วิชากฎหมายเศรษฐกิจระหว่างประเทศ คือการศึกษากฎหมายที่มีอยู่เพื่อพิจารณาสภาพของเศรษฐกิจทั้งในปัจจุบันและในอดีต อันสามารถก่อให้เกิดการคาดการณ์ทางเศรษฐกิจที่อาจเกิดขึ้นในอนาคตได้โดยการศึกษานั้นแบ่งออกเป็นการศึกษากฎหมายเศรษฐกิจระหว่างประเทศในเชิงของปรัชญาพื้นฐานการศึกษาการค้าระหว่างประเทศ การลงทุนระหว่างประเทศ การเงินระหว่างประเทศแรงงานระหว่างประเทศ กฎหมายระหว่างประเทศว่าด้วยสิ่งแวดล้อมและกฎหมายระหว่างประเทศว่าด้วยการพัฒนา

เมื่อกล่าวถึงกฎหมายเศรษฐกิจระหว่างประเทศเรื่องที่ข้าพเจ้านึกถึงจะเป็นเรื่องเกี่ยวกับการค้าขายระหว่างรัฐ โดยเข้าใจว่าเป็นเรื่องที่รัฐได้กระทำการอันเป็นการหารายได้หรือหวงกันผลกำไรที่อาจมีขึ้นแก่ประเทศนั้นๆบนพื้นฐานความชอบด้วยกฎหมายระหว่างประเทศอย่างไรก็ดีข้าพเจ้ามีมุมมองที่เปลี่ยนไปหลังจากการศึกษากฎหมายเศรษฐกิจระหว่างประเทศพบว่ากฎหมายเศรษฐกิจระหว่างประเทศมีความหมายที่ค่อนข้างกว้างมีหลายมุมมองที่พิจารณาโดยผิวเผินแล้วเป็นเรื่องธรรมดาที่เกิดขึ้นภายในของรัฐนั้นๆแต่กลับเป็นเรื่องที่ต้องด้วยบทบัญญัติแห่งกฎหมายระหว่างประเทศอันเป็นการกำหนดพันธกรณีเกี่ยวกับเศรษฐกิจระหว่างประเทศตัวอย่างเช่นความตกลงทั่วไปว่าด้วยภาษีศุลกากรและการค้า (General Agreement on Tariffs and Trade : GATT)ซึ่งกำหนดพันธกรณีที่รวมไปถึงการกระทำอย่างใดๆที่ไม่ใช่มาตรการทางภาษีของรัฐด้วย ซึ่งข้าพเจ้ามีความสนใจในเรื่องเกี่ยวกับการค้าขายในลักษณะเช่นว่านั้นและการกำหนดการนำเข้าสินค้าเกี่ยวด้วยแนวคิดปรัชญาชาตินิยม (Nationalism) ในอดีต ดังตัวอย่างที่จะยกขึ้นต่อไปนี้

ข้อพิพาท Thailand –Cigarettes (USA vs. Thailand) Panel 1990

ประเทศไทยออกกฎหมายเพื่อจำกัดการนำเข้าของบุหรี่ต่างประเทศโดยจะต้องได้รับอนุญาตจากอธิบดีกรมสรรพสามิตเสียก่อนจึงจะสามารถดำเนินการได้ในขณะที่บุหรี่ภายในประเทศสามารถขายได้ปกติทำให้รัฐต่างประเทศที่ต้องการนำบุหรี่เข้ามาจำหน่ายในประเทศไทยสมัยนั้นคือสหรัฐอเมริกา ได้ยื่นข้อพิพาทขึ้นต่อคณะกรรมการวินิจฉัยข้อพิพาท (Panel) อ้างว่าประเทศไทยละเมิดพันธกรณีของข้อตกลง GATTเพราะกฎหมายที่จำกัดการนำเข้านั้น เสมือนเป็นการห้ามโดยปริยายประเทศไทยอ้างข้อยกเว้นว่าเป็นไปเพื่อปกป้องชีวิตและสุขภาพของประชาชนภายในประเทศเพราะบุหรี่ของต่างประเทศมีสารปรุงแต่งที่อัตรายกว่าของไทยและยังมีรสชาติที่นุ่มนวลทำให้เกิดนักสูบหน้าใหม่เพิ่มขึ้น

กรณีการจำกัดสินค้าโดยการกำหนดมาตรการนำเข้าที่เสมือนเป็นการห้ามโดยปริยายในขณะที่ไม่มีบุหรี่จากต่างประเทศ บุหรี่ในประเทศไทยของที่ผลิตภายในประเทศไทยนั้นก็ยังคงมีขายอยู่เรื่อยไป ไม่มีข้อห้ามใดๆเลยมุมมองของข้าพเจ้าเห็นว่ามาตรการที่กำหนดขึ้นเพื่อให้สินค้าของไทย ไม่มีคู่แข่งสามารถขายได้โดยผูกขาดตลาดบุหรี่ภายในประเทศเป็นการกำหนดมาตรการเพื่อให้ประชาชนภายในประเทศได้ใช้และรู้จักเฉพาะสินค้าของไทยเท่านั้นการขายสินค้าที่มีเพียงแต่ของที่ผลิตภายในไทยเท่านั้นในตลาดเป็นลักษณะของการปลูกฝังค่านิยม ความเป็นชาติ เมื่อพิจารณาปรัชญาเรื่องชาตินิยมซึ่งหมายถึงอุดมการณ์ที่สร้างและบำรุงรักษาชาติในลักษณะที่เป็นมโนทัศน์แสดงอัตลักษณ์ของกลุ่มของมนุษย์ ตามบางทฤษฎี การรักษาลักษณะพิเศษของอัตลักษณ์การเป็นอิสระในทุกๆเรื่อง การกินดีอยู่ดี และการชื่นชมความยิ่งใหญ่ของชาติตนเองล้วนจัดว่าเป็นคุณค่าพื้นฐานของความเป็นชาตินิยม อีกทั้งยังเป็นแนวคิดที่สดุดีความภักดี และการเสียสละเพื่อชาติของตนเหนือสิ่งอื่นใดเป็นค่านิยมและวิธีการที่จะทำให้ชาติมีความสมบูรณ์พูนสุขถือว่าชาติของตนต้องเหนือกว่าชาติอื่นๆ

ดังนี้การกระทำของรัฐที่เป็นการกระทำที่เกิดขึ้นภายในอันต้องด้วยพันธกรณีของเศรษฐกิจระหว่างประเทศ GATT โดยอาศัยความเป็นชาตินิยมที่ต้องการสร้างให้กับประชาชนภายในรัฐของตนนั้นมีผลกระทบอย่างมีนัยสำคัญต่อกฎหมายเศรษฐกิจระหว่างประเทศอันรัฐนั้นอาจมีความรับผิดต่อความเสียหายที่อาจเกิดขึ้นกับประเทศอื่นๆที่เข้ามาทำการค้าด้วยกล่าวคือมาตรการต่างๆที่รัฐมีขึ้นโดยผ่านแนวคิดชาตินิยมอาจนำไปสู่การเลือกปฏิบัติอันไม่ชอบต่อประเทศคู่ค้าได้

จากการอภิปรายข้างต้นสรุปได้ว่าการสร้างค่านิยมที่ดีให้กับประชาชนไม่ว่าจะเป็นกรณีของการกำหนดมาตรการควบคุมเพื่อให้ประชาชนได้ใช้แต่สินค้าที่ผลิตจากภายในประเทศหรือโดยวิธีอื่น กล่าวคือจะเป็นชาติได้อย่างไรหากประชาชนไม่รักชาติตนเอง แต่การจะทำเช่นที่อ้างนั้นจะต้องไม่เป็นการกระทำที่ไม่ชอบด้วยกฎหมายด้วย เพราะในทางกฎหมายเศรษฐกิจระหว่างประเทศนั้น มีการพัฒนาที่รวดเร็ว รัฐต่างชาติที่ค้าขายต่างก็มีสิทธิภายใต้กฎหมายระหว่างประเทศ ไม่ว่าจะเป็นการทำข้อตกลงระหว่างกัน หรือภายใต้จารีตประเพณีระหว่างประเทศอันเกี่ยวกับการค้าก็ตาม อันประเทศคู่ค้าต้องปฏิบัติตาม ดังนี้ความเป็นชาตินิยมในทางกฎหมายเศรษฐกิจระหว่างประเทศ อาจอยู่ในรูปแบบของการเผยแพร่วัฒนธรรมของชาตินั้นๆ ออกสู่ตลาดระหว่างประเทศ อันนำไปสู่การพัฒนาระบบเศรษฐกิจภายในได้อีกด้วย ทั้งนี้ภายใต้กฎหมายเศรษฐกิจระหว่างประเทศ

แหล่งที่มา

เอกสารประกอบคำบรรยายวิชากฎหมายเศรษฐกิจระหว่างประเทศ น.641 มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ โดยอาจารย์พันธุ์ทิพย์ กาญจนะจิตรา สายสุนทร

จารุประภา รักพงษ์.“ข้อพิพาท Thailand – Cigarettes (USA vs. Thailand) Panel1990”. กฎหมายแห่งองค์การการค้าโลก:การตีความและการวิเคราะห์บทบัญญัติสำคัญ.โครงการตำราและเอกสารประกอบการสอน คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาตร์. 2560. หน้า 119

ชัชวาล ชิงชัย. “แนวคิดแบบชาตินิยม”. เอกสารประกอบการสสอนวิชาปรัชญาสังคมและการเมืองมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์. สืบค้นเมื่อวันที่ 28 กันยายน 2560 จาก

https://pirun.ku.ac.th/~fhumcwc /coursesyllabus/2550_1/387442.html