ระบบนิเวศน์กับโรคอ้วน


บทความวิชาการ An “ecological” approach to obesity pandemic ตีพิมพ์เมื่อปี พ.ศ. ๒๕๔๐ เสนอมุมมองต่อโรคอ้วน และการระบาดหนักในแง่มุมที่ต่างจากความคิดของคนทั่วไป คือไม่โทษคนอ้วน แต่โทษระบบนิเวศน์แทน

เพราะสภาพแวดล้อมไม่ดี มีแต่อาหารเสียสุขภาพ ไม่มีที่ให้ออกกำลังกาย วิถีชีวิตมีแต่นั่งๆ นอนๆ ไม่มีการเคลื่อนไหวร่างกายเท่าที่ควร สาเหตุความเครียดทำให้เครียดแล้วกินมาก

เขาบอกว่า โรคอ้วนมาจาก การสนองตอบตามปกติ ต่อสภาพแวดล้อมที่ผิดปกติ

เป็นวิธีคิดแบบ lateral thinking ที่ผมชอบมาก โดยผมเชื่อว่า วิธีคิดแบบนี้ ไม่ได้เน้นถูกผิด แต่เน้นหาแนวทางใหม่ๆ ในการสร้างสรรค์หรือแก้ปัญหา โดยที่คอลัมน์ที่ British Medical Journal ลงบทความนี้ชื่อ Education and debate ก็ส่อเจตนาอยู่แล้ว

บทความบอกว่า ในเชิงระบบ ต้องแก้ไขที่ “สภาพแวดล้อมก่อโรคอ้วน” (obesogenic environment) สำคัญ ๓ อย่าง คือ ความเข้าใจ การวัด และการเปลี่ยนแปลง ซึ่งเป็นหลัก ๓ ประการสำหรับแก้ปัญหาโรคระบาด โดยเขาเสนอในรูปที่ ๒ เป็นสามเหลี่ยม ของสามตัวการ คือ ตัวคน (host) ตัวการ (vehicle : อาหาร และการออกกำลัง) และสภาพแวดล้อม (environment) การดำเนินการป้องกันและแก้ไขต้องทำที่ทั้ง ๓ จุด

ที่จริงการที่จะแก้ปัญหาที่ซับซ้อนเช่นนี้ (ดูรูปที่ ๑ ในบทความ) ต้องแก้ที่หลายจุด ตามความซับซ้อนของมัน แก้ที่พฤติกรรมของปัจเจกก็ต้องทำด้วย คือต้องเริ่มปูพื้นฐานตั้งแต่เด็ก ให้มีพฤติกรรมสุขภาพ ไม่ปล่อยตัวให้อ้วน ถือเป็นทักษะชีวิตอย่างหนึ่ง คือการควบคุมตนเอง หรือมีวินัยในตน (self-discipline) พูดง่ายๆ ว่าฝึกให้ไม่ตามใจ ปาก

เรื่องระบบนิเวศน์หรือสภาพแวดล้อมก็ซับซ้อนกว่าที่คิดมาก ดูได้ที่ตารางที่ ๑ คือไปเกี่ยวข้องกับกฎหมาย หรือข้อบังคับเกี่ยวกับอาการ รวมทั้งการออกแบบอาคารและสถานที่ ให้คนได้มีการเคลื่อนไหวร่างกายมากโดยไม่ต้อง ตั้งใจออกกำลัง ผมสังเกตว่า เวลาไปต่างประเทศ ผมเดินมากกว่าในชีวิตประจำวันในประเทศไทย และในบาง ประเทศเขาส่งเสริมการขี่จักรยาน มี bike lane ให้คนขี่จักรยานสะดวกกว่าคนขับรถยนต์ คนจึงนิยมขี่จักรยานไป ทำงาน ทำให้เพิ่มการออกกำลังกาย และลดค่าใช้จ่ายด้านการดูแลความเจ็บป่วย รวมทั้งลดมลพิษทางอากาศด้วย

คนที่ทำงานวิชาการเรื่องนี้มากคนหนึ่งคือศาสตราจารย์ Boyd Swinburn เจ้าของบทความข้างบน ที่เปลี่ยนแนวคิดเรื่องโรคอ้วนจากมองเป็นปัญหาการแพทย์ ที่เป็นเรื่องของปัจเจกแต่ละคน ให้เป็นเรื่องสาธารณสุข คือมองเชิงระบบ และหาทางชักชวนกันทำงานจัดการปัญหาเป็นเครือข่ายระดับโลก โดยจัดตั้ง World Obesity Federationรวมทั้งองค์การอนามัยโลกก็จัดให้มี WHO Collaborating Centre for Obesity Prevention

อีกกลไกหนึ่ง คือเครือข่ายวิจัย ติดตาม และปฏิบัติการ INFORMASและ ANGELO Framework

ทั้งๆ ที่มีการคิดค้นกลไกเอาชนะโรคอ้วนอย่างมียุทธศาสตร์ และวิธีคิดที่แยบยล แนวรบนี้โรคอ้วนยังชนะ



วิจารณ์ พานิช

๑๓ ตุลาคม ๒๕๕๘


บันทึกนี้เขียนที่ GotoKnow โดย  ใน สภามหาวิทยาลัย



ความเห็น (1)

sr
IP: xxx.222.98.18
เขียนเมื่อ 

Our 'modern' environment is killing us. Food industries are not serving us. Car and Transport and energy industries are poisoning us and destroying our lives. Manufacturing industries are producing more 'hard' wastes than our environment can process or recycle. We are doomed if not by obesity then by poisoning -- all in the name of economy.