ภาพ: นิ่วในไต
.
ภาพ: นิ่วในไตจากเอกซเรย์ ถ้าโตเต็มกรวยไต จะมีรูปเป็นกิ่งก้าน คล้ายเขากลาง (stahorn stones)
ภาพ: นิ่วในไต เริ่มจากการตกผลึกเป็นนิ่วเม็ดเล็กๆ
หลังจากนั้น จะมีการ "สะสม-พอกพูน" จนใหญ่ขึ้นเรื่อยๆ
(1-4 สีแดงภาพบน; 5 = ถูกผ่าตัดนิ่วไต)
คนส่วนใหญ่ มีไต 2 ข้าง
.
คนส่วนน้อย 1/1,000 มีไตข้างเดียว
ไตข้างเดียว พบในผู้ชาย = 1.4 เท่าของผู้หญิง
นิ่วในกรวยไตใหญ่ มีโอกาสทำให้ทางเดินปัสสาวะอุดตันน้อยกว่า นิ่วในท่อไต
เนื่องจาก กรวยไต มีขนาดใหญ่กว่า ท่อไต
.
ภาพ: ไตมีรูปคล้ายเมล็ดถั่ว
ไตขวา (1) อยู่ต่ำกว่าไตซ้าย(2)
อาจ เป็นเพราะ มีตับในช่องท้องส่วนบนทางขวาไล่ที่
- 1,2 = ไต
- 3,4 = ท่อไต
- 5 = กระเพาะปัสสาวะ
.
ภาพ: ตับอยู่ในช่องท้องส่วนบน ทางขวา (3)
ไตอยู่ใต้ลงไป (1,2)
.
ดร.นพ.ฐสิณัส ดิษยบุตร คณะแพทย์ จุฬาฯ
กล่าวถึง นิ่วเมืองไทย ใน วารสารวงการแพทย์
ผู้เขียนขอนำมาเล่าสู่กันฟัง
และ จะแทรกสาระสุขภาพ เพิ่มเติมเข้าไปครับ
.
(1). นิ่วไต พบบ่อยมากในภาคอีสาน
เพราะ อยู่ในที่ร้อน + ดื่มน้ำไม่พอ
ภาวะขาดน้ำ ทำให้ ปัสสาวะ (ฉี่) มีน้ำน้อย + สารละลายสูง
ความเข้มข้นสารละลายที่สูงขึ้น เมื่อถึงจุดอิ่มตัว
จะตกผลึก เป็นนิ่ว
.
(2). คนไข้ที่ได้รับการรักษาแล้ว + ไม่เปลี่ยนพฤติกรรม
มีโอกาสเป็นซ้ำ ใน 3 ปี = 1/2
.
(3). นิ่วไต เป็นสาเหตุสำคัญที่สุด ที่ทำให้ต้องตัดไตทิ้ง
และ เป็น 1 ในปัจจัยหลักที่ทำให้ไตเสื่อม-ไตวาย ในไทย
ปัจจัยอื้่นๆ คือ ความดันเลือดสูง
เบาหวาน และอายุที่มากขึ้น
.
(4). ปัจจัยเสี่ยงนิ่วไตอื่นๆ ได้แก่
- ภาวะโลกร้อน
- โรคอ้วน
- ความดันเลือดสูง
.
ภาวะโลกร้อน ทำให้เสียเหงื่อมากขึ้น
น้ำระเหยจาก ปอด-ทางเดินหายใจ มากขึ้น
.
โรคอ้วน + ความดันเลือดสูง
เพิ่มเสี่ยง กรดยูริกในเลือดสูง
กรดนี้ตกตะกอนเป็นนิ่วได้
.
(5). การกินคาร์บ หรือ คาร์โบไฮเดรต
ได้แก่ "ข้าว-แป้ง-น้ำตาล" ในสัดส่วนสูงมากเกิน
.
พบมากในภาคอีสาน เพิ่มเสี่ยงนิ่ว
ถ้าลด "ข้าว-แป้ง-น้ำตาล" ลง
กินอาหารให้ครบทุกหมู่
และ ดื่มน้ำให้พอ ลดเสี่ยงนิ่วไตได้
.
(6). ผลไม้ที่มีรสเปรี้ยว
เช่น ส้ม ส้มโอ มะนาว มะกรูด ฯลฯ
.
มีสารซิเทรท (citrate) ที่ช่วยป้องกันนิ่ว
มะนาว 5 ผล/วัน ป้องกันนิ่วได้ (แต่แพง!)
ถ้ารักไต, อาจต้องปลูกมะนาว หรือ มะกรูด
และถ้ารักฟัน, หลังดื่มน้ำมะนาวใหม่ๆ
.
เคลือบฟันจะอ่อนลงมาก
อย่าเพิ่งแปรงฟันใน 30 นาทีแรก
ให้รีบบ้วนปากหลายๆ ครั้ง เป็นระยะๆ
.
(7). อย่ากินเนื้อสัตว์มากในมื้อเดียว
ให้แบ่งไปหลายมื้อ
หรือ ลดเนื้อ เพิ่มโปรตีนอย่างอื่นแทน
เช่น ถั่ว เมล็ดพืช งา นม ไข่ ไก่ ปลา ฯลฯ
.
(8). ลดอาหารเพิ่มนิ่ว ได้แก่
- ชา กาแฟ
- น้ำอัดลม
- อาหารรสเค็ม รสจัด (มีโซเดียม)
อาหารเค็มจัด เพิ่มเสี่ยงการเสียแคลเซียมทางปัสสาวะ
ซึ่ง อาจตกตะกอน เป็นก้อนนิ่วได้
.
(9). ไม่กินยอดผัก หรือ เมล็ดพืชขนาดสูงในมื้อเดียว
ให้แบ่งกินทีละน้อย หลายๆ มื้อแทน
.
(10). ผักหลายชนิดมีสารออกซาเลตสูง
เช่น ผักติ้ว ผักหนาม ใบชะพลู ผักโขม
.
การแช่น้ำผสมน้ำส้มสายชู 10-15 นาที ลดยาฆ่าแมลง
ถ้าแช่ 1 ชั่วโมงขึ้นไป จะช่วยลดสารก่อนิ่ว
เช่น ออกซาเลต
.
(11). แคลเซียม + วิตามิน D ช่วยป้องกันนิ่ว
กลไกหนึ่ง คือ แคลเซียมไปจับกับสารก่อนิ่ว
(ออกซาเลต) ในผัก แล้วขับออกทางอุจจาระ (อึ)
แหล่งวิตามิน D สำคัญ คือ แดดอ่อนๆ ตอนเช้า-เย็น
.
แหล่งแคลเซียมที่ดี คือ
- นม
- ปลาที่กินได้ทั้งตัว เช่น ปลากระป๋อง ปลาแห้ง
- ถั่ว
- ผัก (แช่น้ำ 1 ชั่วโมงขึ้นไป)
.
(12). ญาติสายตรงเป็นนิ่ว เพิ่มเสี่ยง 3.18 เท่า
ญาติสายตรง = พ่อแม่ พี่น้อง ลูก
ถ้ามีญาติสายตรงเป็นนิ่ว
ต้องดื่มน้ำให้มาก ตั้งแต่ หลังตื่นนอนเช้า
.
ดื่มไปตลอดวัน
และ ตรวจเช็ค เบาหวาน-ความดันเลือดสูงทุกปี
เพื่อ ลดปัจจัยเสี่ยง
ไตเสื่อม-ไตวาย
.
ปัสสาวะคนที่มี แม่หรือพ่อ เป็นนิ่ว
มีสารก่อนิ่ว อยู่ในภาวะอิ่มตัว
พร้อมตกผลึกเป็นนิ่ว = 24%
.
(13). ผู้ชาย มีโอกาสเป็นนิ่ว มากกว่าผู้หญิง
(14). นิ่วไต เป็นโรควัยกลางคน
พบบ่อยที่สุดในช่วงอายุ = 40-60 ปี
.
นิ่ว (ชื่อนี้น่าจะแปลว่า "เจ็บจนหน้านิ่ว") เป็นโรคเก่า
ผลการเอกซเรย์มัมมี่อียิปต์
พบมีนิ่วในไต
ป้องกันไว้ก่อน เป็นดีที่สุด
.
ถึงตรงนี้... ขอให้ทุกๆ ท่านมีสุขภาพดีไปนานๆ ครับ
.
ขอแนะนำ >
From > กองบรรณาธิการ. ดร.นพ.ฐสิณัส ดิษยบุตร: นักวิจัย สกว. เจ้าของผลงานวิจัย "นิ่วทางเดินปัสสาวะถ่ายทอดทางพันธุกรรมได้". ใน: วงการแพทย์. 1-15 พฤศจิกายน 2557. หน้า 13-16.
ชอบบันทึกนี้มากๆ เลยครับ ทำให้เข้าใจเรื่องนิ่วในไตได้อย่างดี
ชอบอ่นบันทึกอาจารย์นอกจากได้รับความรู้แล้ว การนำเสนอก็เพลินมากค่ะ