จุดมุ่งหมายของภัยพิบัติศึกษาเป็นอย่างไร
จากการศึกษาแนวคิดของนักวิชาการด้านภัยพิบัติ และหน่วยงานด้านภัยพิบัติ สามารถสรุปเป็นจุดมุ่งหมายของภัยพิบัติศึกษาได้ ดังนี้
1. มุ่งให้ผู้เรียนมีความรู้ และทักษะในการป้องกัน การเอาชีวิตรอด และการเตรียมความพร้อมรับมือภัยพิบัติหรือภาวะฉุกเฉิน
2. ปลูกฝังให้ผู้เรียนเกิดความตระหนักถึงภัยอันตราย มีจิตสำนึกด้านความปลอดภัย (Safety Mind) จนเกิดเป็นวัฒนธรรมความปลอดภัย (Safety Culture)
3. สร้างความรู้ ความเข้าใจเกี่ยวกับภัยพิบัติ ปรากฏการณ์ธรรมชาติ กลไกการเกิดภัยพิบัติ และการจัดการภัยพิบัติ
4. ส่งเสริมให้ผู้เรียนมีจิตอาสา และมีส่วนร่วมในการป้องกัน และแก้ไขปัญหาภัยพิบัติ
5. สร้างความตระหนักให้ผู้เรียนเห็นคุณค่าของธรรมชาติ และอยู่ร่วมกับธรรมชาติแบบพึ่งพาอาศัย
6. ช่วยลดความเปราะบาง และเสริมสร้างศักยภาพของชุมชน โดยการมีส่วนร่วมของชุมชน
นอกจากนี้ จักรกฤษณ์ จันทะคุณ (2557, หน้า 82-84) ได้นำเสนอหลักการสำหรับเตรียมความพร้อมรับมือภัยพิบัติที่มุ่งเปลี่ยนแปลงจิตสำนึก ซึ่งเป็นการเตรียมความพร้อมด้านใน ดังนี้
1. มุ่งสร้างสติ ให้จิตใจสงบ ซึ่งจะช่วยลดความตื่นตระหนกขณะเผชิญกับภัยพิบัติหรือภาวะฉุกเฉิน เมื่อมีสติแล้วจะทำให้เกิดปัญญา คิดแก้ปัญหาตัดสินใจได้คล่องแคล่ว หากเผชิญภัยพิบัติจะสามารถเอาชีวิตรอดหรือช่วยลดความสูญเสียได้
2. ปลูกฝังให้เกิดความรักความเมตตา มีจิตอาสา เมื่อผู้เรียนมีความรักความเมตตาเขาจะนึกถึงส่วนร่วม มีจิตสำนึกในการป้องกันและแก้ไขปัญหาภัยพิบัติในชุมชนของตน
3. จัดประสบการณ์เกี่ยวกับการจัดการความขัดแย้ง บทเรียนจากภัยพิบัติที่เป็นด้านลบ คือ ผู้คนที่ประสบภัยทะเลาะกัน เห็นแก่ตัวต้องการเอาตัวรอดเฉพาะตน ดังนั้นควรจัดประสบการณ์การให้ผู้เรียนมีทักษะในการลดความขัดแย้ง รู้จักเห็นอกเห็นใจผู้อื่น
4. ปลูกฝังให้ผู้เรียนเห็นคุณค่าของชีวิต รู้จักดูแลคนที่มีความสำคัญในชีวิต ได้แก่ ครอบครัว ญาติ พี่น้อง ให้มีความรักสามัคคีกัน เมื่อเกิดภัยพิบัติพลังแห่งความรักความสามัคคีในครอบครัวจะเป็นพลังสำคัญสำหรับเผชิญภัยพิบัติ
5. ควรประยุกต์ใช้ความรู้เกี่ยวกับการปฏิบัติตนในการเอาชีวิตรอดจากภัยพิบัติให้เหมาะกับบริบทของผู้เรียนในแต่ละพื้นที่ วิถีชีวิต ระยะเวลาในการเกิดภัย หรือปัจจัยอื่น ๆ
6. ปลูกฝังให้ผู้เรียนเห็นความเชื่อมโยงว่ามนุษย์เป็นส่วนหนึ่งของธรรมชาติ การกระทำของมนุษย์เป็นสาเหตุสำคัญที่ทำให้เกิดภัยพิบัติ
7. ปลูกฝังให้ผู้เรียนปรับตัวอยู่ให้ได้ในภาวะวิกฤต หรือเกิดภัยพิบัติ รู้จักพึ่งพาตนเอง และใช้ภูมิปัญญาท้องถิ่นในการจัดการภัยพิบัติ
แหล่งอ้างอิง
Inter-Agency Network for Education in Emergency. (2010). Guidance notes on teaching and Learning. Retrieved July 29, 2011,from http://www.educationfasttrack.org/.../INEE_Teacher_Compen.
Marqueza L. Reyes. (2011). Disaster resilience with the young : Mainstreaming disaster risk reduction in the school curriculum. Indonesia : ASEAN-UNISDR Technical Cooperation.
International Federation of Red Cross and Red Crescent Societies. (2010).
Children in disasters-Games and guidelines to engage youth in risk reduction.
Retrieved July 29, 2011,from http://www.preventionweb.net/.../16726_16726childrenindisa.
จักรกฤษณ์ จันทะคุณ. (2557).การประยุกต์ใช้กระบวนการจิตตปัญญาศึกษาในการสร้างจิตสำนึกในการเตรียมความพร้อมรับมือ ภัยพิบัติของนักเรียน.รวมบทความการประชุมวิชาการจิตตปัญญาศึกษา ครั้งที่ 6 จิตตปัญญาศึกษา พลังแห่งการฟื้นฟูและสร้างสรรค์สังคม. 6, 82-84.
