ชินกาลมาลีปกรณ์ฉบับคำกลอนตอน๑.เรื่องสร้างเมืองหริปุญชัย
มีเรื่องเล่าว่า มี๕ คนเพื่อนกัน เรียนพระไตรปิฎก และเป็นฤษี๔ท่านอาศัยอยู่ที่ต่างๆ ดังนี้
๑.วาสุเทพ อยู่ที่ดอยอุจฉุบรรพต(ดอยอ้อย หรือดอยสุเทพ) ๒. สุกกทนต์ เป็นคฤหัสถ์อยู่ในเมืองลวปุระ ๓. ฤษีอุนสิสอยู่ เมืองหลิททวัลลินนคร(เมืองขมิ้นเครือ)๔.ฤษีพุทธชฎิลอยู่ที่ดอยชุหะบรรพต(ดอยบูชา หรือ ดอยดอกไม้เพลิง)๕. สุพรหม อยู่ที่ดอยสุภบรรพต(ดอยงาม)
เล่ากันว่าฤษีวาสุเทพ พบทารก ๖ คน คือ ในรอยเท้าช้าง ๒ คน ในรอยเท้าแรด ๒ คน ในรอยเท้าโคลาน ๒ คน จึงเอาไปเลี้ยง พอเติบโตก็สมสู่คู่ใครคู่มัน มีครั้งหนึ่งมีนางเนื้อตัวหนึ่งมา ดูดดื่มน้ำปัสสาวะที่ปนน้ำอสุจิของฤษีวาสุเทพ เกิดตั้งครรภ์ขึ้นมา แล้วคลอดลูกเป็นมนุษย์ ๒ คน คนผู้ชายชื่อ กุนรฤษี คนผู้หญิงชื่อ มิคุปปัตติ ฤษีวาสุเทพ จึง เลี้ยงทารกนั้นด้วยน้ำนมที่ไหลออกจากนิ้วมือ เมื่อเติบโตขึ้นก็ให้สมสู่กันเอง และได้สร้างเมืองชื่อ มิคสังคร(สัญญากับเนื้อหรือเก้ง )ให้อยู่ ให้อยู่และให้คนทั้ง ๖ ได้รอยเท้าสัตว์ต่างๆ อยู่ในเมืองนั้นด้วย เจ้ากุนรฤษีมีพระราชบุตร ๓ องค์ คือ ๑.เจ้ากุนริ ๒. เจ้ากุนริโลละ ๓.เจ้ากุนริสิคนาส เจ้ากุนรฤษีล่วงลับไปแล้วฤษีวาสุเทพ ก็สร้างเมืองให้พระราชบุตร ๓ พระองค์อยู่คนละแห่ง เรื่องเล่าที่น่าสนใจคือในสมัยเจ้ากุนริสิคนาส ครองราชย์สมบัติในเมืองมิคสังคร แล้วกลับไปครองเมือง รันนปุระ(เมืองนี้อยู่ในจังหวัดลำพูน) ที่ฤษีวาสุเทพสร้างให้แต่เดิมนั้นทำให้เมืองรันนปุระฉิบหายด้วยความอยุติธรรมจากคำตัดสินคดีลูกตีแม่ไม่มีความผิดเพราะอ้างว่าอุปมาเหมือนไม้ตีฆ้อง (ว่าไม่มีความผิด) ความต่อไปนี้เป็นเรื่องการสร้างเมืองและการเชิญพระนางจัมมเทวีมาปกครองเมืองหริปุญชัย
ครั้งนั้น ฤษีวาสุเทพพิจารณาดูสถานที่ซึ่งมีชัยภูมิดี ได้เห็นสถานเป็นที่ประทับของพระพุทธ จึงได้สร้างเป็นนครขึ้นนครหนึ่งในที่นั้นริมฝั่งแม่น้ำพิงค์แล้วจารหนังสือลงในใบลานผูกติดไว้ที่กอไผ่ลอยตามน้ำแม่พิงค์ลงไปยังเมืองลวปุระ ปรึกษาท่านสุกกทนต์ ท่านสุกกทนต์บอกไปว่า ถ้าได้นำเชื้อสายของพระเจ้าจักรพรรดิเมืองลวปุระ มาครองเมืองนี้ จะมีแต่ความสุขความเจริญ ทั้งสองเห็นสมควร จึงส่งทูตชื่อนายควายพร้อมด้วยชายฉกรรจ์ ๕oo คนไปเมืองลวปุระและได้พักอยู่เป็นเวลา๑ปี พระเจ้าจักรพรรดิจึงให้พระธิดาองค์ของพระองค์พระนามว่า พระนางจัมมเทวี อัครมเหสีของพระเจ้าเมืองรามัญ ซึ่งขณะนั้นทรงครรภ์ได้ ๓ เดือน ให้ไปครองราชสมบัติในนครหริปุญชัยพระนางเดินทางมาพร้อมด้วยบริวารหมู่ใหญ่จำพวกละ ๕oo คน กับพระมหาเถรทรงไตรปิฎก ๕oo องค์ ลงเรือมาตามแม่น้ำพิงค์ ๗ เดือนจึง ถึงเมืองหริปุญชัย ฤษีวาสุเทพและสุกกทนต์ ได้อัญเชิญพระนางจัมมเทวีนั้นนั่งบนกองทองคำ แล้วอภิเษกขึ้นครองราชสมบัติ ด้วยสาเหตุนี้เอง นครนั้นจึงเชื่อว่าหริปุญชัยสืบต่อมาจนถึงวันนี้
พระนางจัมมเทวีประสูติพระโอรส ๒ พระองค์ องค์โตคือพระเจ้ามหายสและพระเจ้า อินทวร หรือ อนันตยส พระองค์น้อง และสำหรับพระนางจัมมเทวีเองได้สะสมกองการกุศลเป็นอเนกในพระพุทธศาสนา ด้วยอำนาจบุญของพระนาง เทพดาทั้งหลายนำช้างมีเดชมาให้ขึ้นระวางเป็นช้างพระที่นั่ง
ครั้งนั้น มีพญามิลักขะ บุกมาหมายยึดนครหิรปุญชัย ห้อมล้อมด้วยทหาร ๘oooo คน จึงมีการสู้รบกันขึ้น เจ้ามหายสประทับบนคอช้างพระที่นั่ง เจ้าอินทวรประทับกลางช้างควาญนั่งท้ายช้าง พญามิลักขะเห็นรัศมีสีแดงลุกโพลงอยู่ที่ปลายช้างเผือก ตกใจกลัวตาย ก็หนีไป นับแต่นั้นนครหริปุญชัยจึงสงบสุขเรื่อยมา
จะขอเล่าท้าวความครั้งเก่าก่อน
จะขอย้อนตำนานเล่าขานไข
มีฤษีวาสุเทพผู้สร้างนครหริปุญชัย
เชิญพระนางจัมมเทวีแดนไกล..มาครองเมือง
ด้วยเหตุจารหนังสือใบลานผูกก่อไผ่
ปรึกษาสุกกทนต์สหายผู้ปราดเปรื่อง
ส่งทูตชื่อนายควายไปลวปุระเมืองรุ่งเรื่อง
พระนางจามเทวีประเทืองพุทธศาสนาทั่วหริปุญชัย
