แห่น้ำกาบแก้ว

เมืองกาหลงเพราะพระยาขุนหาญ

“นครกาหลง” ตั้งอยู่ที่บ้านคอนสวรรค์ อำเภอคอนสวรรค์ จังหวัดชัยภูมิ สาเหตุที่ได้ชื่อว่าเมืองกาหลงเพราะพระยาขุนหาญได้มาพบเข้า เห็นว่าเป็นแหล่งเหมาะสมที่จะสร้างบ้านแปลงเมือง มีห้วย หนอง คลองบึง จำนวนมากที่ราบชายฝั่งลำน้ำชี เป็นที่อุดมสมบูรณ์ด้วยพืชพันธุ์ธัญญาหาร เมื่อนกกาที่บินผ่านเข้ามาจะหากินจนเพลินกับอาหารที่อุดมสมบูรณ์จนลืมกลับรัง พอพระยาขุนหาญสร้างเมืองเสร็จก็ได้จัดส่งส่วย เครื่องบรรณาการไปให้เมืองแม่เป็นนิจ สันนิฐานว่าเป็นเมืองทวาราวดี เพราะที่เมืองกาหลงนี้ตัวหนังสือสมัยทวาราวดี จารึกปรากฏอยู่บนแผ่นหินมากมาย

สมัยหนึ่งได้เกิดสงครามชิดเมือง โดยใช้ธนู หน้าไม้ หลาวแหลมพุ่งรบต่อสู้กัน ชาวเมืองที่ชอบสงบ ไม่อยากต่อสู้กับหมู่คนไทยก็ได้อพยพทิ้งถิ่นฐานบ้านช่องไปทำมาหากินยังถิ่นอื่น และที่เหลือจึงตั้งหลักแหล่งอยู่ที่เมืองกาหลง ก็ยังมีกองช้างกองม้า หรือที่ชาวเมืองเรียกว่า ทหารประจำเมืองและเจ้าเมืองก็ได้เกณฑ์ประชาชนพร้อมกำลังทหาร สร้างค่ายคู ประตู หอรบโดยสร้างเป็นมูลดินล้อมรอบเมืองเห็นเป็นรูปคลองและมูลดินจนถึงทุกวันนี้

หลายคนอาจจะสงสัยว่าประเพณีแห่น้ำกาบแก้วบัวไขมาลัยกิ่งของเมืองกาหลง เป็นอย่างไร..ในเรื่องนี้มีตำนานดังนี้ครับพิธีแห่น้ำ หรือประเพณีแห่น้ำกาบแก้วบัวไขมาลัยกิ่งของเมืองกาหลง เป็นประเพณีโบราณของชาวคอนสวรรค์ ซึ่งกระทำขึ้นในช่วงต้นฤดูฝนหรือราวเดือนห้าของทุกปี พิธีแห่น้ำนี้เป็นส่วนหนึ่งในพิธีกรรมเลี้ยงบ้านของกาหลง ซึ่งกระทำขึ้นเพื่อให้เกิดความอุดมสมบูรณ์ของน้ำท่า ฟ้าฝน สำหรับการทำการเกษตรและการอุปโภคบริโภคของชาวเมือง

พิธีแห่น้ำแบบดั้งเดิมนั้น ชาวเมืองจะเดินทางไปประกอบพิธี ที่บริเวณต้นน้ำของลำห้วยขี้เหล็กและลำห้วยดู่ ลำธารโบราณเสมือนหนึ่งสายเลือดที่ลำเลียงน้ำบริสุทธิ์จากยอดภูผาบนภูโค้งในเขตอุทยานแห่งชาติตาดโตน สู่คูเมืองและลำธารต่างๆของเมืองกาหลง ชาวเมืองเชื่อว่าการเดินทางเพื่อไปประกอบพิธีเชิญน้ำและแห่น้ำจากต้นลำห้วยทั้ง 2นั้น จะทำให้เกิดความอุดมสมบูรณ์ในบ้านเมือง ในการประกอบพิธีดังกล่าวจะเริ่มจากการนิมนต์พระคุณเจ้าไปรับฉันท์ภัตหารเพล ณ บริเวณต้นลำห้วย จากนั้นเฒ่าจ้ำ ผู้ที่ชาวอีสานเชื่อว่าเป็นผู้ติดต่อกับวิญญาณได้ จะเป็นผู้อัญเชิญเจ้าพ่อราชวงศ์หรือเจ้าคุณปู่ เจ้าแม่สุมนทา เจ้าแม่ศรีไพ พ่อพญาคง และพ่อพญาแถน ดวงวิญญาณศักดิ์สิทธิ์ที่ปกป้องคุ้มครองผืนแผ่นดินของนครกาหลงให้มาประทับร่างทรง เพื่อทำการอัญเชิญน้ำในลำห้วยและทำการขอน้ำจากเทพยาดา เทพาอารักษ์ ที่ปกปักรักษาผืนป่า ผืนน้ำ ที่บริเวณต้นลำธาร และขอให้น้ำจากยอดภูผาเทือกเขาสูงไหลรินไปสู่บ้านเมือง สร้างความอุดมสมบูรณ์ ฉุ่มฉ่ำไปทั่วอาณาบริเวณผืนแผ่นดินเมืองกาหลง

ในการประกอบพิธีนั้นดวงวิญญาณของเจ้าพ่อราชวงศ์ และภรรยาทั้ง 2 คือเจ้าแม่สุมนทา และเจ้าแม่ศรีไพ ตลอดทั้งดวงวิญญาณของพ่อพญาคง พ่อพญาแถน ซึ่งเป็นดวงวิญญาณของผีเจ้าเมืองกาหลงชั้นผู้ใหญ่ ลงมาประทับร่างทรง เพื่อนำขบวนแห่ไปอัญเชิญน้ำและตักน้ำจากลำห้วยใส่ภาชนะแล้วหาบแห่แหนประกอบเสียงพิณแคน ฆ้องกลอง มายังเมืองกาหลง ในระหว่างการประกอบพิธีอัญเชิญน้ำและตักน้ำนั้น ร่างทรงที่เป็นเทพธิดาที่ปกปักรักษาเมืองกาหลงองค์อื่นๆจะมาร่วมในพิธีนั้นด้วย ด้วยการประทับร่างทรงของตนเอง

ส่วนชาวบ้านทั่วไปที่ไปร่วมขบวนแห่น้ำและเชิญน้ำ ก็จะร่วมกันตักน้ำใส่ภาชนะของตนเองที่เตรียมไป เพื่อร่วมแห่ในขบวนแห่น้ำมาตามเส้นทางจนถึง “หัวหนอง” ซึ่งปัจจุบันคือหนองอ้อ คูเมืองด้านทิศตะวันตก แล้วนำน้ำที่หาบมาและที่ชาวบ้านบรรจุใส่ภาชนะมาก็จะนำมาเทลงในหนองอ้อ ซึ่งเป็นคูเมือง น้ำที่นำมาเทลงในคูเมืองนั้น เป็นน้ำที่มาจากที่สูงคือยอดภูเขา เชื่อว่าเป็นที่สิงสถิตย์ของเทวดา น้ำที่มาจากยอดของภูเขาจึงเชื่อว่าเป็นน้ำที่มีความศักดิ์สิทธิ์ เมื่อเทลงผสมน้ำที่มีอยู่เดิมในคูเมืองก็จะทำให้น้ำในคูเมืองทั้งหมดเป็นน้ำที่ศักดิ์สิทธิ์ ควรค่าแก่การนำไปใช้เพื่อการเกษตร การอุปโภคบริโภค และใช้ในพิธีกรรมต่างๆ ที่สำคัญคือการนำน้ำศักดิ์สิทธิ์จากคูเมืองไปสรงสักการะหลวงพ่อ พระสีศิลาแลง พระพุทธรูปคู่บ้านคู่เมืองคอนสวรรค์

ด้วยเหตุนี้จึงได้เกิดประเพณี “แห่น้ำกาบแก้วบัวไขมาลัยกิ่ง” ขึ้นเป็นประจำทุกปี ในช่วงเทศกาลสงกรานต์ ซึ่งคำว่า “น้ำกาบแก้วบัวไขมาลัยกิ่ง”นั้น เป็นคำที่ถอดมาจากคำวิดฟายสู่ขวัญของชาวอีสานโบราณ โดยเชื่อว่าน้ำกาบแก้วบัวไข เป็นน้ำที่มีคุณของพระรัตนตรัยอยู่ภายในน้ำ ซึ่งประกอบด้วยพระพุทธ พระธรรม และพระสงฆ์

ส่วนมาลัยกิ่ง เป็นคำแทนดอกไม้ที่ชาวอีสานแห่เข้าวัดเพื่อนำมาสักการะพระคุณเจ้า ดังนั้นประเพณีแห่น้ำกาบแก้วบัวไขมาลัยกิ่ง จึงเป็นประเพณีแห่น้ำศักดิ์สิทธิ์ และข้าวตอกดอกไม้ธูปเทียน จากริมหนองพระคูเมืองทางทิศใต้ ไปยังวัดคอนสวรรค์หรือวัดใหญ่ วัดที่เป็นสถานที่ประดิษฐานองค์หลวงพ่อใหญ่ แล้วนำน้ำศักดิ์สิทธิ์ และดอกไม้ธูปเทียนดังกล่าว ไปสรงสักการะองค์หลวงพ่อใหญ่ หรือพระสีศิลาแลง เพื่อให้เกิดความอุดมสมบูรณ์และเป็นศิริมงคลต่อบ้านเมือง ดังนั้นประเพณีโบราณการแห่น้ำจึงเป็นหนึ่งในอัตลักษณ์เฉพาะของท้องถิ่นคอนสวรรค์ ที่ชาวบ้านให้ความสำคัญมาก และที่สำคัญเป็นหนึ่งในประเพณีและพิธีกรรมท้องถิ่นที่หาชมได้ยาก..ดังนั้นผู้ที่สนใจในประวัติศาสตร์ท้องถิ่นแบบนี้ ควรจะได้หาโอกาสมาเที่ยวชมประเพณีอันเก่าแก่นี้สักครั้งหนึ่ง


อ้างอิง http://www.newswit.com

บันทึกนี้เขียนที่ GotoKnow โดย  ใน งานจิตอาสา



ความเห็น (0)