ในการประชุม ANHPERF ครั้งที่ ๑ เมื่อวันที่ ๑๘ พฤศจิกายน ๒๕๕๗ ช่วงของการอภิปรายกลุ่มเรื่อง Faculty Development มีคนลุกขึ้นมาถามเรื่องวิธีเปลี่ยน mindset ของอาจารย์ เป็นตัวกระตุ้นให้ผมเขียนบันทึกนี้
ผมเชื่อว่า การเปลี่ยน mindset เป็นส่วนหนึ่งของการเรียนรู้หรือการศึกษา เป็นผลสัมฤทธิ์ขั้นสูงสุดของการเรียนรู้ ซึ่งมี ๘ ระดับคือ รู้, เข้าใจ, นำไปใช้ (ประยุกต์) ได้, วิเคราะห์, สังเคราะห์, ประเมิน, พัฒนาวิธีการเรียนรู้, และ เปลี่ยนใจหรือเปลี่ยนกระบวนทัศน์เป็นขั้นสูงสุดของการเรียนรู้
วงการศึกษาไทยไม่ได้ทำความเข้าใจผลสัมฤทธิ์ของการเรียนรู้ ในภาคปฏิบัติ เราจึงไม่เข้าใจเรื่องผลลัพธ์การเรียนรู้ในระดับสูง ยิ่งเรื่องเรียนให้เกิดการเปลี่ยนกระบวนทัศน์ยิ่งไม่เข้าใจ
ผมเชื่อว่า กระบวนการเรียนรู้ที่นำไปสู่การเปลี่ยนกระบวนทัศน์ต้องเป็น experiential learning คือผู้เรียนต้องผ่านประสบการณ์ปฏิบัติด้วยตนเอง ตามด้วยการสะท้อนคิด (reflective learning) เกิดความเข้าใจจากสัมผัสตรงของตนเอง นำเอาความเข้าใจหรือหลักการนั้นไปใช้ในสถานการณ์ใหม่ ตามด้วยการสะท้อนคิดอีก วนเวียนหลายรอบ จนหลักการเกี่ยวกับเรื่องนั้นในใจแจ่มชัดขึ้นเรื่อยๆ จนถึงจุด เปลี่ยนกระบวนทัศน์
ดังนั้น วิธีเปลี่ยน mindset ของคน ทำได้โดยให้เขาผ่านประสบการณ์ตรง ซึ่งทำเป็นกลุ่มยิ่งดี ตามด้วยการชวนกันสะท้อนคิดร่วมกัน จากประสบการณ์ตรงของผม ในหลายกรณี ผู้เข้าร่วมเกิดการเปลี่ยน mindset โดยไม่ยากเลย และผู้นั้นเกิดความสุขมาก เพราะเขาเปลี่ยนใจของเขาเอง ไม่ใช่คนอื่นไปเปลี่ยนเขา
การเรียนรู้ที่แท้ ให้ความสุขเสมอ ที่เรียกว่าปิติสุข ปิติจากการเรียนรู้ของตนเอง
ผมเขียนบันทึกเรื่องการเรียนรู้แบบใช้ภาวนามยปัญญานำ ไว้ ที่นี่ การเรียนรู้แบบนี้แหละ ที่จะนำไปสู่การเปลี่ยน mindset
วิจารณ์ พานิช
๑๘ พ.ย. ๕๗
