อ.ถนัด บรมครูกายภาพบำบัดและกิจกรรมบำบัด

กราบขอบพระคุณท่านอ.ถนัด โกมลวรรธนะ ต้นแบบกิจกรรมบำบัดศึกษาตลอดกาลของผม รวมทั้งอ.พี่น้ำกับอ.น้องเอก ที่ร่วมเดินทางไปฟังเรื่องราวที่มีคุณค่าจากประสบการณ์ "ผู้กล้าเก่งเรียนรู้ชีวิต" ในการเข้ารพ.รับการผ่าตัดหลอดเลือดหัวใจจนแทบขาดใจ

ผมประทับใจท่านอาจารย์ถนัด โกมลวรรธนะ เสมอมาตั้งแต่ตอนที่ผมเป็นอาจารย์ใหม่ของคณะกายภาพบำบัด เมื่อปีพ.ศ. 2543 … ท่านอาจารย์ถนัดเล่าความประทับใจในการได้โอกาสไปดูงานอาชีวบำบัด (ชื่อเดิมในปีคศ. 1972) ณ Passmore Edwards Rehabilitation Center ประเทศอังกฤษ เป็นเวลา 1 เดือน ได้เห็นบทบาทการประเมินวางแผนสำหรับผู้ป่วยเพื่อกลับไปทำงานเดิมหรือเปลี่ยนงานใหม่ เน้นการเพิ่มความสามารถสูงสุดในการวางแผนใช้ชีวิตหลังจำหน่ายออกจากรพ. มีการทำงานร่วมกับสารพัดช่างฝีมือ อ.ถนัดได้ทำงานช่างต่างๆด้วยความมีหัวทางช่าง และมีโอกาสกลับไปเรียนร่วมกับนศ.กิจกรรมบำบัดป.ตรีปี 1-2 ถึงหนึ่งปีเต็มที่ Timberland College เมื่อปีคศ.1982 (ปัจจุบันอยู่ภายใต้ Sydney University) เมื่อกลับมาก็ได้พบอ.มาลี สังขวัฒน์ พยาบาลศิริราชผู้บุกเบิกงานกิจกรรมบำบัดคนแรกของไทย จึงพูดกับท่านว่า อยากทำงานกิจกรรมบำบัด ทั้งๆที่อาจารย์เป็นนักกายภาพบำบัดที่มีความเป็นผู้นำ ผู้กล้า และผู้รู้ “ทุกสรรพสิ่ง” เช่น ศาสตร์และศิลป์แห่งพลบำบัดหรือการบำบัดด้วยการออกกำลังกาย เพศสัมพันธ์ในผู้ป่วยอัมพาตครึ่งท่อนล่าง การใช้ Role Play ร่วมกับกิจกรรมดนตรี ซึ่งอาจารย์ร้องเพลงได้ไพเราะมากครับ

แต่อาจารย์ก็พบว่า "กิจกรรมบำบัดในเมืองไทยยังไม่ใช่กิจกรรมบำบัดในสากล...นักกิจกรรมบำบัดสากลเค้ามีบทบาทอย่างยิ่งใหญ่ในการประเมินความพร้อมของผู้พิการ/ผู้ป่วยให้กลับไปใช้ชีวิตได้อย่างอิสระ...ออกแบบสิ่งแวดล้อมและที่อยู่อาศัยให้พร้อมต่อการดูแลตนเองได้จริง...ฝึกฝนทักษะชีวิตจนออกไปทำงานได้จริง...ไม่ใช่มาทำกิจกรรมบนโต๊ะเล็กๆน้อยๆก็จบ" อาจารย์เล่าให้เห็นภาพว่า อาจารย์ชอบงานช่างและถูกใจที่ได้ฝึกคนไข้ในห้องกิจกรรมบำบัดโดยให้ทำงานไม้ ทำงานศิลปะ ทำงานซ่อมรถ ทำงานประดิษฐ์กระถางต้นไม้ และกิจกรรมชวนคิดสร้างสรรค์มากมาย นศ.กิจกรรมบำบัดปีหนึ่งเค้าได้รับงานมอบหมายให้ "เปิดหัวสมองและหัวใจให้เรียนรู้แนวกว้างโดยทักษะชีวิตคิดสร้างสรรค์นอกห้องเรียน" เช่น ให้แต่ละคนไปเก็บทุกสรรพสิ่งในป่าช้าแล้วมาแลกเปลี่ยนกับเพื่อนโดยฝึกหลับตาคลำของต่างๆ ในถุุง เพื่อเพิ่มความเข้าใจในการรับรู้สัมผัสสิ่งของคุ้นเคยกับไม่คุ้นเคย (Stereognosis Test - Acknowledgement of citation at Youtube.com) การออกแบบวาดรูปบ้านทั้งหลังให้มีสิ่งแวดล้อมที่เน้นความปลอดภัยและมีสุขอนามัยของคนทั่วไป การไปเยี่ยมบ้านคนพิการอัมพาตครึ่งซีกและออกแบบที่อยู่อาศัยให้ใช้ชีวิตได้อย่างสงวนพลังงาน ตลอดจนการวิเคราะห์กิจกรรมต่างๆ ของผู้คนที่ทำงานในโรงฆ่าสัตว์ ทิ้งท้ายอาจารย์ย้ำว่า "กิจกรรมบำบัดจะจัดการศึกษาและประกอบวิชาชีพช่วยคนไทยได้เป็นรูปธรรมและมีประสิทธิภาพโดยสมบูรณ์นั้นเป็นไปไม่ได้เลย เพราะทำตามใจคือไทยแท้ ไม่ใช้วิจารณญาณ ไม่ทำตามสามัญสำนึก - Low common sense" ดังนั้นนศ.กิจกรรมบำบัดปี 1 จึงฝึก Sensing, Feeling, & Knowing Studio Classroom

อีกเรื่องคือ ความเป็นอริยมนุษย์ ที่อาจารย์เล่าถึงความดีงามคู่กับความกล้ารู้จริง อาจารย์ฝึกจิตได้นิ่งและทำพินัยกรรมพร้อมเสียสละร่างเป็นอาจารย์ใหญ่โครงกระดูกให้นศ.คณะกายภาพบำบัดได้เรียนรู้ในอนาคต และฝันให้บ้านพักราชดำเนินบางส่วนเป็นพิพิธภัณฑ์กายภาพบำบัด (โดยตั้งมูลนิธิในนามคุณพ่อคุณแม่ของอาจารย์) เพื่อมอบรายได้ต่อเนื่องแก่วัดพระบาทน้ำพุกับอีกวัดหนึ่งผมจำไม่ได้ ตลอดจนอาจารย์โล่งใจอย่างมากที่ได้ทราบสาเหตุของการเปลี่ยนแปลงสมรรถภาพหลอดเหลือหัวใจอย่างลึกซึ้งว่า เกิดจากความเครียดมากมายตอนเป็นอาจารย์ที่ทำอะไรด้วยโทสะและโลภ (Lobha รากศัพท์ของ Love) แม้จะเป็นนักกีฬาปิงปองและเป็นบรมครูทางการออกกำลังกาย ก็ตรวจพบไขมัน LDL (Low Density Lipoprotein) สูง และ HDL (High Density Lipoprotein) ต่ำ ศึกษาค่าปกติได้ที่นี่ - ขอบพระคุณหลักฐานอ้างอิงจากเว็บหลักหมอชาวบ้าน ซึ่งส่งผลให้จำนวนเม็ดเลือดขาวสูงขึ้นจนไปทำลายเซลล์หลอดเลือดจนอักเสบและเกิดรอยขรุขระ ส่งผลให้หลอดเลือดหัวใจไม่สามารถทำงานได้ถึง 20% ในปีพ.ศ. 2549 และ 90% ก่อนผ่าตัด

ด้วยความเป็นนักกายภาพบำบัดผู้มีความรู้ความเข้าใจในสาเหตุของอาการเหนื่อยหอบขณะเดินขึ้นลงสะพานปิ่นเกล้า มีหน้ามืดจากนั่งยองมายืน แต่ไม่มีอาการเจ็บหน้าอกใดๆ จึงขอให้คุณหมออายุรกรรมส่งตรวจหลอดเลือดหัวใจ แต่คุณหมอก็ไม่ส่งตรวจ ท่านอาจารย์จึงกล้ารักษาสิทธิของตัวเองเข้าไปพบศัลยแพทย์จนคุณหมอนัดหมายให้ผ่าตัดหลอดเลือดหัวใจภายใน 5 วัน แม้ว่าการผ่าตัดเปิดหน้าอกก็เสี่ยงถึงแก่ชีวิต แต่ถ้าไม่ผ่าตัด ก็สามารถเสียชีวิตฉับพลันได้ทุกเวลา ด้วยความตั้งจิตสมาธิอันเป็นกุศลและปล่อยวาง ท่านอาจารย์ก็ยินยอมที่จะยอมผ่าตัด และมีเรื่องราวที่น่าสนใจหลังฟื้นกับประสบการณ์เฉียดตายในหอผู้ป่วยสามัญที่ไม่มีหมอประจำ ไม่มีแอร์ที่หายใจได้โล่ง ณ เตียงเบอร์หนึ่ง ไม่มีการคอยดูแลในขณะให้ยาที่เสี่ยงสูง คือ Dobutamine ถ้าให้เยอะ/นานเกินไปหัวใจล้มเหลว คลิกแนวทางบริหารยาตัวนี้ที่นี่ -ขอบพระคุณหลักฐานอ้างอิงจากเภสัชกรรม รพ.มหาราชนครเชียงใหม่

โชคดีที่อาจารย์รู้สติมีไหวพริบ ได้ติดต่อพยาบาล ICU ที่ไม่สามารถทำงานนอกหน่วยได้ แต่ได้ประสานงานกับคุณหมอที่ผ่าตัดจนได้คุณหมอ ICU มาช่วยไว้ทันโดยนำส่งอยู่ห้อง ICU ถึง 5 วันจนดีขึ้นตามลำดับ บ่งชี้ึถึงการทำงานแยกส่วน ไม่เป็นทีมงานสามัคคี และไม่เอาใจใส่ดูแลผู้รับบริการ อาจารย์ยังเล่าให้ฟังว่า เตียงข้างๆ เป็นผู้ได้รับการผ่าตัดเช่นเดียวกันแต่ไม่มีโอกาสรอดชีวิตด้วยความไม่รู้และไม่ได้รักษาสิทธิต่อการได้รับยาข้างต้นพอเหมาะ

อาจารย์ยังวิเคราะห์ต่อว่า ช่วงหลังออกมาจากผ่าตัด สายต่างๆ โยงเต็มตัว และใส่ท่อช่วยหายใจ พอมีสติ พูดไม่มีเสียง เขียนก็ไม่เป็นตัว อยากจะสื่อสารว่า "ช่วยเอาท่อช่วยหายใจออกไปที" สักพักพยาบาลก็เอาออก อาจารย์จึงรู้สึกโล่งและเปล่งเสียงได้ ตอนอยู่ ICU ไม่อยากขับถ่ายในผ้าอ้อม ก็ใช้วิธีไม่รับประทานอาหารใดๆ เว้นแต่ผลไม้ด้วยความคิดว่า แผลจะได้หายไวๆ ปรากฎว่าในผลไม้มีโพแทสเซียมส่งผลกระตุ้นการบีบตัวของหัวใจไม่เป็นจังหวะ จึงเกิดภาวะแทรกซ้อนจนเกือบเอาชีวิตไม่รอดนั่นเอง คลิกอ่านการปฏิบัติตัวหลังผ่าตัดหัวใจได้ที่นี่-ขอบพระคุณหลักฐานอ้างอิงจากงานพยาบาลศัลยศาสตร์ รพ.มหาราชนครเชียงใหม่

[จากคำพูดทางโทรศัพท์ของอ.ถนัดในวันที่ 29 มิ.ย.59 หลังจากได้อ่านบันทึกนี้] “หลังผ่าตัด 2-3 เดือนแรก อ.ถนัดต้องขอบคุณผศ.ดร.วรรธนะ และผศ.ดร.ชุติมา ชลายนเดชะ และอ.ดร.เวทสินี แก้วขันตี ที่เมตตาช่วยกรุณาทำ Cardiac rehab ให้ถึงที่บ้าน และคุณฐิติมา อุดมเลิศลักษณ์ ที่ทำ Cardiac rehab ที่รพ. ผศ.ดร.จิตวรี ขำเดช ช่วยสอน Fascia Release เพื่อกันแผล Incision line ไม่ให้มี Adhesive กับ underlying structure รวมทั้งพยายามลดบวมเท้าเนื่องจากในการผ่าตัด หมอได้ remove saphenous vein มาเปลี่ยนที่หัวใจ ทำให้ venous return ไม่ดี และช่วยรักษา Frozen shoulder ที่เป็น residual lesion เดิมอยู่ ขอขอบคุณและจดจำในบุญแห่งความเมตตา ขอท่านทั้งหลายจงพบแต่สิ่งที่ดีงาม สุขภาพแข็งแรง ปราศจากโรคาพยาธิสภาพ อายุยืนนาน ทั้งในปัจจุบันและอนาคตรวมทั้งผศ.ดร.ศุภลักษณ์ เข็มทองด้วย”

สิ่งสำคัญที่ผมได้เรียนรู้ในการสนทนากับท่านอาจารย์ถนัดในวันนี้ คือ "ปัจจุบันอาจารย์พร้อมที่จะใช้ชีวิตที่เหลืออยู่กับการร้องเพลงให้ผู้รับบริการกายภาพบำบัดและกิจกรรมบำบัด ณ ศูนย์กายภาพบำบัด คณะกายภาพบำบัด ม.มหิดล เชิงสะพานปิ่นเกล้า ตลอดจนการได้แลกเปลี่ยนเรียนรู้บทเรียนชีวิตอันมีคุณค่าแก่ลูกศิษย์และกัลยาณมิตรทุกท่าน ทุกๆวันอาจารย์จะฝึกLoving Kindness Meditation - Acknowledgement of citation at Youtube.com พร้อมมีสติทุกขณะในกิจกรรมการดำเนินชีวิต"

ผมขอกราบขอบพระคุณและส่งกำลังใจให้ท่านอาจารย์มีสุขภาพกายใจแข็งแรงและแข็งแกร่งเสมอ...ด้วยความเคารพรักอย่างสูง

บันทึกนี้เขียนที่ GotoKnow โดย  ใน กิจกรรมบำบัดชีวิต



ความเห็น (2)

ขอบพระคุณมากครับพี่นงนาทและพี่มะเดื่อ

ขอบพระคุณมากครับพี่โอ๋และอ.แอน