14 สาระน่ารู้ เพื่อดูแลไตคุณ

ภาพ: นิ่วในไต

.

ภาพ: นิ่วในไตจากเอกซเรย์ ถ้าโตเต็มกรวยไต จะมีรูปเป็นกิ่งก้าน คล้ายเขากลาง (stahorn stones)

ภาพ: นิ่วในไต เริ่มจากการตกผลึกเป็นนิ่วเม็ดเล็กๆ

หลังจากนั้น จะมีการ "สะสม-พอกพูน" จนใหญ่ขึ้นเรื่อยๆ

(1-4 สีแดงภาพบน; 5 = ถูกผ่าตัดนิ่วไต)

คนส่วนใหญ่ มีไต 2 ข้าง

.

คนส่วนน้อย 1/1,000 มีไตข้างเดียว

ไตข้างเดียว พบในผู้ชาย = 1.4 เท่าของผู้หญิง

นิ่วในกรวยไตใหญ่ มีโอกาสทำให้ทางเดินปัสสาวะอุดตันน้อยกว่า นิ่วในท่อไต

เนื่องจาก กรวยไต มีขนาดใหญ่กว่า ท่อไต

.

ภาพ: ไตมีรูปคล้ายเมล็ดถั่ว

ไตขวา (1) อยู่ต่ำกว่าไตซ้าย(2)

อาจ เป็นเพราะ มีตับในช่องท้องส่วนบนทางขวาไล่ที่

  • 1,2 = ไต
  • 3,4 = ท่อไต
  • 5 = กระเพาะปัสสาวะ

.

ภาพ: ตับอยู่ในช่องท้องส่วนบน ทางขวา (3)

ไตอยู่ใต้ลงไป (1,2)

.

ดร.นพ.ฐสิณัส ดิษยบุตร คณะแพทย์ จุฬาฯ

กล่าวถึง นิ่วเมืองไทย ใน วารสารวงการแพทย์

ผู้เขียนขอนำมาเล่าสู่กันฟัง

และ จะแทรกสาระสุขภาพ เพิ่มเติมเข้าไปครับ

.

(1). นิ่วไต พบบ่อยมากในภาคอีสาน

เพราะ อยู่ในที่ร้อน + ดื่มน้ำไม่พอ

ภาวะขาดน้ำ ทำให้ ปัสสาวะ (ฉี่) มีน้ำน้อย + สารละลายสูง

ความเข้มข้นสารละลายที่สูงขึ้น เมื่อถึงจุดอิ่มตัว

จะตกผลึก เป็นนิ่ว

.

(2). คนไข้ที่ได้รับการรักษาแล้ว + ไม่เปลี่ยนพฤติกรรม

มีโอกาสเป็นซ้ำ ใน 3 ปี = 1/2

.

(3). นิ่วไต เป็นสาเหตุสำคัญที่สุด ที่ทำให้ต้องตัดไตทิ้ง

และ เป็น 1 ในปัจจัยหลักที่ทำให้ไตเสื่อม-ไตวาย ในไทย

ปัจจัยอื้่นๆ คือ ความดันเลือดสูง

เบาหวาน และอายุที่มากขึ้น

.

(4). ปัจจัยเสี่ยงนิ่วไตอื่นๆ ได้แก่

.

ภาวะโลกร้อน ทำให้เสียเหงื่อมากขึ้น

น้ำระเหยจาก ปอด-ทางเดินหายใจ มากขึ้น

.

โรคอ้วน + ความดันเลือดสูง

เพิ่มเสี่ยง กรดยูริกในเลือดสูง

กรดนี้ตกตะกอนเป็นนิ่วได้

.

(5). การกินคาร์บ หรือ คาร์โบไฮเดรต

ได้แก่ "ข้าว-แป้ง-น้ำตาล" ในสัดส่วนสูงมากเกิน

.

พบมากในภาคอีสาน เพิ่มเสี่ยงนิ่ว

ถ้าลด "ข้าว-แป้ง-น้ำตาล" ลง

กินอาหารให้ครบทุกหมู่

และ ดื่มน้ำให้พอ ลดเสี่ยงนิ่วไตได้

.

(6). ผลไม้ที่มีรสเปรี้ยว

เช่น ส้ม ส้มโอ มะนาว มะกรูด ฯลฯ

.

มีสารซิเทรท (citrate) ที่ช่วยป้องกันนิ่ว

มะนาว 5 ผล/วัน ป้องกันนิ่วได้ (แต่แพง!)

ถ้ารักไต, อาจต้องปลูกมะนาว หรือ มะกรูด

และถ้ารักฟัน, หลังดื่มน้ำมะนาวใหม่ๆ

.

เคลือบฟันจะอ่อนลงมาก

อย่าเพิ่งแปรงฟันใน 30 นาทีแรก

ให้รีบบ้วนปากหลายๆ ครั้ง เป็นระยะๆ

.

(7). อย่ากินเนื้อสัตว์มากในมื้อเดียว

ให้แบ่งไปหลายมื้อ

หรือ ลดเนื้อ เพิ่มโปรตีนอย่างอื่นแทน

เช่น ถั่ว เมล็ดพืช งา นม ไข่ ไก่ ปลา ฯลฯ

.

(8). ลดอาหารเพิ่มนิ่ว ได้แก่

  • ชา กาแฟ
  • น้ำอัดลม
  • อาหารรสเค็ม รสจัด (มีโซเดียม)

อาหารเค็มจัด เพิ่มเสี่ยงการเสียแคลเซียมทางปัสสาวะ

ซึ่ง อาจตกตะกอน เป็นก้อนนิ่วได้

.

(9). ไม่กินยอดผัก หรือ เมล็ดพืชขนาดสูงในมื้อเดียว

ให้แบ่งกินทีละน้อย หลายๆ มื้อแทน

.

(10). ผักหลายชนิดมีสารออกซาเลตสูง

เช่น ผักติ้ว ผักหนาม ใบชะพลู ผักโขม

.

การแช่น้ำผสมน้ำส้มสายชู 10-15 นาที ลดยาฆ่าแมลง

ถ้าแช่ 1 ชั่วโมงขึ้นไป จะช่วยลดสารก่อนิ่ว

เช่น ออกซาเลต

.

(11). แคลเซียม + วิตามิน D ช่วยป้องกันนิ่ว

กลไกหนึ่ง คือ แคลเซียมไปจับกับสารก่อนิ่ว

(ออกซาเลต) ในผัก แล้วขับออกทางอุจจาระ (อึ)

แหล่งวิตามิน D สำคัญ คือ แดดอ่อนๆ ตอนเช้า-เย็น

.

แหล่งแคลเซียมที่ดี คือ

  • นม
  • ปลาที่กินได้ทั้งตัว เช่น ปลากระป๋อง ปลาแห้ง
  • ถั่ว
  • ผัก (แช่น้ำ 1 ชั่วโมงขึ้นไป)

.

(12). ญาติสายตรงเป็นนิ่ว เพิ่มเสี่ยง 3.18 เท่า

ญาติสายตรง = พ่อแม่ พี่น้อง ลูก

ถ้ามีญาติสายตรงเป็นนิ่ว

ต้องดื่มน้ำให้มาก ตั้งแต่ หลังตื่นนอนเช้า

.

ดื่มไปตลอดวัน

และ ตรวจเช็ค เบาหวาน-ความดันเลือดสูงทุกปี

เพื่อ ลดปัจจัยเสี่ยง

ไตเสื่อม-ไตวาย

.

ปัสสาวะคนที่มี แม่หรือพ่อ เป็นนิ่ว

มีสารก่อนิ่ว อยู่ในภาวะอิ่มตัว

พร้อมตกผลึกเป็นนิ่ว = 24%

.

(13). ผู้ชาย มีโอกาสเป็นนิ่ว มากกว่าผู้หญิง

(14). นิ่วไต เป็นโรควัยกลางคน

พบบ่อยที่สุดในช่วงอายุ = 40-60 ปี

.

นิ่ว (ชื่อนี้น่าจะแปลว่า "เจ็บจนหน้านิ่ว") เป็นโรคเก่า

ผลการเอกซเรย์มัมมี่อียิปต์

พบมีนิ่วในไต

ป้องกันไว้ก่อน เป็นดีที่สุด
.

ถึงตรงนี้... ขอให้ทุกๆ ท่านมีสุขภาพดีไปนานๆ ครับ

.

ขอแนะนำ >

From > กองบรรณาธิการ. ดร.นพ.ฐสิณัส ดิษยบุตร: นักวิจัย สกว. เจ้าของผลงานวิจัย "นิ่วทางเดินปัสสาวะถ่ายทอดทางพันธุกรรมได้". ใน: วงการแพทย์. 1-15 พฤศจิกายน 2557. หน้า 13-16.

บันทึกนี้เขียนที่ GotoKnow โดย  ใน บ้านสุขภาพ



ความเห็น (2)

เขียนเมื่อ 

ชอบบันทึกนี้มากๆ เลยครับ ทำให้เข้าใจเรื่องนิ่วในไตได้อย่างดี

ชอบอ่นบันทึกอาจารย์นอกจากได้รับความรู้แล้ว การนำเสนอก็เพลินมากค่ะ