เพื่อนๆ ที่สนใจเรื่องเครื่องประดับคงจะรู้จักและคุ้นเคยกับลูกปัดเป็นอย่างดีนะคะ  ลูกปัดที่เราเห็นในปัจจุบันมีรูปแบบ ขนาด  และรูปทรงต่างๆ มากมาย  และมีวางขายอยู่ทั่วไปหาซื้อได้ง่าย  ความนิยมในการนำลูกปัดมาทำเป็นเครื่องประดับต่างๆมีมานานแล้วตั้งแต่สมัยก่อนประวัติศาสตร์เป็นพันๆ ปีเชียวค่ะ  ไม่น่าเชื่อนะคะว่าสิ่งที่เคยได้รับความนิยมในอดีตที่มีช่วงเวลายาวนานขนาดนั้น  จะยังได้รับความนิยมอยู่ในปัจจุบัน  น่าสนใจใช่มั้ยล่ะคะ เรามาติดตามเรื่องราวของลูกปัดกันดีกว่าค่ะว่า  ลูกปัดเม็ดเล็กๆ หลากสีหลายรูปแบบในสมัยโบราณมีความเป็นมาและมีความสำคัญอย่างไร

ลูกปัดโบราณ 

          ลูกปัด  หมายถึง  วัตถุทีมีลักษณะเป็นเม็ดมีรูตรงกลางสำหรับร้อยด้ายหรือเชือก  ใช้เป็นเครื่องประดับ  ลูกปัดทำจากวัตถุหลายชนิด  เช่น  หิน  ดินเผา  แก้ว  ไข่มุก เปลือกหอย  เปลือกไข่นกกระจอกเทศ  กระดูกสัตว์  ปะการัง  เปลือกไม้  ยางไม้  แร่  เมล็ดพืช  รวมทั้งโลหะต่างๆ  เช่น  สำริด  และทองคำ  เป็นต้น  ลูกปัดมีหลายรูปทรงเช่น  ทรงกลม  ทรงเหลี่ยม  ทรงกระบอก ทรงลูกทุ่น  รูปสัตว์  และอื่นๆ มีวิธีการผลิตและรูปแบบตามลักษณะการใช้สอย  ความเชื่อ  หรือค่านิยมในยุคสมัยต่างๆ

หลักฐานการค้นพบ
          พบตั้งแต่สมัยก่อนประวัติศาสตร์  ประมาณ  12,000 - 32,000  ปี ในลักษณะของเมล็ดพืช  เปลือกหอยทะเล  ฟอสซิล  เขี้ยวสัตว์  เขาสัตว์  หิน  และฟันมนุษย์ 
          เมื่อประมาณ  6,000  ปี  ชาวอียิปต์และชาวเมโสโปเตเมียรู้จักทำลูกปัดดินเผาและลูกปัดหินเคลือบคล้ายแก้ว  รวมทั้งมีการนำหินคาร์เนเลี่ยน (Carnelian) มาทำลูกปัด  โดยแพร่กระจายไปในดินแดนต่างๆ   ในอินเดียพบว่ามีการนำหินแร่พวกหินแคลซีโดนี (Chaicedony) และหินโมรา (Agate) มาใช้กันอย่างแพร่หลาย  ตลอดจนพบการทำลูกปัดโลหะเมื่อประมาณ  5,000  ปี  ในแถบดินแดนลุ่มแม่นำสินธุ สุเมเรียน และอียิปต์ที่ได้มีการติดต่อสัมพันธ์กันทำให้เทคนิคการทำลูกปัดแพร่หลายไปยังยุโรปและตะวันตก  รวมทั้งได้เริ่มมีการทำลูกปัดแก้วขึ้นในอียิปต์หลังจากพบน้ำยาเคลือบภาชนะดินเผา
        จากการติดต่อสัมพันธ์กันและการค้าขายของกลุ่มประเทศดังกล่าวทำให้เทคนิคการทำลูกปัดแพร่หลายออกไป โดยลูกปัดมีกำเนิดจากตะวันออกกลางและแพร่หลายไปยังจีน อินเดียและเอเซียตะวันออกเฉียงใต้  ส่วนลูกปัดแก้วได้แพร่หลายมาทางตะวันออกจนถึงอินโดนีเซีย  และจีน

ในประเทศไทย
         

สำหรับในประเทศไทย  พบการใช้ลูกปัดเป็นเครื่องประดับมาตั้งแต่ยุคหินใหม่ทั้งลูกปัดที่ทำด้วยเปลือกหอย  กระดูกสัตว์ งาช้าง  โดยนำมาเจาะรูร้อยเชือกใช้เป็นเครื่องประดับ  จากการขุดค้นทางโบราณคดีตามแหล่งโบราณคดีต่างๆ พบลูกปัดเรื่อยมาจนถึงยุคโลหะ  และพบลูกปัดแก้วในปลายยุคโลหะด้วย 
          ลูกปัดแก้วที่พบเหล่านี้มีทั้งสีเดียวและหลายสี โดยเฉพาะในบริเวณชุมชนโบราณในวัฒนธรรมทวารวดีที่รับอิทธิพลทางวัฒนธรรมจากอินเดียได้พบลูกปัดชนิดต่างๆ เป็นจำนวนมาก ลูกปัดหินและลูกปัดแก้วรุ่นแรกๆ ประเภทหินคาร์เนเลี่ยน(Carnelian) หินโมรา (Agate)และลูกปัดแก้วฝังสี (Etched) ที่พบตามแหล่งโบราณคดีและเมืองโบราณต่างๆ เช่น  ที่แหล่งโบราณคดีบ้านดอนตาเพชร  จังหวัดกาญจนบุรี, เมืองอู่ทอง  จังหวัดสุพรรณบุรี,  เมืองคนรปฐมโบราณ  จังหวัดนครปฐม,  แหล่งโบราณคดีท่าแค  จังหวัดลพบุรี,  แหล่งโบราณคดีเขาสามแก้ว  จังหวัดชุมพร  และแหล่งโบราณคดีแหลมโพธิ์ เป็นต้น  เหล่านี้คงเป็นของนำเข้าจากแหล่งผลิตในประเทศอินเดียในสมัยอินโด - โรมัน (พุทธศตวรรษที่  5 - 9)  ส่วนลูกปัดหินและลูกปัดแก้วรุ่นหลังคงจะมาจากแห่งผลิตในเอเซียตะวันออกเฉียงใต้  โดยเฉพาะลูกปัดแก้วรุ่นหลังมีแหล่งผลิตที่ควนลูกปัด  จังหวัดกระบี่ 

ลักษณะและการใช้สอย
1. ใช้แขวนที่คอ
2. ใช้ผูกข้อมือ
3. ใช้ผูกรอบสะโพก
4. ใช้เป็นต่างหู
5. ใช้ประดับศีรษะร้อยกับเส้นผม
6. ใช้ผูกข้อเท้า
7. ใช้ประดับขนตา  เป็นต้น

บทบาทและหน้าที่ของลูกปัด
1. ใช้เป็นสื่อที่บอกถึงสถานภาพทางสังคมของผู้ใส่
2. ใช้เป็นเครื่องรางของขลังที่มีพลังอำนาจให้กับผู้สวมใส่
3. ใช้ในการรักษาโรคและให้โชคลาภ
4. ใช้แลกเปลี่ยนซื้อขายแทนเงินตรา
5. ใช้เป็นสัญลักษณ์ในการเชื่อมสัมพันธไมตรีระหว่างชนเผ่าต่างกลุ่ม
6. ใช้ในพิธีกรรมต่างๆ  เช่น  การฝังศพ การสวดมนต์  เป็นต้น

          ลูกปัด
  นับเป็นโบราณวัตถุที่มีความสำคัญทางโบราณคดีอีกประเภทหนึ่ง  ที่ใช้เป็นหลักฐานในการวิเคราะห์  และตีความทางประวัติศาสตร์และโบรารคดี  โดยเฉพาะการพบลูกปัดหินและลูกปัดแก้วที่เป็นของนำเข้าจากประเทศอินเดียตามแหล่งโบราณคดีต่างๆ ในประเทศไทย  ลูกปัดที่พบเหล่านี้นอกจากจะแสดงถึงความสัมพันธ์ทางการติดต่อค้าขายแล้วยังสะท้อนให้เห็นค่านิยมในการใช้ลูกปัดเป็นเครื่องประดับในชุมชนได้เป็นอย่างดี 
          และจากการพบเศษแก้วหลอม  เศษลูกปัดที่ยังทำไม่เสร็จ หรือหินวัตถุดิบที่มีรอยขัดแต่งในแหล่งโบราณคดีต่างๆ  เช่น แหล่งโบราณดคีเขาสามแก้ว  จังหวัดชุมพร  และแหล่งโบราณคดีควนลูกปัด  จังหวัดกระบี่  เป็นต้น ยังสันนิษฐานได้ว่าแหล่งโบราณคดีนั้นๆ อาจเป็นแหล่งผลิตลูกปัดเพื่อใช้ในชุมชน  หรือใช้เป็นสินค้าออกอีกด้วย

          และถ้าเพื่อนๆ คนไหนอยากเห็นลูกปัดที่พบที่แหล่งโบราณคดีเขาสามแก้ว  สามารถเข้ามาชมได้ที่พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ  ชุมพร  ทุกวันทำการค่ะ

เอกสารอ้างอิง

- พัชรี  สาริกบุตร.เทคโนโลยีสมัยโบราณ เครื่องมือหิน  งานโลหะ  เครื่องปั้นดินเผาและ   แก้ว   และลูกปัดแก้ว.  กรุงเทพฯ : คณะโบราณคดี  มหาวิทยาลัยศิลปากร, 2523.
- พรชัย  สุจิตต์. ลูกปัดในอดีต-ปัจจุบัน.  กรุงเทพฯ:สำนักพิมพ์เมืองโบราณ, 2546.