ทัณฑนิคมหรือเรือนจำอาณานิคม หมายถึง ชุมชนนักโทษที่ตั้งอยู่ในพื้นที่ห่างไกล ถิ่นทุรกันดาร หรือเกาะที่ใช้ควบคุมนักโทษที่ถูกเนรเทศเพื่อแยกนักโทษออกจากประชาชน และมีการใช้แรงงานนักโทษทำงานด้านต่างๆ เช่น การพัฒนาพื้นที่ห่างไกลทุรกันดารและด้อยพัฒนาทางเศรษฐกิจ การเกษตร ปศุสัตว์ และอุตสาหกรรมในดินแดนหรืออาณานิคมของรัฐ มีการใช้แพร่หลายในหลายประเทศ เช่น อังกฤษ ฝรั่งเศส โปรตุเกส อเมริกา เม็กซิโก ออสเตรเลีย เอกวาดอร์ โคลัมเบีย อินเดีย รัสเซีย จีน ไต้หวัน และฟิลิปปินส์ ฯลฯ รวมตลอดถึง ทัณฑนิคมที่ใช้ควบคุมนักโทษ ในพื้นที่ทุรกันดารในจังหวัดห่างไกลโดยมีวัตถุประสงค์ในการควบคุมและการฝึกอบรมนักโทษเด็ดขาดในขั้นถัดจากเรือนจำโดยมีการจัดสรรที่ดินให้นักโทษได้มีสิทธิทำกิน มีการใช้แรงงานนักโทษทำงานการเกษตร ปศุสัตว์ และอุตสาหกรรม เช่น ทัณฑนิคมดาเวา และทัณฑนิคมซาบลายันของฟิลิปปินส์ ทัณฑนิคมธารโต และทัณฑนิคมคลองไผ่ของไทย .......................................