาเทศ (ปากีสถานตะวันออกในสมัยนั้น)  และผู้ที่เราค้นหลักฐานได้ว่าน่าจะมีบทบาทสำคัญในการค้นพบวิธีการรักษาด้วย ORT อย่างได้ผลมี 3 คนคือ
         Dr. Richard A. Cash
         Dr. David R. Nalin
         Dr. Dilip Mahalanabis

         โดยที่ 2 คนแรกเป็นผู้ค้นพบวิธี ORT ที่ได้ผล   และท่านที่ 3 เป็นผู้ทำให้มีการใช้ ORT แพร่หลาย

         ก่อนที่มูลนิธิรางวัลสมเด็จเจ้าฟ้ามหิดลจะประกาศให้รางวัลนี้   นิตยสารไทม์ประจำวันที่ 16 ตุลาคม 2549  ก็นำเรื่อง ORT ขึ้นปกและเขียนบทความชื่อ A Simple Solution เกี่ยวกับการแก้ปัญหาโรคท้องเดิน   ซึ่งยังคร่าชีวิตเด็กอายุต่ำกว่า 5 ปีถึงปีละ 1.9 ล้านคนทั่วโลก   เด็กเหล่านี้อยู่ในประเทศด้อยพัฒนา   ซึ่งระบบสุขอนามัยไม่ดี

         ที่จริง 3 ใน 4 เทคโนโลยีเพื่อแก้ปัญหาการตายจากโรคท้องร่วงเป็นเทคโนโลยีง่าย ๆ ราคาถูก   ได้แก่ (1) ORT   (2) ส้วม   (3) ล้างมือบ่อย ๆ

         ส่วนเทคโนโลยีที่ 4 เป็นไฮเทค  ราคาแพง คือ วัคซีนต่อ Rota Virus ซึ่งกำลังจะออกสู่ตลาด   และคาดว่าจะมีราคาสูงถึง $60 ต่อครั้ง 

         วัคซีนนี้เป็นชนิดกิน   นิตยสารไทม์เขามาสัมภาษณ์ ศ. พญ. วันดี วราวิทย์  ถามว่าราคาวัคซีนสักเท่าไรจึงจะเหมาะสมที่จะนำมาใช้ในประเทศไทย   ท่านตอบว่า 1 เหรียญสหรัฐ

         การที่มูลนิธิรางวัลสมเด็จเจ้าฟ้ามหิดลฯ ให้รางวัลแก่การค้นพบ ORT ในปีนี้   พร้อม ๆ กับการที่นิตยสารไทม์ลงบทความขึ้นปก  เป็นความภูมิใจของผมในฐานะที่เป็นคนหนึ่งที่มีส่วนผลักดันการให้รางวัลแก่ผู้ค้นพบหลักฐานทางวิทยาศาสตร์  และผู้คิดค้นเทคโนโลยี ORT นี้

วิจารณ์  พานิช
 12 ต.ค.49