การทำงาน : พิจารณาสิ่งทั้งหลายไปที่ต้นเหตุของมัน
โยนิ = แดนเกิด
โส = หาศัพท์ไม่เจอ
มน = มโน คือ ใจ
สิการ = สักการะคือน้อมไป
โยนิโสมนสิการ = พิจารณาสิ่งทั้งหลายไปที่ต้นเหตุของมัน

         กิจจญาณ  กิจอันพึงควรกระทำอย่างยิ่งในอริยสัจ ๔ 
ทุกข์ ๑. ทุกข์คือดังนี้ ๒. ทุกข์นี้ควรกําหนดรู้ ๓. ทุกข์นี้ได้กําหนดรู้
สมุทัย ๔. สมุทัยคือดังนี้ ๕. สมุทัยนี้ควรละ     ๖. สมุทัยนี้ละแล้ว
นิโรธ ๗. นิโรธคือดังนี้ ๘. นิโรธนี้ควรแจ้ง ๙. นิโรธนี้แจ้งแล้ว
มรรค ๑๐.มรรคคือดังนี้ ๑๑.มรรคนี้ควรปฏิบัติ ๑๒.มรรคนี้ปฏิบัติแล้ว

เหล่านี้คือ “กิจจญาณ” กิจอันพึงกระทํายิ่ง ๓ ประการ  ในแต่ละอริยสัจ          อันรวมเป็น ๑๒ ญาณทัสสนะ หรือ ๑๒ กิจ  อันพึงควรปฏิบัติอย่างยิ่ง
อริยสัจ ๔ความจริงอันประเสริฐ ๔ ประการ