แผนการจัดการเรียนรู้ที่ 1
กลุ่มสาระการเรียนรู้ สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1
เรื่อง หลักธรรมทางพระพุทธศาสนา รวมเรียน 12 ชั่วโมง
เรื่อง ขันธ์ 5 เวลาเรียน 1 ชั่วโมง
สอนวันที่ 2 มิถุนายน 2557 ภาคเรียนที่ 1 ปีการศึกษา 2557
มาตรฐาน ส 1.1
รู้และเข้าใจประวัติ ความสำคัญ ศาสดา หลักธรรมของพระพุทธศาสนาหรือศาสนาที่ตนนับถือและศาสนาอื่น มีศรัทธาที่ถูกต้อง ยึดมั่น และปฏิบัติตามหลักธรรม เพื่ออยู่ร่วมกันอย่างสันติสุข
ตัวชี้วัดชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1
ส 1.1 ม. 1/2 วิเคราะห์ความสำคัญของพระพุทธศาสนาหรือศาสนาที่ตนนับถือที่มีต่อสภาพแวดล้อม ในสังคมไทย รวมทั้งการพัฒนาตนและครอบครัว
ส 1.1 ม. 1/5 อธิบายพุทธคุณ และข้อธรรมสำคัญในกรอบอริยสัจ 4 หรือหลักธรรมของศาสนาที่ตนนับถือตามที่กำหนด เห็นคุณค่าและนำไปพัฒนา แก้ปัญหาของตนเองและครอบครัว
ส 1.1 ม. 1/8 วิเคราะห์และปฏิบัติตนตาม หลักธรรมทางศาสนาที่ตนนับถือในการดำรงชีวิตแบบพอเพียงและดูแลรักษาสิ่งแวดล้อมเพื่อการอยู่ร่วมกันได้อย่างสันติสุข
1. สาระสำคัญ
ขันธ์ 5 คือ องค์ประกอบของชีวิต 5 ประการ ประกอบด้วย รูป คือ ส่วนที่เป็นร่างกาย เวทนา คือ ความรู้สึกที่เกิดขึ้นต่อสิ่งที่รู้นั้น สัญญา คือ การกำหนดหมายรู้สิ่งใดสิ่งหนึ่ง สังขาร คือ สิ่งที่ปรุงแต่งจิต หรือกระตุ้นให้กระทำการอย่างใดอย่างหนึ่ง และวิญญาณ คือ การรับรู้ผ่านประสาททั้ง 5 และใจ
2. จุดประสงค์การเรียนรู้
2.1 เพื่อให้นักเรียนสามารถบอกความหมายของขันธ์ 5 ได้ (K)
2.2 เพื่อให้นักเรียนสามารถบอกองค์ประกอบของขันธ์ 5 ได้ (K)
2.3 เพื่อให้นักเรียนเห็นคุณค่าความสำคัญ และปฏิบัติตนตามหลักขันธ์ 5 ได้ (P และ A)
3. สาระการเรียนรู้
3.1 ความรู้ (K-Knowledge)
3.1.1 ความหมายของขันธ์ 5
3.1.2 องค์ประกอบของขันธ์ 5
3.2 กระบวนการ (P-Process)
3.2.1 การค้นคว้าความรู้จากเอกสารและใบความรู้
3.2.2 การอภิปรายระดมสมองภายในกลุ่ม
3.2.3 การสร้างข้อสรุปเป็นองค์ความรู้
3.3 คุณธรรมจริยธรรม และค่านิยมอันพึงประสงค์ (A-Attitude)
3.3.1 รักในการเรียนรู้และกระตือรือร้นในการทำงาน
3.3.2 เห็นคุณค่าความสำคัญ และปฏิบัติตนตามหลักขันธ์ 5
4. กิจกรรมการเรียนรู้
ก่อนเริ่มกิจกรรมการเรียนรู้ ครูให้นักเรียนทุกคนทำแบบทดสอบก่อนเรียน
4.1 ขั้นนำเข้าสู่บทเรียน
4.1.1 แบ่งนักเรียนออกเป็น 6 กลุ่ม กลุ่มละ 7 คน ในแต่ละกลุ่มให้มีสัดส่วนกลุ่มเก่ง : ปานกลาง : อ่อน ที่ 1 : 2 : 1 โดยแบ่งนักเรียนทั้งหมดในห้องเป็น 3 กลุ่ม คือ กลุ่มเก่ง 12 คน ปานกลาง 18 คน และอ่อน 12 คน ตามการวิเคราะห์นักเรียนรายบุคคล จากนั้นให้นักเรียนในแต่ละกลุ่มจับสลากรูปสัตว์ ได้แก่ ปลา ไก่ หนู แมว สุนัข และวัว คนที่จับได้รูปสัตว์ใดก็ให้ทำท่าสัตว์ชนิดนั้น โดยห้าม ส่งเสียง เมื่อเห็นคนที่คิดว่าจับได้กลุ่มเดียวกันก็ให้รวมกลุ่มกัน
4.1.2 นักเรียนเล่นเกม ทายภาพปริศนา โดยให้นักเรียนนั่งตามกลุ่ม จากนั้นครูจะติดชิ้นส่วนของรูปบนกระดาน แล้วให้สมาชิกกลุ่มปรึกษากันว่าเป็นรูปอะไร ถ้ากลุ่มใดถูกชนะ แต่ถ้าไม่มีกลุ่มใดตอบถูก ครูก็จะติดชิ้นส่วนจนกว่าจะมีกลุ่มตอบถูก
4.1.3 ครูเฉลยภาพ (คนกำลังเล่นสงกรานต์) จากนั้นให้นักเรียนในแต่ละกลุ่มช่วยกันตอบคำถาม ดังต่อไปนี้
-ภาพคนเหล่านั้นคือใคร
-กำลังทำอะไร
-ทำเพราะอะไร
-ทำแล้วได้ผลอย่างไร
4.1.4 ครูเชื่อมโยงรูปภาพการกระทำเข้าสู่เรื่อง ขันธ์ 5 โดยชี้ให้เห็นว่า ขันธ์ 5 คือ องค์ประกอบของชีวิต 5 ประการ ซึ่งเป็นสิ่งที่มีในมนุษย์ทุกคน ในทุกขณะกรณี เช่นเดียวกับคนที่กำลังเล่นน้ำสงกรานต์อยู่นี้ ที่เรากำลังจะได้เรียนต่อไป
4.2 ขั้นสอน
4.2.1 การนำเสนอบทเรียนทั้งชั้น
(1) ครูแจกใบความรู้ เรื่อง ขันธ์ 5 ให้แต่ละกลุ่ม
(2) ครูนำเสนอความรู้เรื่อง ขันธ์ 5
4.2.2 กิจกรรมกลุ่มเพื่อศึกษากลุ่มย่อย
(1) สมาชิกกลุ่มแบ่งหน้าที่กันเป็นประธาน รองประธาน กรรมการ และเลขานุการ
(2) ครูติดรูปคนกำลังเล่นสงกรานต์จากเกมทายภาพปริศนาครบทุกชิ้นบนกระดาน
(3) ครูให้แต่ละกลุ่มช่วยกันอภิปรายในหัวข้อต่อไปนี้
- คนเหล่านั้นกำลังทำอะไร (คนกำลังเล่นน้ำสงกรานต์)
- ผลที่คนเหล่านั้นได้รับจากการกระทำคืออะไร (ความรู้สึกสนุกสนาน)
- พฤติกรรมนี้เป็นสิ่งพึงประสงค์หรือไม่ ก่อให้เกิดปัญหาอย่างไร (ไม่พึงประสงค์ เพราะเป็นการเล่นน้ำที่ผิดไปจากเจตจำนงเดิมของประเพณี)
- อะไรเป็นสาเหตุที่ทำให้คนในภาพต้องการทำอย่างนั้น
- ผู้ที่กระทำการดังกล่าวเป็นบุคคลที่มีนิสัยอย่างไร
(4) ครูให้แต่ละกลุ่มทำกิจกรรมดังนี้
- นักเรียนตอบคำถาม ต่อไปนี้
- ขันธ์ 5 มีความหมายอย่างไร
- ขันธ์ 5 มีองค์ประกอบอะไรบ้าง พร้อมยกตัวอย่างให้เห็นเป็นรูปธรรม
- นักเรียนร่วมกันวิเคราะห์บุคคลในภาพคนใดคนหนึ่ง โดยเลือกตามความพอใจ ด้วยหลักขันธ์ 5
4.2.3 การทดสอบย่อย
ครูให้นักเรียนทุกคนทำแบบทดสอบหลังเรียน
4.2.4 การให้คะแนนความก้าวหน้าของแต่ละคน
(1) ครูสังเกตพฤติกรรมของนักเรียนในการทำกิจกรรมกลุ่ม พร้อมให้คะแนน
(2) ครูตรวจให้คะแนนการทดสอบหลังเรียน
4.2.5 การยกย่องทีมที่มีคุณภาพ
ครูนำคะแนนการทดสอบหลังเรียนของนักเรียนแต่ละคนมารวมแล้วเฉลี่ยเป็นคะแนนของกลุ่ม ครูนำคะแนนของนักเรียนแต่ละกลุ่มมาปิดประกาศที่บอร์ดเพื่อแจ้งให้นักเรียนทราบ กลุ่มใดได้คะแนนตามเกณฑ์ที่กำหนดไว้ ครูให้คำชมเชยและรางวัลตามที่กำหนด
4.3 ขั้นสรุป
ครูสรุปเนื้อหาที่เรียนอีกครั้ง พร้อมชมเชยนักเรียนทุกคนที่สามารถทำกิจกรรมร่วมกันได้ดี
4.4 ขั้นวัดผล
ใช้คะแนนจากการทดสอบย่อยเป็นตัวชี้วัด
5. สื่อ อุปกรณ์ แหล่งเรียนรู้
5.1 สลากรูปสัตว์
5.2 เกมภาพปริศนา
5.3 ใบความรู้
5.4 ใบงาน
5.5 แบบทดสอบก่อนเรียน - หลังเรียน
6. การวัดผลและประเมินผล
6.1 วิธีการวัดผล
6.1.1 การเข้าร่วมกิจกรรมการเรียนการสอน
6.1.2 การทำแบบทดสอบหลังเรียนประจำแผนการจัดการเรียนรู้
6.1.3 สังเกตพฤติกรรมการเรียนรู้
6.2 เครื่องมือการวัดผล
6.2.1 แบบประเมินพฤติกรรมการเรียนรู้
6.2.2 แบบบันทึกผลคะแนนการทดสอบหลังเรียน
6.3 เกณฑ์การประเมินผล
6.3.1 การสังเกตพฤติกรรมนักเรียน ผ่านเกณฑ์ร้อยละ 80
6.3.2 ประเมินผลแบบทดสอบหลังเรียน ผ่านเกณฑ์ร้อยละ 80
7. ข้อเสนอแนะ
ให้นักเรียนศึกษารายละเอียดของหลักธรรมทางพระพุทธศาสนา เรื่อง ขันธ์ 5 เพิ่มเติมจาก ตำราในห้องสมุด และเว็บไซต์ในระบบอินเทอร์เน็ต เช่น
http://www.aksorn.com/Lib/S/Soc_01 รวบรวมข้อมูลเกี่ยวกับวิชาพระพุทธศาสนา
http://www.dhammathai.org รวบรวมข้อมูลเกี่ยวกับพระพุทธศาสนา
http://www.onab.go.th สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ
