RQ คืออะไร.....?
RQ หรือ Resilience Quotient หรือ พลังสุขภาพจิต เป็นศักยภาพทางอารมณ์และจิตใจในการปรับตัว และฟื้นตัวภายหลังเหตุการณ์วิกฤติ หรือสถานการณ์ที่ก่อให้เกิดความยากลำบาก อันเป็นคุณสมบัติหนึ่งที่จะช่วยให้บุคคลผ่านพ้นปัญหาอุปสรรค และดำเนินชีวิตได้อย่างมีความสุข
เป็นความสามารถของคนที่มีอยู่แล้วในตัวเอง และนำมาใช้เมื่อต้องเอาชนะปัญหา อุปสรรค หรือความยากลำบากที่เกิดขึ้น ผู้ที่มีพลังสุขภาพจิตจำนวนมาก สามารถใช้วิกฤติเป็นโอกาส สามารถยกระดับความคิด จิตใจ และการดำเนินชีวิตไปในทางที่ดีขึ้นได้ หลังจากเหตุการณ์ที่ไม่ดีผ่านพ้นไป
RQ เกิดขึ้นมาจากไหน?
กรมสุขภาพจิต กระทรวงสาธารณสุข (สธ.) ได้แนะแนวทางด้วยวิธีปรับ 4 เติม 3 สูตรสร้างพลังสุขภาพจิต รับมือวิกฤติ ไว้สำหรับทุกคน และทุกครอบครัว โดยมีหลักง่ายๆ คือ...
โดยใช้เทคนิค 4 ปรับ 3 เติม เพิ่ม RQ ดังนี้
"4 ปรับ" คือ ปรับอารมณ์ ปรับความคิด ปรับการกระทำ ปรับเป้าหมาย
"3 เติม" คือ เติมศรัทธา เติมมิตร เติมจิตใจให้กว้าง
"ปรับ 4" เริ่มจาก
"ปรับอารมณ์"
เมื่อเกิดปัญหา/อุปสรรคที่เป็นเรื่องใหญ่ในชีวิต คนเรามักจะตกใจ และมีความรู้สึกต่างๆ ที่รุนแรง จนควบคุมตัวเองไม่ได้ สิ่งแรกจึงต้องพยายามตั้งสติ อยู่ในที่เงียบๆ หรือหาคนปลอบใจ หลังจากนั้นหาทางออกในการระบายความกดดันอย่างเหมาะสม เช่น การออกกำลังกายเพื่อระบายความโกรธ หันเหความสนใจไปเรื่องอื่นเพื่อปรับอารมณ์ เมื่อใดที่รู้สึกท้อ ขอให้บอกกับตัวเองว่า เราต้องสู้ ยังมีคนที่ทุกข์กว่าเราตั้งเยอะ คิดถึงความสำเร็จของเรา และของครอบครัว หากอดทนต่อสู้กับปัญหา
"ปรับความคิด"
การที่จิตใจสงบลงทำให้คนเราคิดเรื่องที่เป็นเหตุเป็นผลได้มากขึ้น การปรับความคิดทำได้หลายวิธี เช่น เปรียบกับคนที่แย่กว่าเรา ลองมองส่วนดีที่เหลืออยู่ หรือมองว่าเป็นธรรมดา หรือมันก็สามารถเกิดขึ้นได้กับทุกครอบครัว การปรับความคิดจะทำให้เรายอมรับว่ามีปัญหาใหญ่ที่เกิดขึ้น และมีกำลังใจที่จะต่อสู้ต่อไป เพราะการที่เรายอมรับความจริง ปัญหาทุกอย่างจะถูกแก้ไขอย่างตรงจุด
"ปรับการกระทำ"
เมื่ออารมณ์ ความคิดกลับมาเป็นปกติ และมีกำลังใจที่จะต่อสู้แล้ว ก็ต้องลงมือทำในสิ่งที่คิดไว้เพื่อแก้ปัญหา/อุปสรรค เช่น เปลี่ยนจากคนที่นอนกินเล่นอยู่กับบ้าน มามุ่งมั่นหางาน สร้างรายได้ให้กับครอบครัว หรือ เปลี่ยนจากคนที่เก็บปัญหา เป็นคนเปลี่ยนปัญหาให้เป็นโอกาส ด้วยการเจริญสติ และวางแผนชีวิตให้มีเส้นที่ชัดเจน ว่าวันนี้จะทำอะไร ได้อะไร และตอบกับตัวเองให้ได้ว่า แล้วทำไปทำไม เพื่อให้ชีวิตมีธง และดำเนินต่อไปข้างหน้าต่อไปได้
"ปรับเป้าหมาย"
ปัญหาที่หนักหนา อาจจะทำให้เราทำตามความต้องการไม่ได้ จำเป็นต้องยืดหยุ่น ปรับเป้าหมายให้เหมาะสมกับสถานการณ์ที่เป็นอยู่ เช่น อยากซื้อรถสัก 1 คัน แต่ตัวเองยังตกงาน หรือครอบครัวยังเป็นหนี้อยู่ จึงต้องออกหางานเพื่อทำงาน และหาเงินมาใช้หนี้ และจุนเจือครอบครัว ส่วนเป้าหมายเรื่องรถ คงต้องเลื่อนออกไปก่อน เป็นต้น ดังนั้นการจะตัดสินใจทำอะไรก็ควรไตร่ตรอง และถามตัวเองด้วยว่า การตัดสินใจนี้จะเกิดผลดี หรือผลเสียต่อตัวเอง และคนที่อยู่รอบข้างหรือไม่ อย่างไร?
"เติม 3" เริ่มจาก
"เติมศรัทธา"
ความเชื่อ ความศรัทธา ทำให้คนเรามีจิตใจที่เข้มแข็ง และมีความหวัง เช่น เชื่อว่าชีวิตมีช่วงขึ้น และลง วันนี้มีปัญหามากมาย ไม่ว่าจะเป็นปัญหาการเงินในครอบครัว หรืออื่นๆ หากอดทน และพยายามแก้ไข วันข้างหน้าก็ต้องดีขึ้น เพราะเชื่อซะอย่าง ว่าเราต้องผ่านมันไปให้ได้ บางศาสนาเขาบอกให้มนุษย์คิดอยู่เสมอว่า "ความลำบาก" เป็นเครื่องทดสอบความเข้มแข็ง ฉะนั้นเราต้องยอมรับ และอยู่ต่อไปให้ได้ นอกจากนี้อาจใช้ความศรัทธาทางศาสนามาใช้ก็ได้ผลดี จะทำให้เราใจเย็น และมีสติขึ้น
"เติมมิตร"
การผูกมิตร หรือให้ความช่วยเหลือคนอื่นเท่าที่ทำได้ เป็นสิ่งสำคัญ เพราะเมื่อเราเผชิญกับปัญหาบางอย่างที่เกินจะรับมือได้ มิตรที่ดีจะช่วยให้คำปรึกษา หรือพึ่งพิง ซึ่งบางคนอาจจะคิดเกรงใจ ไม่อยากรบกวน และแก้ปัญหาอยู่คนเดียว แต่ถ้าเป็นเรื่องของความอยู่รอดก็จำเป็นที่จะต้องเอ่ยปากขอความช่วยเหลือ ที่สำคัญ คนในครอบครัวถือเป็นมิตรที่ดี และเข้าใจเรามากที่สุด มีอะไรก็ขอให้คุยกันในครอบครัว
"เติมใจกว้าง"
เมื่อมีปัญหา คนเรามักใช้วิธีการแก้ไขปัญหาแบบเดิมๆ ซึ่งอาจจะไม่ใช่ทางออกที่เหมาะสม ลองศึกษาวิธีที่แตกต่างออกไป หรือเข้าใจความรู้สึก ความคิดของคนอื่นที่แตกต่างจากเรา อาจทำให้มองปัญหาได้รอบด้านขึ้น ได้ข้อมูลมากขึ้น มีจิตใจกว้างขึ้น และเห็นทางออกของปัญหาได้มากขึ้นตามไปด้วย
"กิจกรรมบำบัด"กับ"RQ"
กิจกรรมบำบัดเกี่ยวข้องยังไงกับ RQ ?
นักกิจกรรมบำบัดเป็นอาชีพทางสายสุขภาพที่มีความเกี่ยวข้องกับการจัดการกับสภาวะของจิตใจและอารมณ์ โดยนักกิจกรรมบำบัดจะใช้"กิจกรรม"เป็นเครื่องมือในการบำบัดรักษาร่วมกับการปรับสิ่งแวดล้อมนั้นๆเพื่อให้ผู้รับบริการสามารถจัดการกับอารมณ์และความเครียดต่างๆได้ด้วยตัวเองและสามารถที่จะใช้ชีวิตอยู่ในสังคมได้อย่างปกติสุข โดยนักกิจกรรมบำบัดจะ...
ทำความเข้าใจ รับฟังและหาสาเหตุของปัญหาที่เกิดขึ้นร่วมกับผู้รับบริการ เพื่อให้ผู้รับบริการได้ระบายความรู้สึกที่อัดอั้นออกมาเพื่อที่นักกิจกรรมบำบัดจะได้รู้ถึงสาเหตุความไม่สบายใจและหาแนวทางในการแก้ไขร่วมกับผู้รับบริการต่อไป
ฝึกให้ผู้รับบริการสามารถจัดการกับอารมณ์และผ่อนคลายความตึงเครียดของตนเองได้ เพื่อควบคุมไม่ให้อารมณ์มาขัดขวางกับการทำกิจกรรมการดำเนินชีวิตต่างๆ
ปรับเปลี่ยนมุมมองความคิดของผู้รับบริการ ให้ผู้รับบริการมีการตรวจสอบความคิดความรู้สึกของตนเอง ปรับมุมมองความคิดให้เกิดการคิดในสิ่งที่ต่างออกไปจากความรู้สึกเดิม คิดในแง่ดีมากขึ้น แต่ต้องไม่ใช่เป็นการหลอกตัวเอง คิดถึงแต่ในสิ่งดีๆรู้จักการปล่อยวาง ให้อภัยในสิ่งที่ผู้อื่นกระทำให้เราไม่สบายใจ รู้จักให้กำลังใจตนเองหากต้องเผชิญกับเหตุการณ์ที่ตนเองไม่ปรารถนา บอกตัวเองให้สู้ "เดี๋ยวมันก็ผ่านไปได้ด้วยดี"
ปรับเปลี่ยนสิ่งแวดล้อม เพื่อให้เกิดความสบายใจ อยู่ในสิ่งแวดล้อมแบบไหนที่อยู่แล้วสบายใจ มีความสุข หรือควรหลีกเลี่ยงสิ่งแวดล้อมที่อยู่แล้วเกิดความเครียด อึดอัด เป็นกังวล หรือถ้าไม่สามารถหลีกเลี่ยงและจำเป็นต้องเผชิญสถานการณ์ที่ทำให้เกิดความกดดันควรใช้เทคนิคการจัดการอารมณ์ รู้จักควบคุมอารมณ์ของตนเองให้ดี
ส่งเสริมให้ผู้รับบริการเห็นคุณค่าในตนเอง การเห็นคุณค่าในตนเองจะส่งเสริมให้ผู้รับบริการมีกำลังใจในและสามารถทำงานหรือกิจกรรมต่างๆให้ได้ผลลัพธ์ออกมาได้ตามที่ต้องการ
ขอขอบคุณข้อมูลจาก
หมอชาวบ้าน.(2560). จิตใจแย่...คนแก้ต้องอาร์คิว (RQ).[ออนไลน์] เข้าถึงได้
จาก:https://www.doctor.or.th/artic...(วันที่ค้นข้อมูล : 18 ธันวาคม 2560)
K nation blog. (2552). RQ หรือพลังสุขภาพจิต วิธีปรับ 4 เติม 3.[ออนไลน์] เข้าถึงได้
จาก:http://oknation.nationtv.tv/blog/RQ/2009/05/19/entry-1(วันที่ค้นข้อมูล:18 ธันวาคม 2560)
