ตามหาไม้ทนไฟ

มีเรื่องของไม้ทนไฟเล่ากันอยู่ในแวดวงเกษตรธรรมชาติว่า ไม้มีเหง้านั่นแหละทนไฟดีนักแล ความทนไฟที่ว่าหมายถึงการอยู่รอดของต้นไม้หลังโดนไฟเผา เป็นไม้ที่งอกได้ดีเมื่อโดนไฟ ไม้เหล่านี้ ได้แก่ สัก ทองกวาว พลับพลา โมกมัน สำโรง สมอภิเพก ปอแดง ผักหวาน หญ้าคา หญ้าแฝก เต่า รกฟ้า ติ้ว แต้ว ยอป่า

ตอนที่ชาวบ้านมาเตือนว่า ในหน้าแล้งพื้นที่แห่งนี้สามารถเกิดไฟป่าได้ก็สะกิดให้คิดอะไรบางอย่างแล้ว เดินทางเข้าออกพื้นที่บ่อยเข้าก็มักเห็นพฤติกรรมชอบเผาของชาวบ้าน กิ่งไม้แห้ง กองขยะ มักถูกสุมไว้ที่ลานหน้าบ้านหรือข้างบ้าน แล้ววันดีคืนดีก็ลงมือเผา สอบถามได้ความว่าไม่รู้จะเอาไปทิ้งที่ไหน ไม่เผาทิ้งไว้ก็เป็นเชื้อไฟเชื้อปลวก

ป่าที่กำลังลงมือสร้างขึ้นนั้นอยู่ต่อแดนกับบ้านชาวบ้าน บ่อยครั้งที่มีควันลอยมาถึง ควันมาจากฝีมือชาวบ้านเผาเศษกิ่งไม้ที่ราญกิ่งลงมากองบนดิน จุดต่อแดนที่สุดมีหย่อมไม้ยืนต้นจำพวกยอป่า แต้วป่า และมะเดื่อ ซึ่งก็ไม่แน่ใจว่าเป็นเชื้อไฟได้ดีปานใด

ผู้ทำหน้าที่ด้านไฟป่ามักจะเล่าว่า การจะป้องกันไฟป่า มีวิธีที่ได้ผลอย่างเดียวเท่านั้น คือ ป้องกันกิจกรรมที่ต้องมีการใช้ไฟในพื้นที่ที่มีต้นไม้

พฤติกรรมใช้ไฟของชาวบ้านเป็นประจำอยู่แถวลานกว้างใกล้บ้านไม่ใกล้ต้นไม้ จำเป็นต้องค้นหาว่ามีกิจกรรมใช้ไฟในแถบที่มีต้นไม้ของชาวบ้านในเรื่องใดบ้าง

มักเห็นชาวบ้านขี่มอร์เตอร์ไซด์ปรื๋อแล้วหยุดตามแนวต้นไม้ริมถนน ได้ยินเสียงคุยแว่วๆว่าตรงนี้มีต้นหนึ่ง ตรงนี้ก็มี บ่อยๆ ที่เข้าไปในแนวต้นไม้นั้นๆ เขาเข้าไปเก็บผักหวาน ไม้ป่ารสอร่อย ไม่เคยได้ยินใครเอ่ยซักทีว่าได้จุดไฟกระตุ้นผักหวานให้แตกกอ

เคยได้ยินเรื่องเล่าผ่านหูว่าตรงจุดต่อแดนหย่อมยอป่า แต้วป่า ลูกชาวบ้านชอบมาแหย่รังมดแดง ไปสำรวจก็เจอรังมดแดงอยู่บ้าง เพิ่งเข้าใจใหม่เมื่อฟังวิธีเก็บไข่มดแดงจากอสม. ว่าที่แหย่รังมดนั้นมีการใช้ไฟลนรังให้มดหนี ฟังแล้วสะดุ้งสงสารมดแดง

มีเรื่องของไม้ทนไฟเล่ากันอยู่ในแวดวงเกษตรธรรมชาติว่า ไม้มีเหง้านั่นแหละทนไฟดีนักแล ความทนไฟที่ว่าหมายถึงการอยู่รอดของต้นไม้หลังโดนไฟเผา เป็นไม้ที่งอกได้ดีเมื่อโดนไฟ ไม้เหล่านี้ ได้แก่ สัก ทองกวาว พลับพลา โมกมัน สำโรง สมอภิเพก ปอแดง ผักหวาน หญ้าคา หญ้าแฝก ตับเต่า รกฟ้า ติ้ว แต้ว ยอป่า

เขายังเล่ากันถึงพืชเย็น พืชเขียวด้วย พืชเย็น คือ ต้นไม้ที่อุ้มน้ำได้มาก พืชเขียว คือ ต้นไม้ที่่มีใบเขียวดกตลอดปี หน้าแล้งก็ยังมีใบเขียวงาม เป็นกลุ่มต้นไม้ที่พวกเขาจะเลือกปลูกเอาไว้ทำแนวกันไฟ ตัวอย่างพืชที่คุ้นมากคือกล้วย มีคำแนะนำให้ใช้หญ้าเป็นแนวกั้นไฟไว้ก่อนถึงแนวป่าด้วย พันธุ์หญ้าที่ชวนให้ใช้ คือ หญ้ากินนี

มีวิธีสร้างแนวกันไฟอยู่อีกแบบ วิธีนี้ใช้ประโยชน์จากน้ำในร่องน้ำ โดยใช้พืชโตเร็วคอยดูดซับน้ำไว้สร้างความชุมชื้นให้ป่า หรือสร้างฝายปิดกั้นไว้เป็นระยะๆ กักน้ำไว้เพื่อให้มีเวลาซึมแทรกดินให้ดินชุมชื้นขยายกว้างออกไปจนสองด้านของฝายกลายเป็นป่าเปียก

ณ จุดต่อแดนกับบ้านชาวบ้าน จะป้องกันการเกิดไฟไหม้ต้นไม้ ก็ควรเติมต้นไม้ลงไปเพิ่มความชื้นให้ป่าหย่อมนั้น แล้วธรรมชาติก็ได้เติมต้นมะเดื่อปลูกลงไว้ให้ น่าทึ่งจริง

ด้วยประเด็นของการป้องกันไฟป่า จะเติมต้นไม้ลงไปอีกในกลุ่มไม้หย่อมนี้จึงมีเรื่องให้ใคร่ครวญกับการเลือกชนิดต้นไม้

บันทึกนี้เขียนที่ GotoKnow โดย  ใน เรียนรู้โลกกว้าง



ความเห็น (2)

เขียนเมื่อ 

อยากทราบว่าข้อเขียนเหล่านี้..มีปัจจัย..รึยังคะ..เพราะต้องการแนวร่วม...เจ้าค่ะ (ยายธี)..ที่ป่าอภัยทาน..สังเกตุว่ามี มะเดื่อป่าเกิดและโตในพื้นที่...เจ้าค่ะ...

คุณพี่ ยายธี ค่ะ เรื่องราวที่นำมาเขียนไว้นี้เป็นอะไรที่ดำเนินไปจริงเรื่อยมาจนถึงปัจจุบัน ถอดบทเรียนรู้จากโจทย์การพัฒนาดินในพื้นที่เสื่อมโทรมผืนนี้ แบบคิดไปทำไปให้เวลาธรรมชาติทำงานเอง และเปลี่ยนแปลงองค์ประกอบของธรรมชาติที่มีอยู่เดิมให้น้อยที่สุดซึ่งจะช่วยลดต้นทุนของการพัฒนา ใช้หลักประยุกต์สิ่งที่มีอยู่ให้เกิดประโยชน์ให้มากที่สุด ทำลายน้อยที่สุด ผ่านความคิดเชิงทดลอง แล้วสรุปผลไว้ค่ะ