แรงงานต่างด้าว (Migrants Workers)
นายอานนท์ ภาคมาลี (คนหาปลา ข้าราชการบำนาญ)
แรงงานต่างด้าว (Migrants Workers) คือแรงงานต่างแดน แรงงานต่างประเทศ แรงงานข้ามชาติ (Transnational Workers) หรือ เป็นปรากฏการณ์ที่เกิดจาก การเคลื่อนย้ายแรงงานจากประเทศหนึ่งสู่อีกประเทศหนึ่ง โดยมีลักษณะปฏิสัมพันธ์กับอีกสังคม และ/หรือ อีกวัฒนธรรมหนึ่งผ่านการว่าจ้างแรงงาน ซึ่งการเคลื่อนย้ายลักษณะดังกล่าวนี้ เกิดขึ้นในแถบทุกภูมิภาคของโลก โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ในยุดปัจจุบันที่การสื่อสารคมนาคมมิได้เป็นอุปสรรค ต่อการเดินทางของมนุษย์ดังเช่นอดีต ผนวกรวมกับปัจจัยทางเศรษฐกิจ สังคม การเมือง และการเปลี่ยนแปลงทางวัฒนธรรม ความรวดเร็วและซับซ้อนมากขึ้น จนอาจกล่าวได้ว่า แรงงานข้ามชาติเป็นอาการอย่างหนึ่ง อันเกิดจากภาวะ ทุนนิยมโลกาภิวัฒน์
แรงงานตามชายแดนไทย ทางภาคเหนือ ติดกับประเทศไทย – เมียนมา (พม่า) แรงงานจากประเทศเมียนมา แรงงานจากสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว ประเทศกัมพูชา ประเทศเวียตนาม คนงานต่างด้าวมาจาก ประเทศเมียนมามากที่สุด รองลงมาเป็นประเทศกัมพูชา และสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว กิจการที่แรงงานต่างด้าวเหล่านี้มาทำงาน 5 อันดับแรกได้แก่ การเกษตรและปศุสัตว์/การประมง การก่อสร้าง โรงงานอุตสาหกรรมต่างๆ จำหน่ายอาหาร/เครื่องดื่ม จังหวัดที่มีแรงงานต่างด้าวมากที่สุด ได้แก่ กรุงเทพฯ สมุทรปราการ ระยอง ปทุมธานี นนทบุรี
สถานการณ์การละเมิดสิทธิมนุษย์ชนต่อแรงงานข้ามชาติ การละเมิดสิทธิมนุษย์ชนในรูปแบบต่างๆ โดยเฉพาะปัญหาการละเมิดสิทธิแรงงานข้ามชาติที่เกิดขึ้นได้แก่
- การถูกขูดรีดจากนายจ้าง ในระหว่างการขนย้ายแรงงานข้ามประเทศ การเดินทางเข้ามาเป็นแรงงานข้ามชาติในประเทศไทยนั้น กลุ่มนายหน้าเป็นบุคคลสำคัญ ที่จะนำพาพวกเขา เดินทางเข้ามาแสวงหาชีวิตใหม่ในประเทศไทยได้ นายหน้าเหล่านี้จะเป็นผู้จัดการการเดินทางทั้งหมดของแรงงานข้ามชาติ เริ่มตั้งแต่เรื่องการเดินทาง จัดหาที่พัก และการหางานให้ทำ แรงงานที่เข้ามาหางานทำในประเทศไทย มีความจำเป็นอย่างยิ่งที่ต้องพึ่งพานายหน้าเหล่านี้ คนเมียนมา คนกัมพูชา คนลาว ที่ทำหน้าที่เป็นนายหน้า ส่วนใหญ่บ้างก็เป็นคนที่แรงงานรู้จัก ไม่ว่าเป็นญาติพี่น้อง เพื่อน คนในหมู่บ้านกัน หรือเป็นคนที่ไม่รู้จักกันมาก่อน แต่ได้รับการแนะนำให้ไปคิดต่อ หรือนายหน้าเองเป็นผู้ที่เข้าไปชักชวนและเสนองานให้ทำ ซึ่งมีทั้งแบบที่ไปหาถึงหมู่บ้าน หรือนัดหมายให้มาเจอกันที่ชายแดน
- ต้องเผชิญกับสภาพทำงานที่เลวร้าย ลักษณะแรงงานข้ามชาติ เข้ามารับจ้างทำงานส่วนใหญ่ ถูกจัดอยู่ในประเภท 3 ส. คือ สุดเสี่ยง แสนลำบาก และสกปรก ในขณะเดียวกันต้องทำงานหนัก และได้รับเงินค่าแรงไม่เป็นธรรม งานบางประเภทเป็นงานที่ไม่แน่นอน ขึ้นอยู่กับฤดูกาล เช่นงานภาคการเกษตร ซึ่งต้องทำงานกลางแจ้งเป็นเวลานานๆหลายชั่วโมง และไม่มีวันหยุด บางครั้งแรงงานจะถูกใช้ให้ไปทำงานผิดกฎหมาย เช่น ให้ไปตัดไม้ในเขตป่าสงวน ซึ่งเสี่ยงต่อการถูกจับกุม โดยนายจ้างจะไม่รับผิดชอบใดๆทั้งสิ้นต่อสิ่งที่เกิดขึ้น
ปัญหาแรงงานข้ามชาติแตกต่างกันไปตามลักษณะของงาน จำแนกพอเป็นสังเขปดังนี้
- งานในภาคเกษตรกรรม ได้รับค่าจ้างต่ำ ไม่มีความแน่นอนในการทำงานเพราะเป็นงานตามฤดูกาล นอกจากนี้แรงงานในภาคเกษตรกรรม ยังไม่ได้รับการคุ้มครองตามกฎหมายคุ้มครองแรงงานของไทย ปัญหาที่พบบ่อยมากที่สุด คือ การไม่ได้รับค่าแรงจากนายจ้าง เนื่องจากการจ้างจะใช้วิธีบ่ายเบี่ยง ไม่ยอมจ่ายค่าแรง ด้วยการอ้างว่าหักค่าใช้จ่ายจากส่วนอื่นๆ แล้ว หรือบางครั้งใช้วิธีการแจ้งให้เจ้าหน้าที่ตำรวจเข้ามาจับกุม แรงงานเหล่านี้
- ในภาคการประมงทะเล แรงงานข้ามชาติมักต้องออกทะเลเป็นเวลานาน นับตั้งแต่ 4 เดือน จนถึงนานเป็นปี โดยต้องทำงานอย่างหนัก มีเวลาพักผ่อนวันละไม่กี่ชั่วโมง สภาพความเป็นอยู่ค่อนข้างลำบากรวมถึงเรื่องอาหารและยารักษาโรคที่มี เพียงเพื่อให้อยู่รอดไปวันๆเท่านั้น ยังเสี่ยงต่อการถูกทำร้ายร่างกาย และถูกฆ่าจากหัวหน้างานหรือไต้ก๋งเรือ หากทำงานที่ไม่เป็นที่พอใจ หรือเมื่อเกิดเรื่องทะเลาะเบาะแว้งกัน เรื่องราวทำร้ายฆ่าฟัน มักจะเงียบหายไป จน แรงงานข้ามชาติเรียกสถานการณ์แบบนี้ว่า นักโทษทางทะเล ลูกเรือที่ออกทะเล เข้าไปทำงานประมงในเขตแดนของประเทศอื่น ยังเสี่ยงต่อการจับกุมของเจ้าหน้าที่ประเทศนั้นๆด้วย
- งานรับใช้ในบ้าน แรงงานต้องทำงานตั้งแต่เช้ามืด บางรายทำงานบ้านแล้วยังต้องทำงานในร้านขายของ หรือทำงานในบ้านญาติ ของนายจ้าง โดยได้ได้รับเงินแรงค่าจ้าง จากนายจ้างคนเดียว แรงงานที่ทำงานเป็นคนรับใช้ในบ้าน ส่วนใหญ่มักถูกห้ามมิให้เจอคนภายนอก โดยนายจ้างจะให้เหตุผลว่ากลัวแรงงานัดให้คนข้างนอกเข้ามาขโมยของในบ้าน รวมทั้งอาจจะถูกนายจ้างดุด่าว่ากล่าวอย่างรุนแรง รวมถึงการทำร้ายร่างกายด้วย
- แรงงานห้องแถว แรงงานข้ามชาติที่ถูกหลอกให้เข้าไปทำงาน ในโรงงานห้องแถว จะถูกกักให้ทำงานอยู่แต่เฉพาะในโรงงาน และต้องทำงานอย่างหนัก ตั้งแต่เช้าไปจนเกือบเที่ยงคืน โดยนายจ้างจะเป็นผู้จัดเตรียมอาหารให้ เป็นอาหารที่แย่ บางครั้งนำอาหารที่เกือบเสียมาให้แรงงานรับประทาน อาหารวันละ 2 มื้อ และไม่เพียงพอ
- แรงงานก่อสร้าง แรงงานภาคในก่อสร้าง เป็นกิจการที่พบว่าแรงงานข้ามชาติ จะถูกโกงค่าแรงบ่อยที่สุด ปัญหาค่าแรง นับเป็นปัญหาหลักที่อยู่คู่กับแรงงานข้ามชาติ ตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบันและพบในแทบทุกกิจการ โดยที่นายจ้างมักจะ…ค่าแรงไปเรื่อยๆ เมื่อแรงงานเข้าไปทวงค่าแรง มักจะได้รับคำตอบว่าเป็นค่าใช้จ่ายอื่นๆไปหมดแล้ว หรือหากเป็นเงินจำนวนมากๆ บางรายมักจะใช้วิธีแจ้งให้เจ้าหน้าที่ตำรวจ เข้าจับกุมแรงงานข้ามชาติ เพื่อหลีกเลี่ยงการจ่ายเงิน ในขณะเดียวกันแรงงานข้ามชาติ ส่วนใหญ่ไม่ได้รับค่าแรงงาน มักจะดำรงชีวิต โดยการหยิบยืมเงิน หรือเอาข้าวของจากร้านค้าต่างๆ ด้วยการติดหนี้สินไว้ก่อน เมื่อไม่มีเงินจ่ายหนี้ ทำให้แรงงานอยู่ในภาวะยากลำบาก ในหลายกรณีแรงงานไม่ได้รับค่าแรงเต็มที่ คือนายจ้าง แรงงานทำงานไปก่อน 25 วัน จ่ายเพียง 15 วัน โดยค่าจ้าง 10 วัน ที่หลือนายจ้างจะใช้เป็นกลวิธีคุมแรงงานไม่ให้คิดหนีหรือไม่ทำงาน
3. การถูกทำร้ายร่างกาย และล่วงละเมิดทางเพศ ปัญหาภาษาเป็นปัญหาสำคัญประการหนึ่งของแรงงานข้ามชาติ เมื่อแรงงานข้ามชาติ ไม่สามารถสื่อสารกับนายจ้างได้มากนัก ทำให้นายจ้างหลายรายไม่เข้าใจ และเกิดความรู้สึกไม่พอใจแรงงานข้ามชาติ แรงงานข้ามชาติมักถูกนายจ้างด่าทออย่างหยาบคาย ทั้งนี้อาจเนื่องด้วย อคติทางชาติพันธ์ ประกอบบางครั้งถึงกับลงมือทำร้ายแรงงานข้ามชาติอย่างรุนแรง บางกรณีจนถึงขั้นเสียชีวิต แรงงานข้ามชาติ หนึ่งจำนวนไม่น้อยถูกนายจ้างหรือคนในบ้าน ของนายจ้าง ข่มขืน ล่วงละเมิดทางเพศ หรือบางครั้งนายจ้างเป็นผู้หญิงยังเพิกเฉย ต่อเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น
4. ความรุนแรงจากเจ้าหน้าที่รัฐ เนื่องจากแรงงานข้ามชาติส่วนใหญ่เป็นคนเข้าเมืองผิดกฎหมาย ไม่มีบัตรอนุญาตทำงาน จึงหวาดกลัวต่อการจุบกุม ทำให้ใช้วิธีจ่ายเงินให้กับเจ้าหน้าที่ตำรวจ เป็น “ค่าคุ้มครอง” เพื่อไม่ให้ตนเองถูกจับ มีนโยบายใช้ความแรงงานต่างชาติอย่างรุนแรง บางกรณีถึงขั้นเสียชีวิต แรงงานต่างชาติอีกจำนวนไม่น้อยถูกคนในบ้านของนายจ้างข่มขืน
5. ความรุนแรงเชิงอคติทางชาติพันธ์ คือ ปัญหาอคติทางชาติพันธ์ ที่มีต่อแรงงานข้ามชาติ มีการสร้างภาพและผลิตสื่อ ผลิตซ้ำผ่านสื่อหรือกลไกลต่างๆในสังคมเพื่อตอกย้ำ ให้เห็นว่าแรงงานข้ามชาติเหล่านี้เป็นอันตรายต่อของรัฐ ทั้งที่แรงงานเหล่านี้ เข้ามาทำงาน “3 ส.” งานที่แรงงานไทยไม่ทำกันแล้ว ช่วงที่ผ่านมาสิ่งหนึ่งที่เกิดขึ้น จากเรื่องแรงงานข้ามชาติก็คือ สังคมที่ดำรงอยู่ด้วย ความกลัว เราถูกทำให้กลัวในซึ่งกันและกัน คนไทยกลัวแรงงานพม่า กลัวว่าพวกเขาเหล่านั้นจะมาทำร้ายตนเอง กลังพวกเขาเหล่านนี้ ไม่ใช่เกิดขึ้นโดยธรรมชาติ เป็นความกลัวที่เกิดจากการสร้างขึ้น จากการรับรู้ผ่านสื่อต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นการบอกเล่า การนำเสนอข่าว การประชาสัมพันธ์โดยรัฐ จากการศึกษา และรวมถึง จากการไม่รับรู้ เช่น กลัวพวกเรา…ก่อให้เกิดบานคดี เป็นลบอีกฝ่ายหนึ่งและสังคมไทยได้ผลิตซ้ำฐานคดีเหล่านี้ครั้งแล้วครั้งเล่า จนเป็นความปกติ ความเคยชิน และสุดท้าย กลายเป็นเรื่องธรรมชาติ ของใครหลายคนไป
โรคติดต่อที่แรงงานข้ามชาติ อาจจะนำเข้ามา ได้แก่ โรคชิกุนคุย่า โรคเท้าช้าง – คุดทะลาด โรคมาลาเรีย โรควัณโรค โรคพยาธิต่างๆ โรคเรื้อน โรคอุจจาระร่วง โรคเอดส์ โรคไข้เลือดออก
