บทความ Teaching is an Art, NOT a Science (1) เล่าผลการสอบถามครูจำนวนหนึ่ง ผลออกมาว่า ร้อยละ ๙๔.๑ บอกว่าการสอนเป็นศิลปะ ไม่ใช่วิทยาศาสตร์
ซึ่งผมเถียง
ผมมองว่า เรื่องนี้ผิดตั้งแต่การตั้งโจทย์ ที่ตั้งโจทย์เป็น either … or … ซึ่งใช้ไม่ได้สำหรับเรื่องที่ซับซ้อน
การเรียนการสอนเป็นเรื่องที่ซับซ้อน เรื่องที่ซับซ้อนตั้งคำถามแบบ either … or … หรือถูกผิด จะไม่นำไปสู่ปัญญา การทำความเข้าใจเรื่องที่ซับซ้อนต้องใช้คำถามลักษณะ both … and … และจะยิ่งดี หากคิดถึงปัจจัยเกี่ยวข้องมากกว่าสอง เป็น multiple factors
ดังนั้น (ในมุมมองของผม) การสอนจึงเป็นทั้งศิลปะและวิทยาศาสตร์ ผู้สอนที่ดีต้องเข้าใจหลักการของ learning science หรือ cognitive psychology และ neuroscience สำหรับนำมาออกแบบกระบวนการเรียนรู้ และส่งเสริม metacognition ของนักเรียนหรือนักศึกษา
ผมเห็นด้วยกับคำกล่าวว่า การสอนเป็นศิลปะ และเป็นศิลปะที่ต้อง improvise คือมีการ “ด้นกลอนสด” ในระหว่างการสอน เพราะในระหว่างการสอน (หรือการเรียนรู้ของนักเรียน) มีเหตุการณ์ที่ซับซ้อนเกิดขึ้น ครูต้องเข้าใจเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น และอาศัยความรู้เชิงทฤษฎี (ทั้งด้านเนื้อวิชา และด้าน learning science) ในการคิดหรือออกแบบพฤติกรรมของตนเองที่เป็นการ empower ผู้เรียน ให้เกิดแรงบันดาลใจ เกิดความสนุก และเกิดการเรียนรู้ที่ลึกและเชื่อมโยง ให้นักเรียนเกิดความมั่นใจในตนเอง ที่จะค้นคว้าหาความรู้จากการลงมือทำและคิด ในโอกาสต่อๆ ไป
วิจารณ์ พานิช
๓๑ ต.ค. ๖๒
