ศิลปะถ้ำ งานสร้างสรรค์ของมนุษย์ในอดีต

พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ชุมพร (เพิ่มเติมข้อมูลโดย ณัฐกานต์ พิภูษณกาญจน์)
ติดตาม ผู้ติดตาม 
ติดต่อ
ถ้ำ นอกจากจะเป็นที่อยู่อาศัยของมนุษย์ในอดีตแล้ว ยังเป็นที่สร้างสรรค์งานศิลปะที่แสดงออกถึงวิถีชีวิต ความเชื่อ และพิธีกรรมต่างๆ

ถ้าพูดถึง ถ้ำ เพื่อนๆ จะนึกถึงอะไรค่ะ  บางคนคงนึกถึงหินงอกหินย้อย  ค้างคาว  สิ่งเร้นลับ  มนุษย์หิน  หรือแม้กระทั้งทรัพย์สมบัติที่ซ่อนอยู่ในสมัยโบราณ  หรืออาจนึกถึงขุมทองโกโบริก็ไม่ผิดค่ะ  แล้วมีใครนึกถึงศิลปะบ้างไหมค่ะ  ศิลปะอะไรเอ่ยอยู่ในถ้ำ  ขอตอบว่าศิลปะถ้ำค่ะ  ถ้ายังไม่คุ้นลองนึกถึงภาพเขียนสีซิคะ  นึกออกแล้วใช้ไหมค่ะ  ศิลปะถ้ำหรือภาพเขียนสีเป็นสิ่งที่มนุษย์ทำขึ้นตั้งแต่สมัยก่อนประวัติศาสตร์ และยังคงเหลือให้เราเห็นในปัจจุบันนี้ค่ะ  ศิลปะถ้ำหรือภาพเขียนสีทำขึ้นเพื่ออะไรและมีความหมายอย่างไร  มาติดตามค้นหาคำตอบกันเลยดีกว่าค่ะ

ศิลปะถ้ำ 

  (ถ้ำผีหัวโต  จังหวัดกระบี่)      
         

          ศิลปะถ้ำ  แปลตรงตัวว่า Cave Art แต่ในทางวิชาการมีอีกคำหนึ่งว่า Rock Art แปลว่า ศิลปะบนหิน  หมายถึง ภาพที่เกิดจากการวาดเขียนเป็นสีและทำรูปรอยลงบนพื้นหิน  มักพบตามถ้ำ  เพิงผา  หรือผนังหินก้อนใหญ่ๆ  ศิลปะดังกล่าวเกิดจากกลุ่มชนโบราณที่ใช้ชีวิตอยู่ตามป่าเขา  โดยได้แรงบันดาลใจจากความเชื่อทางศาสนาหรือพิธีกรรม  ตลอดจนสภาพแวดล้อมและการดำรงชีวิต 

ศิลปะสร้างขึ้นด้วยวัตถุประสงค์  2  ประการ  คือ
1.ศิลปะเพื่อพิธีการ (ritualistic หรือ ceremonial  art) ทำขึ้นเนื่องในความเชื่อทางศาสนา ขนบประเพณี  ซึ่งมักมีข้อบังคับบางประการว่า  ทำอะไรอย่างไร  และทำอะไรไม่ได้  เช่น  รูปแบบ  สี  หรือวัสดุ  เป็น
2. ศิลปะทั่วไป (secular art) เป็นเรื่องที่ไม่เกี่ยวกับศาสนา  ศิลปินเลือกทำได้ตามใจ  ไม่ว่าจะเป็นรูปแบบ  เทคนิค  วิธีการ  หรือที่ศาสนาประเพณีไม่ได้ห้ามไว้  ศิลปะดังกล่าวเป็นของที่สร้างมาตั้งแต่สมัยก่อนประวัติศาสตร์

แหล่งศิลปะถ้ำ

    ในประเทศไทยพบศิลปะถ้ำทุกภาค โดยพบที่ภาคตะวันออกดฉียงเหนือมากที่สุด  คือประมาณ  140  แหล่งใน  9  จังหวัด  คือ  นครราชสีมา, อุบลราชธานี, ชัยภูมิ, ขอนแก่น, กาฬสินธุ์, มุกดาหาร, สกลนคร, เลย  และอุดรธานี รองลงมาคือภาคใค้ ประมาณ10 แห่ง ในจังหวัดต่างๆ คือ ชุมพร, พังงา, กระบี่, ตรัง, ยะลาและสตูล สำหรับภาคเหนือและภาคกลางยังไม่พบมากนัก ภาคเหนือมีอยู่ 4 แห่ง ที่จังหวัดพิษณุโลก, อุตรดิตถิ์ และเชียงใหม่  ภาคกลางพบใน  4  จังหวัด  คือ  กาญจนบุรี, อุทัยธานี, ลพบุรี  และสระบุรี  ศิลปะถ้ำเหล่านี้พบอยู่ในภูมิประเทศที่เป็นภูเขา หรือเทือกเขา    ทั้งที่เป็นเขาหินทราย  หินปูนและแกรนิต
(ผาแต้ม  จังหวัดอุบลราชธานี) 

เทคนิควิธีการ
ศิลปะถ้ำโดยทั่วไปสร้างขึ้นจาก  2  เทคนิค  คือ
1. การลงสี
(pictograph)  คือ  การสร้างภาพด้วยสีตามวิธีการต่างๆ เช่น 
          - การวาดด้วยสีแห้ง (drawing  with dry pigment)
          - การเขียนหรือระบาย (painting)
          - การพ่น (stencilling)
          - การทาบ (imprinting)
          - การสะบัดสี (paint splattering)   หรืออาจใช้เทคนิควิธีต่างๆ ผสมกัน
          ภาพลงสี  (pictograph) หรือภาพเขียนสีมีเทคนิคการเขียนแบบต่างๆ กันคือ
          - แบบเงาทึบ (silhouette)
          - แบบโครงร่างภายนอก (outline)
          - แบบเงาทึบบางส่วน (partial silhouette)
          - แบบก่งไม้ (stickman)
2. การทำรูปรอยลงในหิน (petroglyph) เช่น    
          - การฝน (abrading)
          - การจาร (engraving)
          - การขูดขีด (scratching)
          - การตอกหรือแกะ (pecking)

ลักษณะภาพศิลปะถ้ำ     
          ภาพศิลปะถ้ำ  มีลักษณะการแสดงออกและเทนนิควิธีการที่ต่างกัน  สามารถแบ่งภาพได้เป็น  2 ประเภท  คือ
1. ภาพที่เป็นธรรมชาติ (naturalistic/ naturalism) หรือภาพสัจนิยม (realistic/ realism)
          - ภาพคน
          - ภาพสัตว์
          - ภาพมือและเท้าคน
          - ภาพวัตถุหรือสิ่งของ
          - ภาพพืชพันธุ์ไม้
2. ภาพคตินิยม (idealism) และสัญลักษณ์ (symbolism)  

เรื่องราวที่ปรากฏบนภาพเขียนสี    
1. ภาพการล่าสัตว์
2. ภาพการเกษตรกรรม
3. ภาพรื่นเริง
4. ภาพการร่วมเพศ
5. ภาพพิธีกรรม

คราวหน้ามาติดตามศิลปะถ้ำหรือภาพเขียนสีในจังหวัดชุมพรกันค่ะ  แล้วพบกันนะคะ

เอกสารอ้างอิง

ศิลปากร.กรม.ศิลปะถ้ำผีหัวโต กระบี่. กรุงเทพฯ:โรงพิมพ์ชุมนุมสหกรณ์, 2533

บันทึกนี้เขียนที่ GotoKnow โดย  ใน Chumphon-Nation-Museum

คำสำคัญ (Tags)#บทความวิชาการ#ความรู้เพื่อประชาชน

หมายเลขบันทึก: 5770, เขียน: 23 Oct 2005 @ 16:59 (), แก้ไข: 23 Jun 2012 @ 02:21 (), สัญญาอนุญาต: สงวนสิทธิ์ทุกประการ, ความเห็น: 4, อ่าน: คลิก


ความเห็น (4)

พี่สาว
IP: xxx.155.1.246
เขียนเมื่อ 

อยากทราบถึงวัสดุที่ใช้วาด  เขียน  หรือลงสี   และมีสีใดบ้าง เพราะส่วนมากเห็นแต่สีแดง   และเราสามารถกำหนดอายุของภาพเขียนสีได้อย่างไร

 

พิพิธภัณฑ์
IP: xxx.176.91.109
เขียนเมื่อ 
แก้ไขแล้วค่ะ  ขอบคุณค่ะ  สำหรับเรื่องที่คุณน้องสาวถามมาเราจะนำเสนอในคราวต่อไปค่ะ
มะเฟือง
IP: xxx.19.65.93
เขียนเมื่อ 

ก็ดีนะครับ แต่ทำไมไม่บอกแผนที่ด้วยละครับคนที่จะไปแล้วไม่รู้เส้นทาง จะได้ไปถูกครับ

ชลดา
IP: xxx.173.139.13
เขียนเมื่อ 

สีในถ้ำสีอะไร