วิถีชีวิตและวัฒนธรรมใน “สายน้ำ”
วรรณกรรมประเภทเรื่องสั้นเรื่อง “สายน้ำ” ของ “นิติพร ชุมศรี” เป็นเรื่องสั้นที่ได้รับรางวัลรองชนะเลิศอับดับที่ ๑ จากการประกวดโครงการประกวดเรื่องสั้นร่วมสมัยส่งเสริมวัฒนธรรมท้องถิ่น โดยเนื้อเรื่องมีการกล่าวถึงประเพณีที่สำคัญนั่นก็คือการแข่งขันเรือยาวชิงถ้วยพระราชทาน ซึ่งเป็นประเพณีที่ชาวอำเภอ สตึก จังหวัดบุรีรัมย์จัดขึ้นเป็นประจำทุกปี โดยเนื้อเรื่องมีการบอกเล่ารายละเอียดเกี่ยวกับประเพณีการแข่งขันเรือยาว มีการเล่าถึงวิถีชีวิตของคนในชุมชน รวมถึงคุณค่าของประเพณีการแข่งขันเรือยาวไว้อย่างละเอียดลึกซึ้ง มีการใช้ภาษาในการเล่าเรื่องอย่างงดงาม สะท้อนให้เห็นถึงว่าผู้แต่งมีความรู้ในเรื่องที่เขียนเป็นอย่างดีและยังเป็นผู้ที่มีความสามรถในด้านการใช้ภาษาทำให้เรื่อง “สายน้ำ” มีความสมจริงและสร้างความเพลิดเพลินในการอ่านให้แก่ผู้ศึกษาได้เป็นอย่างดี
ผู้ศึกษาให้ความสนใจในเรื่อง “สายน้ำ” เนื่องจากเป็นเรื่องราวที่ถูกถ่ายทอดไว้ได้อย่างสมจริง และที่สำคัญนั่นก็คือเรื่องราวในเนื้อเรื่อง ไม่ว่าจะเป็นความรักและผูกพันกันของคนในครอบครัว ความสามัคคีและความเพียรพยายามในการฝึกซ้อมและเอาจริงเอาจังเรื่องการแข่งขันเรือของคนในหมู่บ้านจนเกิดเป็นประเพณีสืบต่อกันมา รวมถึงเรื่องราวเกี่ยวกับการแข่งขันเรือยาวที่ถูกบรรยายไว้อย่างละเอียดถือเป็นสิ่งที่น่าสนใจและมีความงดงามในเนื้อหาที่ทำให้ผู้ศึกษาอยากที่จะศึกษาวรรณกรรมเรื่องนี้อย่างละเอียด
วรรณกรรมเรื่อง “สายน้ำ” เป็นเรื่องราวเกี่ยวกับ “สายน้ำ” คนรุ่นใหม่คนหนึ่งที่เติบโตในชุมชนที่มีประเพณีการแข่งขันเรือยาวซึ่งจะจัดขึ้นเป็นประจำทุกปี ทั้งที่คนในชุมชนให้ความสนใจรวมถึงคนในครอบครัวของเขาก็สนับสนุนประเพณีนี้ โดยเฉพาะพี่ชายของเขาที่ชื่อ “สายลม” ซึ่งเป็นหนึ่งในฝีพายที่ลงแข่งเป็นประจำทุกปี แต่สายน้ำกลับไม่ให้ความสนใจเหมือนอย่างคนอื่น แต่ด้วยเหตุจำเป็นที่พี่ชายของเขาตกต้นมะพร้าวทำให้เขาต้องฝึกซ้อมละลงแข่งขันแทน ความลำบากทั้งทางกายที่ต้องฝึกซ้อมอย่างหนัก และความลำบากทางใจที่ตัวเขาเองไม่มีใจในเรื่องของการแข่งขันเรือยาว ทำให้ในช่วงแรกเขาต้องต่อสู้กับตนเองอย่างหนัก แต่เมื่อเวลาผ่านไปสิ่งเหล่านั้นเริ่มเบาลง เวลาเริ่มทำให้เขาผูกพันและเข้าใจจุดมุ่งหมายของการจัดการแข่งขันเรือเป็นอย่างดี ในวันที่มีการจัดการแข่งขันทุกอย่างถูกดำเนินไปตามขั้นตอนที่เคยกระทำกันทุก ๆ ปี สายน้ำขอพรจากพ่อและแม่แล้วกระโดดขึ้นเรือพายพร้อมกันกับเพื่อนร่วมทีม สายตาที่มุ่งมั่นของสายน้ำรวมถึงหัวใจที่มุ่งมั่นบ่งบอกได้ว่า มากกว่าผลการแข่งขันและเงินรางวัลนั่นคือความรักและความสามัคคีกันของคนในชุมชนและคุณค่าของวัฒนธรรมประเพณีที่อยู่คู่ชุมชนมาอย่างยาวนาน
จากเนื้อเรื่องของวรรณกรรมเรื่อง “สายน้ำ” จะเห็นได้ว่าผู้แต่งมีการนำเสนอเรื่องราวโดยมีการเปิดเรื่องด้วยเหตุการณ์สำคัญนั่นก็คือ ตอนที่สายน้ำกำลังเตรียมพร้อมที่จะทำการแข่งขัน มีการบรรยายภาพที่อยู่เบื้องหน้าของตัวละครซึ่งเป็นพ่อ แม่และพี่ชายผู้ซึ่งฝากความหวังไว้กับสายน้ำ โดยเหตุการณ์สำคัญนี้ได้เชื่อมโยงเข้าสู่เนื้อหาได้เป็นอย่างดี การดึงดูดความสนใจด้วยการเปิดเรื่องจากเหตุการณ์ที่สำคัญทำให้ผู้อ่านอยากรู้ถึงเรื่องราวที่เกิดขึ้นก่อนหน้า การเล่าเหตุการณ์ย้อนกลับไปจึงทำให้ผู้อ่านได้เข้าใจเนื้อหาของเรื่องและเกิดอารมณ์ร่วมในสิ่งที่ผู้แต่งได้ถ่ายทอดออกมาได้เป็นอย่างดี เนื้อหาที่ถูกถ่ายทอดผ่านงานเขียนเรื่องนี้ได้แฝงข้อคิดในประเด็นสำคัญต่าง ๆ ไม่ว่าจะเป็นความรักความสามัคคีกันของคนในชุมชน ความมุ่งมั่นและการเอาชนะใจตนเองของตัวละครเอก และที่สำคัญคือวัฒนธรรมและประเพณีอันงดงามที่ถูกถ่ายทอดไว้อย่างละเอียด ซึ่งมากกว่าความสนุกสนานเพลิดเพลินคือผู้ศึกษายังได้รับความรู้และประสบการณ์จากเนื้อเรื่องจากหลายประเด็นดังต่อไปนี้
...ความรักความสามัคคีของคนในชุมชน
จะเห็นได้ว่าจากเนื้อเรื่องผู้แต่งได้มีการเล่าถึงประเพณีการแข่งเรือยาวซึ่งเป็นสิ่งที่คนในชุมชนร่วมใจกันจัดขึ้นติดต่อกันมาเป็นเวลายาวนาน ซึ่งในการแข่งขันเรือยาวนั้นแน่นอนว่าจะต้องอาศัยการฝึกซ้อมและความร่วมแรงร่วมใจกันของฝีพายกว่าสามสิบห้าคน รวมถึงกำลังใจจากคนที่มาชม และในเรื่องนี้ก็มีการบรรยายบรรยากาศที่แสดงให้เห็นว่าทุกคนในหมู่บ้านให้ความร่วมมือกันเป็นอย่างดี ก่อนการแข่งขันกว่าสองเดือนที่ทุกคนร่วมกันฝึกซ้อมทั้งเช้าและเย็น “ ฮึ่ย !!! ทุกคนบนเรือร่วมกันเปล่งเสียงร้องรวมทั้งสายน้ำด้วย” จากตอนนี้เองที่สะท้อนให้เห็นความร่วมแรงร่วมใจและความมุ่งมั่นที่จะพายเรือให้ดีที่สุด และจากตอนหนึ่งที่ว่า “ฝีพายทั้งสองทีมต่างยิ้มและพูดคุยกัน พวกเขาไม่มองกันเป็นคู่แข่ง มีแต่พี่กับน้อง เราเหมือนแข่งขันเพื่อความสนุกไม่ใช่เพื่อเงินรางวัลและถ้วยพระราชทาน พวกเราแค่ต้องการพักผ่อนหลังการเก็บเกี่ยวผลผลิตทางการเกษตร” ซึ่งจากตรงนี้เองที่บ่งบอกอย่างชัดเจนแล้วว่า มากกว่าการแข่งขันเพื่อผลแพ้ชนะคือมิตรภาพและความรักความสามัคคีที่คนในชุมชนยังคงรักษาตลอดมา
...ความมุ่งมั่นและการเอาชนะใจตนเอง
ในส่วนของความมุ่งมั่นและการเอาชนะใจตนเองนี้ ผู้แต่งได้ถ่ายทอดผ่านตัวละครเอกที่ชื่อ “สายน้ำ” ออกมาได้อย่างชัดเจน จากคนขี้เกียจ ไม่ใส่ใจที่จะช่วยเหลือครอบครัว ไม่สนใจในกิจกรรมต่าง ๆ รวมถึงงานประจำปีของชุมชน ชอบหมกมุ่นอยู่กับเกมและโทรศัพท์ แม้กระทั่งตื่นนอนสิ่งแรกที่นึกถึงก็คือโทรศัพท์มือถือ แต่ด้วยเหตุจำเป็นทำให้ชีวิตเขาต้องเข้ามาเกี่ยวข้องกับการแข่งขันเรือยาวอย่างไม่ตั้งใจ ซึ่งสิ่งนี้เองที่ทำให้ชีวิตของสายน้ำต้องเปลี่ยนแปลงไป เขาต้องตื่นเช้าและต้องออกไปฝึกซ้อมเรือยาวแทนพี่ชายทุกวัน “สายน้ำค้นพบความอ่อนแอของตนเองเขาร้องได้ไม่ดังเท่าเพื่อนคนอื่น ขณะเดียวกันกล้ามเนื้อต้นแขนแสดงอาการเมื่อยล้า ถึงอย่างนั้นแล้วเอขากลับฝืนทนต่อไปไม่กล้าทำตัวเป็นภาระกับเพื่อนร่วมทีม” จากสิ่งนี้ทำให้ชีวิตของสายน้ำเปลี่ยนแปลงไป เขาเริ่มซึมซับวิถีชีวิตและคุณค่าของประเพณีและศิลปวัฒนธรรมของชุมชน “...กรุงโรมไม่ได้สร้างเสร็จภายในวันเดียว เปรียบดั่งใจคน ต้องเรียนรู้ ต้องสร้างประสบการณ์ และต้องพยายามจึงจะบรรลุผลสำเร็จ” และในตอนท้ายความคิดที่สายน้ำเคยมีก็เปลี่ยนแปลงไป “ การแข่งขันเป็นเรื่องของแพ้กับชนะ แต่ชัยชนะที่สำคัญที่สุดคือการเอาชนะใจตนเอง” และจากข้อความนี้เองที่สะท้อนให้เห็นว่าสายน้ำลงแข่งด้วยหัวใจที่เต็มเปี่ยมไปด้วยพลัง เขาสามารถอาชนะใจตนเองและสร้างความภูมิใจให้แก่ครอบครัวของเขา ซึ่งสิ่งนี้เองที่ทำให้ผู้ศึกษาได้เห็นว่าการที่เราสามารถเอาชนะใจตนเองและต่อสู้กับอุปสรรคได้สำเร็จนั้นถือเป็นสิ่งที่สร้างความภาคภูมิใจให้แก่ตนเองและทำให้ชีวิตของเราดูมีคุณค่ามากยิ่งขึ้น
...วัฒนธรรมและประเพณีอันงดงามที่อยู่คู่กับชุมชน
และสิ่งที่สำคัญที่สุดนั่นก็คือวัฒนธรรมและประเพณีที่ถูกถ่ายทอดไว้อย่างละเอียด ทำให้ผู้ศึกษาได้รับความรู้ไม่ว่าจะเป็นประเภทของการแข่งเรือ กฎกติกาในการแข่งขัน จำนวนผู้เข้าแข่งขัน รวมไปถึงวิธีการพายที่ต้องเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันระหว่างคนในทีม ความเป็นหนึ่งเดียวของผู้พายและไม้พาย จักหวะจะโคนในการพาย ซึ่งสิ่งเหล่านี้คือความงดงามที่ผู้แต่งบรรยายไว้เป็นอย่างดี จากที่เคยสัมผัสกับการแข่งเรืออยู่เป็นประจำทุกปีแต่ไม่เคยใส่ในในรายละเอียดและความเป็นมาที่คนรุ่นเก่าพยายามรักษาไว้ ผู้ศึกษาก็ได้รับรู้แล้วว่า มากกว่าการจัดงานประเพณีประจำปีคือเรื่องราวที่เป็นความงดงามทางวัฒนธรรมที่คนในชุมชนพยายามที่จะอนุรักษ์ให้อยู่คู่กับสังคม เพื่อเป็นประเพณีที่ให้คนรุ่นหลังได้ตระหนักรู้ว่าภายใต้คำว่าวัฒนธรรมประเพณี นั่นคือวิถีชีวิตและสังคมที่หล่อหลอมให้ลูกหลานเติบโตมาและเราควรที่จะรักษาให้คงอยู่สืบไป
ฉากและบรรยากาศการแข่งขันเรือยาวในแม่น้ำมูล คับคั่งไปด้วยผู้คน ทั้งคนในพื้นที่และที่มาจากต่างถิ่น เสียงโห่ร้องที่ดังสนั่นเมื่อเรือเข้าสู่เส้นชัย สิ่งเหล่านี้ถูกถ่ายทอดจากประสบการณ์จริงของผู้แต่ง ทำให้ผู้ศึกษาสามารถเข้าถึงเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นในเนื้อหาได้เป็นอย่างดี ความสมจริงของฉากและบรรยากาศที่ถูกถ่ายทอดไว้นี้ได้สร้างความเพลิดเพลินให้แก่ผู้ศึกษาและทำให้ผู้ศึกษาเชื่อในเรื่องราวที่ผู้แต่งได้เขียนขึ้น รวมถึงเกิดความคล้อยตามเรื่องราวต่างๆที่ได้ถูกถ่ายทอดไว้นี้
วรรณกรรมเรื่อง “สายน้ำ” ถือเป็นเรื่องราวที่สะท้อนให้เห็นว่าถึงแม้สังคม ผู้คน รวมถึงสิ่งต่าง ๆ มากมายที่อยู่รอบตัวเราจะถูกเปลี่ยนแปลงไปตามกาลเวลา แต่วัฒนธรรมและประเพณีอันดีงามยังคงเป็นอีกสิ่งหนึ่งที่ช่วยหล่อหลอมให้คนในสังคมเกิดความรักและความสามัคคีกันได้เป็นอย่างดี และต่อให้เวลาผ่านไปนานเพียงใดแต่เรื่องราวที่ถูกบันทึกไว้ในสายน้ำสายนี้ยังคงเป็นเรื่องราวดีๆ ที่ทุกคนในสังคมจะยิ้มได้เสมอเมื่อนึกถึง
